mikudagur 28. september 2011síða 20

Mikudagur 28. september 2011 · Nr. 112 20 Sosialurin Kjak Heðin Mortensen borgarstjóri í Havn Jóhan Christiansen eftirlýsir einum tilmæli um, hvussu vit fíggja eina útjavningarskipan. Nú havi eg ikki biðið um nakra kommunala útjavning, men eg havi altíð sagt, at eg havi onki ímóti eini slíkari skip­an, um hon er rættvís. Eitt slíkt uppskot havi eg ikki sæð enn, og tað, sum Jóhan sjálvur skjýtur upp, at býta skatta­inn­tøk­urnar av almenn­um lønum í Havn út á allar komm­unurnar, er púr­­asta burtur úr vón og viti. Fíggj­ar­­liga býtið millum land og komm­unur má fáast uppá pláss fyrst, áðrenn vit tosa um út­­javn­ing av nøkrum slag.  Tað átti ikki at verið torført at skilt, at Havnin sum høvuðsstaður hevur nógvar fíggjarligar skyldur álagdar, sum onnur ikki hava. Havnin lyftir fleiri landsuppgávum. Ein sannroynd er haraftrat, at nærum eins nógv fólk og tað arbeiða hjá Tórshavnar kommunu, koyra til Havnar til arbeiðis hvønn dag, men gjalda skatt aðrastaðni. Summi búgva aðrastaðni, men eru lønt úr Havn – og summi búgva enntá í Havn og gjalda skatt aðrastaðni!  Hetta evindaliga kjakið um at javna almennu skatta­ inntøkurnar út á komm­un­ urnar hevur fyri mær onki enda­mál uttan at polari­sera og sáa split millum høvuðs­ staðin og aðrar kommunur. At seta fólk í mið­staðar­ økinum upp móti teimum í út­jað­ar­anum. Tað tykist sera bak­vent at tosa um javn­ ing av skattainntøkum frá almennum lønum, meðan mann sam­stundis sær burtur frá tí veru­leika, at triða hvør króna, vunnin í Havn, verður skattað aðrastaðni.   Havnin skal ikki bløða fyri at hini skulu mennast Tað er ein sjálvfylgja, at Eystur kommuna eins og aðr­ar kommunur kring land­ ið skulu mennast. Men tað ræður um at gera tað, sum ein á staðnum dugir væl og at fáa sum mest burturúr teimum góðu førleikunum á staðnum. Hetta hevur stóran týdning fyri Føroyar sum land. Hinvegin, so skal Havnin ikki bløða fyri at útjaðarin skal mennast. Prísurin fyri lokala menning eigur ikki at vera, at høvuðsstaðurin skal avmonterast. Tí veruleikin er hann, at tess meira vit spjaða tilfeingi og orku, tess veikari standa vit í kappingini við tey, sum vilja hava fatur á okkara góðu fólkum. Tí haldi eg áhaldandi fast um, at tað besta vit kunnu gera, er at gera okkara sam­ felag so attraktivt sum til ber fyri tey, sum búgva her, eins og fyri tey, sum kunnu hugsast at búseta seg her. Høvuðsstaðurin skal tryggja, at Føroyar kunnu kappast við býirnar í granna­lond­un­ um um hesar fortreytir – og soleiðis eisini um tey kom­ andi ættarliðini.   Búskapar- og fólkavøkstur Tað tykist sum at politikkarar úr øllum flokkum hava sann­ að, at vit mugu hava ein munandi búskaparvøkstur og ein veruligan fólka­vøkst­ ur, skulu vit framhald­andi mennast sum vælferðar­ sam­felag. Antin vaksa vit ella minka vit. Her finst eingin millum­vegur, og allar fram­­rokningar vísa, at vit í Føroyum um 25-30 ár verða eini 15-20.000 fólk færri enn í dag, um vit lata standa til. Her hjálpir tí einki status quo. Gera vit onki, kann samfelag okkara fara fyri bakka – fyrst spakuliga og síðani skjótt. Skulu Føroyar yvirliva og mennast sum land og standa seg í altjóða kappingini um vitan og tilfeingi, er neyðugt at sleppa stuttskygdum ætlan­um, sprotnar úr lokal­ um ørvitiskapi, sum fyri sam­felagið kosta tað tvífalda og tvinga okkara ungu fólk av landinum at nema sær útbúgving og finna nøktandi fakligar avbjóðingar. Mín pástandur er tí, at Føroyar fáa bert fólkavøkstur, um høvuðs­ staðurin stendur sterkur. Um vit skulu fast­halda og til­trekkja ung, virkis­fús, væl útbúgvin og skapandi fólk við dirvi, so krevst ein sterk­ ur høvuðsstaður. Tað er ikki av tilvild, at fleiri tungumál hoyrast í havnargøtum, vit ynskja hetta margfeldið og vit eru púra samd um, at eitt opið samfelag við tolsemi skapar eitt umhvørvi, sum er merkt av trygd, frælsi og trivnaði, sum náttúrliga dregur fólk til sín. Tí eru vit í holt við at skapa ein væl skipaðan høvuðsstað og ein býarplan, har fjølbroytt tilboð, spenn­ andi arkitekturur, ein liv­ andi býur og ein kókandi ment­anarpallur er ein heilt nátúrligur partur av fram­ tíðini. Vit gera alternativ byggiøki til privat sum vinnu. Vit royna av øllum alvi at fáa burtur allar bíðilistar í sambandi við ansing. Vit royna av øllum alvi at fáa skipað skúlaviðurskifti á øllum økjum, vit hava ávirkan á. Vit fremja umhvørvislig stórarbeiði. So her er ikki bara talan um visjónir, men um ítøkilig arbeiði.   Tit sleppa ikki at drena einasta kraftdepilin Vit mugu øll ásanna, at Føroyar eru eitt evarska lítið land við fáum íbúgvum og avmarkaðum tilfeingi. Vit hava ikki ráð til at tosa um ”landspartar”, sjey valdømir, veikar kommunur og tær tornhøgu útreiðslurnar, sum fylgja við hesum. Kappingin stendur móti útlendskum høvuðsstaðum. Europeiskum metropolum. Teir hava so nógv spennandi og av­bjóð­ andi at bjóða okkara ungu og framfýsnu. Longu nú hótta metropolarnir við at drena okkara land fyri bestu kreftirnar. Einasti veruligi føroyski kraftdepilin er Havnin! Tað er ikki fyri at seta niður á aðrar býir ella onnur økir. Soleiðis er tað bara. Her er fólkagrundarlagið, her eru neyðugu stovnarnir, her eru spennandi vitanarfyritøkur, her eru tilboð um trivnað, og her er orka at gera tað, sum krevst. Fara vit at drena Havnina verður einasti kraftdepilin spakuliga avmonteraður. Tá verður einasta veruliga føroyska alternativið til teir spennandi men hóttandi býirnar niðri á europeiska meginlandinum spakuliga kvalt. Samfelagsliga høvuðs­ endamálið kann ikki vera at lívga ávísum økjum, men at vit sum samfelag fáa best møgu­ligar tænastur fyri minst møguligar skatta­ krónur – altso at vit taka sam­ felags­búskaparlig og faklig atlit. Í einum burðardyggum regional­politikki eigur enda­ málið at vera at leggja aftrat verandi heldur enn at taða sundur fyri at taða sundur uttan atlit til dygd fyri samfelagið alt. Ein afturvendandi pá­ stand­ur er, at útjaðaraøkini vikna, tí tey gjalda alt ov nógv til høvuðs­staðarøkið. Ella tí at Havnin fær ov nógv­ ar skatta­­krónur. Tað er, sum at hesin pástandur á ein ella annan hátt heldur lív í runu­ kast­ingini. Pástandurin er bara ikki sannur og ongar kanning­ar stuðla hesum uppáhaldi. Eitt ”argument” skal vera, at almenn størv eru fólksins ogn og tí ein pulja, býtast skal javnt av desentralt. Tí hava vit einki ímóti, um býtið er neyðugt og rættvíst. Men so mugu vit býta fiskiríkidømið eftir somu prinsippum. Eg ivist, um tað kravið hevði verið so væl móttikið. Havnin skal ikki bløða fyri at hini skulu mennast Aftursvar til Jóhan Christiansen, borgarstjóra í Eystur kommunu Annfinn Brekkstein býráðslimur fyri Sambandsflokkin Vit politikarar eiga at tora at seta sum polit­iskt mál, at vit skulu hava fólkavøkstur her á landi. Til tess krevjast um­fat­ andi lang­tíð­ar­íløgur og at vit tora at seta okkum spurn­ingin: Hvussu skal høvuðs­stað­ur okkara síggja út í 2020? Tórshavnar Komm­ una og landsins myndug­ leik­ar eiga at standa sam­ an og gera íløg­ur, sum flyta okkum fram á leið. Fram­tíðar­trygg jaðar íløgur, ið geva okkara landi og høvuðs­staði nakað at bjóða okkara ungdómi í 2020. Tórs­ havn er ein fá­tæk­­ur metropolur, um vit ikki megna at byggja eitt uni­versi­tet við til­hoyr­ andi kollegiu-íbúð­um hjá næm­ingun­um at búleikast í í lestrartíðini. Hetta setir so aftur krøv til stuðulsskipanina á økinum. Hesar mugu endur­skoðast og tillagast til eina hóskiliga skipan, sum ger tað møguligt at búgva á kollegium. Vit skulu hava eitt lestrar­ umhvørvi í Tórshavn - ein lestrarbý ella campus - sum eisini eggjar ung­ dómi úr stóru verð at koma higar at nema sær kunnleika. Eru vit kappingarfør við grannalondini á hesum øki, og okkara ung­dóm­ur fær somu sømd­ir og møguleikar sum onn­ur, trúgvi eg, at vit klára at venda gongdini. Vit hava ikki ráð til at standa sum ryssa yvir deyðum fyli! Ein langtíðar íløgu­ ætlan er lykilin til fram­burð og menning. Vit skulu tora at hava framtíðarvisjónir, eitt nú tora at byggja háhús í okkara høvuðsstaði, og harvið geva Havnini ein ein framtíðardám. Vit eiga t.d. at stíla eftir einum altjóða mentanar­ húsi, sum hevur umstøður, ið gera, at vit kunnu bjóða okkum fram at hýsa framførsl­ um hjá stórum musikk­ orkestrum, symfoni­ orkestrum o.s.fr. Vit eiga ein skapandi ung­dóm, sum vit als ikki hava ráð til at missa av landinum. Jú størri íløgu vit gera í ung­dóm­in, tess meira fær samfelagið aftur. Okkara høvuðsstaður, Tórshavn, og Føroyaland eiga at taka eitt tak saman til frama fyri framtíðini - til frama fyri okkara ungdóm og til frama fyri land okkara, so Føroyaland fram­hald­ andi verður eitt gott og ríkt land at búgva í. Universitet og kollegium í Havn er eitt framtíðar­krav Skulu vit gera okkum vónir um, at ungdómur okk­ara skal støðast í Før­oyum, er eitt av krøv­unum, at vit fáa eitt veru­ligt lestrar­um­ hvørvi, tað vil siga uni­versi­ tet og rættiligt kollegium