mánadagur 3. oktober 2011síða 29

29 Mánadagur 3. oktober 2011 · Nr. 114 Sosialurin Kjak Tíggjundi partur Tá ið vit koma til 15. Kap. í Ápostlasøguni, lesa vit, at har aftur gjørdist ósemja um um­skeringina og lógina. Tað vóru nakrir í kravdu at teir heidningarnir, sum høvdu tikið við trúgv, skuldu umskerast og fáa boð um at halda lógina. Tað bleiv síðani ein fundur um hetta, har Pætur og Jákup (vanliga hildin at verða beiggi Jesusar) høvdu orðið. Hetta førdi til eina semju, men eg haldi tað líkist eini neyðsejmju, tá ið man hugsar um tað, sum Paulus skrivar og lærir seinni. Paulus lærir greitt, at vit, sum trúgva á Kristus eru fræls og hava einki at gera við Móselóg. Lógin var skuggin av Kristusi. Hesin fundur er áhuga­ verdur. Teir trætast fyrst nógv um hetta, síðani tekur Pætur orðið og hann sigur m.a. hetta: Hví freista tit tá nú Gud við at leggja ok á háls læri­ sveinanna, sum hvørki fedr­ ar okkara ella vit hava verið mentir at bera! Vit trúgva jú, at vit verða frelstir av náði Harrans Jesusar - vit líka væl sum teir!" Áp. 15,10-11. Hann leggur also einki boð á heidningarnar. Men so fer Jákup upp. Jákup tykist at vera ein, sum hevur verið heftur nakað av lógini. Vit lesa í Galatiabrævinum, har Paulus stríðist fyri, at fáa ta samkomuna frá aftur lógini, sum teir eru farnir undir aftur. Har sigur hann, at Kefas, sum er tann sami sum Pætur, hyklaði. Tí fyrst át hann saman við teimum trúgvandi heidningunum, sum har vóru, men tá ið nakrir komu frá Jákupi, dró hann seg undan og skilti seg út, tí hann ræddist teir av umskeringini. Vit hava fyrr sæð, at teir sokallaðu umskornu høvdu at Pæturi, tá ið hann fyrstu ferð fór inn hjá einum heidningi, nevni­liga Kornelius. Tað tykist at Jákup hevur veri merktur av lógini og ikki hevur verið so frælsur sum Paulus, og tað er helst tað, sum kemur fram her. Tí tá ið hann hevur havt orðið, koma brøðurnir til hesa niðurstøðu, sum vit lesa í versi 28-29: Heilagi Andin og vit hava tá gjørt av, onga aðra byrði at leggja á tykkum enn hetta - sum neyðugt er -: At tit halda tykkum frá tí, ið ofr­að er til avgudar, frá blóði, frá tí, sum kvalt er, og frá sið­ loysi. Táið tit halda tykkum frá hesum, skal tykkum gangast væl. Livið væl!" So kunnu vit spyrja: Gongur Heilagi Andin við til neyð­semjur? Ja, tað tykist so. Vit síggja av tí, sum Paulus lærir seinni, at hann lærir, at vit kunnu eta alt. Hygg hvat hann sigur í Róm. 14: Ein hevur trúgv at eta alt ... v. 2. Eg veit og eri í Harran­ um Jesusi vísur í, at einki er í sær sjálvum óreint; bert honum, ið roknar nakað fyri óreint - honum er tað óreint. V. 14. Legg til merkis hvat, hann sigur: Honum, ið rokn­ar nakað fyri óreint – honum er tað óreint. Paulus trumlar ikki, um man so kann siga, fram, men lærir, at vit mugu hava fyri­lit og hugsa um onn­ur, sum hava eina aðra fat­an hes­um viðvíkjandi. Tað skulu vit koma til í næsta parti. Hetta, sum eg skrivi nú, skal takast við fyrivarni, eg kann taka feil, eri bara eitt menn­iskja, men vit mugu hava loyvi at royna at fáa tann lærdóm fram, sum skrift­ir­nar læra okkum, tí tað er tað tær eru givnar okkum til. Framhald Hugleiðingar úr Ápostlasøguni Richard Danielsen Men um so er, at vit eiga nakað, so skulu vit seta virði av hesi ogn upp á okkara árligu ognaruppgerð. Eg havi ikki sett nakað slíkt tal á ognaruppgerðina. Orsøkin er tann, at eg haldi tað vera skeivt at siga, at eg eigi nakran part í hesi ogn. Eigarin er ein sjálvstøðugur grunnur, og hann skal ráða yvir ognini eftir teimum reglum, sum lóggávuvaldið setur. Tað sum nú er hent, er tað, at hesin grunnur fær ov lítið samfelagsgagn burtur úr ognini. Hetta hevur álvarsligar avleiðingar fyri land okkara. Nú vóru tveir skila­­menn í fjøl­miðl­unum samdir um, at alt ov illa gongst við okkara vinnu­lívi, og at vandi er fyri hópfráflyting. Allar royndir vísa, at tað hjálpir upp á vinnu­lívs­møgu­ leikarnar at almenna jørð­­in gerst óðals­jørð. Tann skip­an, vit hava innan okk­­ara jarð­ar­ viðurskifti, er okk­­um øllum ov dýr, tí halda vit fram við henni, fara vit so singl­andi eftir taparabreytini. Siga vit at vit eiga ta almennu jørðina, so hava vit skyldu til at gera tað rætta við henni. Gongdin í landinum hevur prógvað, at tað hava vit ikki gjørt. Tí noyðast vit at taka upp annan tátt og leita óðalsleiðina. Eg sigi fyri meg sjálvan, at um so var, at eg átti ein part av tí almennu jørðini, so hevði eg einki petti havt ímóti at hesir teigar gjørdust óðalsjørð eins og tað grundstykki, sum eg búgvi á. Hetta er tí at eg haldi, at vinningurin av hesi broyting kemur at vera ovurhonds stórur, ikki bert fyri verandi festarar og traðarmenn, men eisini fyri meg og øll onnur sum liva í landinum. Men verður hetta ikki gjørt, so koma vit til at gjalda høgan prís fyri okkara stuttskygda gírni. Við at vísa stórsinni og gera ta almennu jørðina til óðalsjørð gerast vit tí ikki fátækari, men øll somul ríkari. Zakarias Wang Verða vit fátækari av at gera ta almennu jørðina til óðalsjørð? Eitt av tí, sum verður ført fram, nú festarar og traðar­menn hava vent sær til ting­ið fyri at fáa somu rættar­støðu sum óðals­menn, er at vit øll eiga ta almennu jørðina, og verða fest­ar­ar og traðar­menn óðals­ menn, so gerast vit øll fátækari Eina Andreasen Forkvinna í Ergoterapeutfelagnum Ber til at økja um lívsgóð­ sku og samstundis spara pengar? Jú hetta er prógvað í londunum rundanum okk­ um, og svarið er gerandis- rehabilitering. Í Fredericia hava tey roynt hetta síðani 2008, og lesast kann meira um tað á: www.fredericia­ kommune.dk/EgetLiv/ topmenu/forside/ Umboð fyri Ergo­tera­ peut­felagið hava verið til tað árliga Nordic Forum fyri for­menn og næst­for­ menn úr norður­lendsku Ergo­terapeut­feløgunum, hesaferð í Reykjavík. Hetta gevur okkum gott innlit í, hvat gongur fyri seg í lond­ unum rundanum okkum, tá vit tosa um møgu­leik­ ar og rættindi hjá øllum borgarum at liva eitt virkið lív, hóast niðursettar førleik­ ar vegna sjúku ella brek. Rehabilitering er ikki eitt nýtt fyribrigidi her hjá okkum, og tað er fleiri ferðir varpa ljós á evnið, men enn verður tað ikki útint í verki. Endamálið við gerandis- rehabilitering er at økja um førleikarnar hjá borgar­ anum, so hann kann klára meira sjálvur. Tað verður gjørt við at bjóða venjing áðrenn varuga hjálp. Hetta gevur borgaranum øktan lívskvalitet, samstundis sum pengar verða spardir. Og tá vit tosa um venjing, er tað ikki einans kropsliga venjing, men eisini venjing í at útinna dagligar upp­ gávur, sum hava týdning fyri tann einstaka borgar­ an. Eitt dømi, har gerandis- rehabilitering kann út­ innast í verki, er tá borgar­in ella avvarðandi seta seg í samband við Heima­tæn­ast­ una fyri at fáa heimahjálp, tí borgarin ikki maktar gerandisdagin sjálvur. Í dag ber til hjá eldri at fáa heimahjálp (varuga hálp) og so er næsta stigið at koma á røktarheim, sum er ein sera dýr loysn fyri samfelagið.  Heimatænas tan kann í dag ikki bjóða at stuðla einum eldri fólki í at vera virkin í egnum heimi. Eitt dømi er, at heima­hjálpin ikki hevur møgu­leika fyri at keypa inn og gera mat saman við borgaranum, men døg­ urðin kemur útifrá, og ann­ ar matur verður býlagd­ur í handlinum. Hetta má metast at vera varug hjálp, tí her er eingin venj­ing í tilboðnum, sum kann gera, at borgarin verður sjálv­støð­ ugur aftur. Haraftur­ímóti ger hendan varuga hjálpin borgaran passivan, og í longdini missir hann teir førleikar, sum skulu til fyri at klára gerandisdagin, og fær hann tørv á enn meira hjálp og verður har­við eisini dýrari fyri sam­felagið í nógv ár. Sjálvandi skal borgarin hava varuga hjálp, tá tørvur er á hesum, men tað hevur týdning at bjóða venjing áðrenn. Tað er júst her pengarnir eru spardir og borgarin fær økta lívsgóðsku. Men tað krevur, at tað verður hugsað øðrvísi í tænastunum til eldri, enn tað verður í dag. Um gerandis-rehabilitering skal útinnast í verki, krevur tað at arbeitt verður tvørfakliga í øllum liðum í skipanini, eisini á leiðslustigi. Og gerandis-rehabilit­e­ ring snýr seg sum nevndt ikki einans um spardan pen­­ing, men um at øll í hes­­um sam­felagn­um hava rætt til at liva eitt virkið lív hóast niður­settar førleikar vegna sjúku ella brek. Øll hava eisini rætt til at vera við til at av­gera, hvat er eitt gott lív fyri tey, so tey “sum longst kunnu vera í egn­um lívi”. Og hendan rætt­in kann tann føroy­ska skipanin ikki tryggja borgar­ anum í løtuni. Niðurstøðan má vera, at tað ber til at fáa meira fyri minni. Men tað krevur nýhugsan. »Sum longst í egnum lívi«