mánadagur 12. september 2011síða 30

Mánadagur 12. september 2011 · Nr. 105 30 Sosialurin Kjak Í løtuni pressa tey væl­bjarg­ aðu og teirra viðhalds­fólk á fyri at broyta og minka skattatrýstið, men á ein slík­ an hátt, at tey - og bert tey - fáa meira burtur­úr broyt­ ing­unum. Løn­móttak­arar­ nir, arbeiðarar og annars øll við lágum inntøk­um fáa nakrar krónur meira í lumm­ an, men mugu lata tær út aftur í nýtslugjøldum til tað almenna, sum vegna skatta­­broyting­arnar fær færri pengar at ráða yvir og tess­­vegna má krevja gjald fyri mangt, sum í dag fæst ókeypis t.d. lækna­viðtalur. Og tá sagt verður, at fólk fara at arbeiða meira, so er hetta bláljós, tí longu - sum er - eru nógvar arbeiðsleysar hendur, ið fegnar høvdu tikið neyðug tøk, um nakað stóð teimum í boði. Høgraradikali yvirklassin blæsur í flat-tax lúðurin, og teir smærru úlvarnir, ið ikki vilja standa aftanfyri, blæsa í smærri horn, men ljóðið er júst hitt sama, sum í praksis merkir, at hesir vilja hava meira stýr á tí arbeiðandi fjøldini gjøgnum taktiskar og manipulerandi atgerðir, ið taka seg væl út, men sum við nærri kanningum vísir seg at vera enn ein fíggjarfella, íð einans hevur sum mál at   geva teimum, ið longu framman­undan hava nóg mikið (frá 2 og upp í 18  góðar árs­lønir um árið). Ein fíggjarlig fella er sostatt sett. Vónandi verður hon avmonterað, áðrenn skaði stendst av henni. Hetta letur seg lættliga gera, um vit standa saman og vísa á gongd­ar leiðir har grund­ reglan er, at lyft verður eftir føri­muni, og at notið kann vera eftir tørvi. Men tað krevur, at kravt verður av politisku myndug­ leikunum, at teir geva TAKS neyðugu orkuna, at føra neyðugt eftirlit við øllum inntøkum, so teir kunnu fáa loyvi og høvi til at skatta øll eftir reellum inntøkum og eftir landsins lógum. At somu­ leiðis mvg-ið verður fingið til høldar, sum tað eigur, og at neyðug tiltøk verða sett í verk, tá lógirnar ikki verða fylgdar. Alt annað er ein háan av teim mongu sum til punkt og prikkar røkja sínar skyldir mótvegis landskassanum. Og hartil eisini ófyrigeviligt yvir fyri teimum mongu, ið ikki kunnu fáa neyðuga hjálp, tí eingir pengar eru til tess m.a. breka, ið mugu bíða í upp til tvey ár, og sjúk, ið ikki sleppa av landi­num til viðgerðar, tí pengar­nir mangla í kassanum. Tað kann á ongan hátt vera góð­­­tikið, at 100 - tals mill. kr., ið hoyra heima í lands­­kassa­­num, bara sleppa at svimja  millum hávar og heyk­­ar, meðan lands­ kassin bløðir. Men hví verður hetta tolt? Tey fátæku missa bæði ljós og hita og innivist, um  tey ikki gjalda SEV, olju ella logi, tí onki er at gjalda við. Verður stolið kanst tú rokna við at verða búraður inni. Kanska er tað nakað um tað, tá sagt verður, at ongin er tjóvur, tí hann stjelur, men tí at hann dugir ikki at stjala - ella eis­ini sum danir plaga at siga: de små tyve hænger man - de store lader man løbe. Er tað tí, at meirilutin av politikarunum góðtaka, at so skal vera? Hetta bæði kunnu og eiga vit at gera nakað við. Tí vórðu líka nógvar mill. rændar í øðrum samanhangi, so høvdu ráns­menninir verði búraðir inni for ever, og ikki sum nú sitið á samfelagsins hægstu rókum í einum jarðiskum pen­inga­­para­dísi saman við teimum útvaldu, sum eru frí­tikn­ir fyri skattabyrðuna, sum onnur hava goldið í teirra stað. Hesir kenna onki til at lyfta eftir føri­muni, men alt til at njóta, njóta og njóta. So í staðin fyri at spilla tíðina upp á flat - tax og annað høgravent skattaslutur altíð við sama máli um at hava tunga endan niðureftir og altíð við ætlanum um at útbyggja stættasamfelagið, so áttu vit kanska at stovna eina fólkafylking við kravi um, at tær útistandandi milliónirnar vera fingnar til høldar so skjótt, sum tað á nakran hátt letur seg gera. Dagfinnur Danbjørg At gjalda eftir førimuni og njóta eftir tørvi Tá kann eg ikki lata verða við at stilla meg henda spurn­ing. Hvat vilja nógvir av hes­­um flokkum gera, tá teir møgu­ liga eru komnir í Fólkatingið. Sambandsflokkurin hev­ ur víst í verki, at hann vil fáa tað besta burtur úr tí ríkis­ felags­skapi, vit eru í partur av og harvið skapa teir bestu og trygg­­astu karmar fyri allar føroy­­ing­ar, sum vilja nema seg út­búgv­ing í Dan­­­mark, ella hava onnur ynski. Tað er ongin loyna, at Sam­bandsflokkurin stendur næstan púra aleinaður í dag, tá tað snýr seg um at hava eitt gott og væl virkandi samstarv við Danmark. Lurtar mann eftir, hvat hinir flokkarnir her heima hava at siga um Danmark og ríkisfelagsskapin, ja tá kann mann bara undrast á, hvat teir vilja til Danmark eftir. Mín meining er hendan, at Sambandsflokkurin er ein­asta brúgv ímillum okk­ ara lond í dag. Ein brúgv sum ger tað møguligt, at vit føroy­­ingar kunna senda okkara ungu niður til Dan­ mark og víðari út í heim at vinna sær útbúgvingar á jøvnum støði við okkara granna­lond, nakað sum ikki nógv onnur lond kunna erpa sær av, og ikki fyri at tosa um tað peningaliga, sum ríkisfelags­skapurin hevur at týða fyri júst hesi, sum eru farin undir útbúgving í útlondum, harí­millum í Danmark. Eg tími ikki at fara inn á, hvat hinir flokkarnir vilja, tí tað hava teir víst í verki og tali, men eitt er so vist, Sambandsflokkurin fer niður til Danmark á fólka­ ting fyri at byggja upp, ikki fyri at bróta niður, og tað er júst hví eg velji at stuðla teimum, so at vit Føroyingar kunna hava eina sterka og trygga brúgv at ferðast eftir, brúgvin, ið eg velji at kalla Samband. Gudmund Larsen Tí er tað neyðugt at senda tann rætta á Fólkating Bara fólk, sum kenna seg trygg og hava álit á, at tey verða hoyrd og vird, vilja flyta seg. Soleiðis er tað í hes­um mál­ið, sum í øðrum, tá stórar broyt­ingar eru í umbúna. Okkara sjúkrahús, øll trý, virka væl. Hetta vísa nøgdsemiskanningarnar, har føroysku sjúkrahúsini fáa munandi betur skoðs­ mál enn tey donsku sjúkra­ húsini. Hetta vísir, at okkara dugna­ligu starvsfólk á sjúkra­ húsunum gera eitt megnar arbeiðið hvønn einasta dag. Sjálvandi eiga vit altíð at seta okkum spurningin, um vit kunnu gera tingini øðrvísi og betur fyri sjúkling­in. Kunnu vit fáa meira burtur­ úr tí avmarkaða fíggjar­ligu orkuni? Kunnu vit stytta um bíði­tíðina? Og hvussu kunnu vit betra um røkt­ina og við­ gerðina á sjúkrahúsunum. Tílík mál eiga altíð at viðgerðast við sjúklinginum í fokus. Yvirskipaða ætlanini við Sjúkrahúsverk Føroya er sambært landsstýris­ manni­num í heilsumálum at fáa styttri bíðirøðir til sjúkraviðgerð og at skapa meira og javnt virksemi á smærru sjúkrahúsunum. Hetta eru vit øll samd um og eiga vit sjálvandi framvegis at miða eftir hesum. Men sjúkrahúsini og heilsuverkið í sínari heild nem­ur við tær innastu trygd­ ar­kensl­urnar hjá fólki. Tí hevur tað alstóran týdning, at víðfevnandi broyting­ar verða gjørdar í góðum for­ stáilsi og kjølfestar í semju við starvsfólk, borgarar á staðnum, politiska baklandið og øll, sum varða av hesum lívs­ týdn­ingar­miklu stovnum. Verður tað ikki gjørt, er sannlíkt, at ætlanin kollsiglir. Tá kann úrslitið heldur verða ótrygg­leiki, misálit og mót­vilji, og kann hetta ganga út yvir tæn­astuna til sjúklingin. Tí eiga grundleggjandi broyt­ingar undir ongum um­ støð­um at skundast ígjøgn­ um í óðum verkum, men eiga at gerast í tøttum sam­starvi við leiðslur og starvs­fólk, sum skulu virka undir einari møguligari broyt­ing, so tey kenna seg tryggan, og hava álit á at tey verða hoyrd og vird. Soleiðis eigur eisini at vera í málinum um sjúkra­hús­bygn­ aðin og tí eigur mál­ið ikki at verða lagt fyri Løgtingið. Sjúkrahúslógin verður ikki løgd fyri Løgtingið Aksel V. Johannesen formaður Javnaðarfloksins Ja nú er tíðin komin, har allir flokkar her heima bjóða seg fram til at umboða Føroyar á fólkatingi, og nú royna at siga veljaranum frá, hví júst teir eru teir rætti at senda niður til Danmarkar