mikudagur 21. september 2011síða 19

19 Mikudagur 21. september 2011 · Nr. 109 Sosialurin Lagt til rættis: Árni Joensen Veiðan er burðardygg Í einari lýsing av hvalastovnunum í íslendskum sjógvi kemur íslendski havrannsókn­ arstovnurin til ta niðurstøðu, at stovnarnir tola væl ta veiði, sum nú er. Veiðan er væl innan fyri markið, og tí er veiðan burðardygg. Metingin hjá hav- rannsókn­arstovninum kemur íslendsku stjórnini væl við, tí í seinastuni hava serliga amerikanarar funnist at íslendsku hvalaveiðini. Fleiri amerikanskir politikarar hava mælt stjórnini í Washington til at seta handilstiltøk í verk ímóti Íslandi, og sjálvt Barack Obama, forseti, hevur verið uppi í kjakinum. Fe l a g s s k a p u r i n NAMMCO hevur mett, at sildreka­stovnurin við Ísland er næstan líka stórur, sum hann var, áðrenn íslendingar aftur fóru at veiða burtur av Ætla at bjarga svartfuglinum Íslendski umhvørvis­ mála­­ráð­harrin, Svandís Svavars­­dóttir, hevur sett eina nevnd at gera upp­ skot um, hvørji stig skulu takast fyri at endur­reisa svartfugla­stovn­arnar, og hvussu teir skulu verjast, tá teir eru komnir fyri seg aftur. Nevndin skal handa ráð­harra­num uppskot tann 31. oktober. Íslendsku sjófugla­ stovnarnir eru minkaðir nógv tey seinastu árini, og serliga lundin er mink­ aður og er nú bara ein við­fán­ing­ur av tí, sum hann var. Tey seinastu fýra - fimm árini er at kalla einki komið undan sunnan­til á landinum. Lom­vigin og álkan eru minkað sunnanfyri og vestanfyri, men ikki so nógv norðanfyri. Fuglafrøðingar eru á einum máli um, at fuglurin hevur ov lítið at eta, og at tað er høvuðs­ orsøkin til, at stovnarnir eru minkaðir. Haraftur­ ímóti hevur royndin eftir fuglinum ikki so stóra ávirkan. Fyrst kom kongakrabbin, sum hevur gjørt stóðan skaða, og nú hevur eitt norskt hav­rannsóknar­skip fingið ein kava­krabba við Sval­bard. Og hann er eingin gestur at fáa. Tað hevur vakt ans í Noregi, at eitt havrannsóknarskip hevur fingið ein sokallaðan kavakrabba í einari rúsu norðuri á 78 stigum eystan fyri Svalbard. Krabbin varð fingin á 150 favna dýpi, og hetta er aðru ferð, at menn hava fingið kavakrabba á Svalbard-leiðini. Teir størstu kavakrabb­ ar­nir viga millum eitt og hálvtannað kilo, og hann er sostatt minni enn tann betur, men illa kendi konga­krabbin. Men norska havrann­sóknar­ stovan sigur, at kavakrabbin er eingin gestur at fáa, og at hann kann elva til somu trupulleikar við Svalbard, sum kongakrabbin hevur elvt til fram við norsku strond­ ini. Eins og konga­krabbin livir kavakrabbin av smáum botndjórum, og tað kann fáa stóra ávirkan á vistfrøðina. Kavakrabbin er vanligur har norðuri í Kyrrahavinum og í útnyrðingspartinum av Atlantshavinum. Norska havrannsóknarstovan dugir ikki at siga, hvussu krabbin er komin til Svalbard, men tveir møguleikar eru. Annað­ hvørt er hann komin úr Kyra­ havinum ígjøgnum Berings­ undið, ella hevur hann verið í einum barlasttanga, sum eitt skip hevur tømt í Barentshavinum. Samráðingarnar eru á einum loyniligum staði einastaðni í Keypmannahavn, og bara tey allarovastu í leiðsluni hjá flokkunum vita, hvat umboð­ ini hava liggjandi á borðinum. Tí eru tað eisini bara tey, sum vita, hvussu landið liggur. Fjølmiðlarnir fáa einki at vita, men tað er kortini greitt, at fýra mál liggja ella koma í øllum førum at liggja á samráðingarborðinum. Undir valstríðnum boð­aðu teir borgarligu og Radi­kali Vinstri frá, at flokkar­nir vóru samdir um at seta eftirlønina úr gildi. Sosial­demo­kratarnir, SF og Eindarlistin søgdu greitt, at teir vildu varðveita skipanina. Aftan á valið er framvegis meiriluti í Fólkatinginum fyri at broyta skipanina. Tey radikalu hava sagt, at tey standa við avtal­ una um at broyta eftirlønina, og spurningurin er so, hvat Sosialdemo­kratar­nir og SF gera, nú tað er komið til skarpskeringar. Eitt annað mál, sum uttan iva elvir til stríð í samgongusamráðingunum, er avgerðin hjá undanfarnu stjórn og teimum radikalu at stytta dagpengatíðina úr fýra í tvey ár. Eisini her vóru vinstraflokkarnir ímóti. Her hava sosialdemokratarnir og SF skotið eina aðra skipan upp, Eindarlistin vil hava ta gomlu skipanina aftur, men tey radikalu halda fast um, at broytingin skal standa við. Skattapolitikkur er eitt av evnunum, sum uttan iva liggur á samráðingar­borð­ inum, og sum ivaleyst er lagt í bunkan við truplum, málum. Stutt undan valinum komu sosialdemokratarnir og SF við einum uppskoti um at hjálpa teimum, sum hava egnan bústað við at skarva av ymsum gjøldum. Men tað vilja tey radikalu og Eindarlistin ikki. Eitt málsøki, sum altíð er við í donskum samgongu­ sam­ráð­ingum, er útlendinga­ málini. So er eisini hesaferð, og heldur ikki her er semja millum tey radikalu og hinar flokkarnar. Politiskir eygleiðarar í Keypmannahavn vænta, at tann nýggja samgongan verður neyvan skipað fyrr enn kanska seint í næstu viku. Men teir eru ikki samdir um, at hon fer at halda alt valskeiðið. Samgonguskjalið verður tungur burður Í Danmark roynir Helle Thorning-Schmidt nú at orða eitt samgonguskjal, men tað fer at taka sína tíð og at krevja nógv av øllum flokkunum Aftur ein óboðin gestur í Barentshavinum Teir stóru kavakrabbarnir viga hálvtannað kilo Mynd: Norska havrannsóknarstovan Arkitektar mynda Grønland Danskir og grønlendskir arkitektar skulu nú koma við einum hug­ skoti um, hvussu Grøn­ land eftir teirra tykki eigur at síggja út í fram­ tíð­ini. Úrslitið, sum longu framm­anundan hevur fingið altjóða heitið Future Greenland, skal legjast fram sum tað almenna danska ískoyt­ ið á 13. altjóða arkitekta­ ráðstevnuni, sum verður í Venedig næsta ár. Uppgávan hjá arki­ tekt­unum er at koma við einum hugskoti um eina búskap­arliga, samfelags­ liga og burðardygga menn­ing í Grønlandi. Jarðfrøðingurin Mini Rosing, sum er knýtt­ur at verkætlanini, sigur við grønlendska kring­ varpið, at hansara mál er at vísa Grønland um eina nútímans tjóð við einari langari og rík­ari mentanar­søgu, og sum hevur so ómeta­liga nógv at bjóða alheiminum.