fríggjadagur 7. oktober 2011síða 17

17 Fríggjadagur 7. oktober 2011 · Nr. 116 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Sosialistisk Ung Sosialistisk Ung vilja vera røddin hjá minnilutabólkum í Føroyum. Teimum, ið vit meina ikki hava eins góð rættindi, sum meirlutin í samfelagnum. Tí spyrja vit við hesi greinarøð ”Hvør ert tú?” ”Hvussu hevur tú tað í Føroyum?” og ”Hvat skal til fyri at tú trívist í landinum?” Í øðrum parti vilja vit vísa á um­støðurnar hjá einum støk­um uppi­ haldara í Føroyum. ”Vit eru ikki ein trupulleiki, vit eru eitt tilfeingi.” Soleiðis byrjar hon samrøðuna, tá vit hitta hana til eitt prát um støðuna hjá henni sum stakur uppihaldari í Føroyum. Hon er eitt livandi dømi um, at tað loysir seg hjá landinum at stuðla støkum at fara undir útbúgving. Gunnvá Edvardsdóttir er 39 ára gomul, hon er mamma at tveimum gentum og býr í kjallaraíbúð hjá foreldr­u­ num á Argjum. Hon er út­ búgvin námsfrøðingur og starvast sum varaleiðari á dagstovinum á Argjum. Gunnvá sigur seg uppliva, at fólk halda at tað er ein løgin loysn at velja at búgva heima hjá foreldrunum, og sum mamma at arbeiða fulla tíð. Hon veit, hvat hon vil, og sigur, at tað eru fleiri orsøkir til, at hon býr heima hjá foreldrunum, og at hon arbeiðir fulla tíð. Við at vit búgva heima hjá foreldrunum, kunnu vit og foreldur míni vera ein hjálp hjá hvørjum øðrum. ”Tað, at vit umgangast hvønn annan dagliga og hava brúk fyri hvørjum øðrum, ger, at bæði eg og genturnar hava serliga gott samband við foreldrini hjá mær”. Hon sær eitt stórt virði í hesum, og leggur minni í hvat onnur halda. Gunnvá sigur: ”At vera partur av samfelagnum er at gera tað sama sum hini og kunna tað sama sum hini.” Hon vísir á, at tað sjálvandi er truplari at fáa endarnar at røkka saman við einari inntøku. Tí arbeiðir hon fulla tíð, og harvið hava hon og genturnar størri peningaligt frælsi í sam­ felagnum Føroyum, ið er eitt dýrt land at búgva í.  Mátti staðfestast óarbeiðsfør Eingin ivi er um, at vit tosa við ein strembara. Fyri nøkrum árum síðani sá Gunnvá, at skuldi hon hava eitt arbeiði, sum fyri henni gav meining, og skuldi hon klára seg fíggjar­liga, varð hon noydd at fáa eina útbúving. Gunnvá byrjaði útbúgvingina, men fekk ikki endarnar at røkka saman, hvørki við tíð ella pengum. Gunnvá greiddi tí Almannastovuni frá, at hon í eitt tíðarskeið hevði brúk fyri peningarligari hjálp, fyri síðani at klára seg sjálva. Fyri at lúka treytirnar fyri at sleppa undir endurútbúgving, varð hon noydd at taka eina roynd hjá einum sálar­frøð­ ingi, so staðfestast kundi, at hon ikki var før fyri at hava eitt arbeiði við síð­una av lesnaðinum. Hetta meinar Gunnvá er burturvið, tí tað sigur seg sjálvt, at tað er sera trupult, tá ein er einsa­ mallur við tveimum børnum at arbeiða við síðuna av lesnaðinum. Eisini skuldi hon lata Almannastovuni síni fíggjarviðurskifti, tí peningur verður latin eftir peningaligu støðuni hjá viðkomandi. Eftir at hetta var gjørt, fekk hon játtandi svar um at fara undir endurútbúgving. Gunnvá vísir á, at tað, at hon hevur fingið eina útbúgving, hevur givið henni eina barlast, ein tryggleika og eina kenslu av, at tað eisini er brúk fyri henni í samfelagnum. Hon meinar, at tað er umráðandi fyri bæði børnini og mammuna, at mamman hevur eitt mein­ ingarfult arbeiði. Hóast hon hevur fingið eina útbúgving, meinar hon ikki at skipanin er í lagi. At skula staðfesta at tað er okkurt galið við einum, fyri at fáa stuðul til at fara undir útbúgving, er ikki ein nóg góð skipan. Tað kann fyri summum kennast eyðmýkjandi. Gunnvá beyt høvdið av skomm­ini, gjørdi tað, tí hon visti, at tað var einasti vegur fyri, at hon ein dag skuldi megna at uppi­ halda sær og gentunum.  Tá vit í Sosialistisk Ung spyrja Gunnvá, hvussu støð­ an hjá henni sum stakur uppihaldari er í Føroyum svarar hon: ”Í dag er støðan góð, men tað hevur hon ikki altíð verið.” Gunnvá held­ ur, at tað í nógvar mátar er sera trupult at vera stakur í Føroyum, serliga um tú ikki hevur eitt gott bak­ land. Hon møtist javnan við øðrum kvinnum, ið eru stakir uppi­hald­arar, og tað er gjøgnumgangandi, at hevur tú ikki gott baklandi, ið kann hjálpa tær, so ert tú á berum. Umframt høga kosn­aðar­støðið í Føroy­um, er ein hin størsti trupul­ leikin hjá støkum uppihald­ ar­um, ein­sporaðu bústaðar­ viðurskiftini. Vit í Sosialistisk Ung meina, at vit eiga at síggja hend­an trupulleikan í eyg­ uni. Serliga til seinasta val, varð tað ferð eftir ferð víst á, at størsti trupulleikin, hjá støkum uppihaldarum í Føroyum, eru hóskandi bústaðir. Eisini eiga vit at fáa vaksnamannaútbúgvingar, útbúgvingar ið verða stulað­ ar øðrvísi enn aðrar. Soleiðis eggja vit støkum og vaksnum at fara at útbúgva seg. Vit meina, at hetta hevði verið ein íløga, ið fór at loysa seg í framtíðini. Í dag hevur Gunn­ vá eina góða útbúgving, eitt spennandi starv og fær ikki longur stuðul frá landinum. Vit skulu vera líka glað og ikki líkaglað Í triðja parti vísa vit á um­støð­urnar hjá lesandi í Føroyum. (2/5) Eru vit líka glað ella líkaglað? - Stakir uppihaldarar Fyri at vit skulu gera okkum nakra vón um at skapa fólka­ vøkstur í Føroyum er neyðugt, at vit fáa fólk heim­aftur eftir lesnað, ella at tey fáa møgu­ leika at lesa í Føroyum. Nógv er sagt um hetta málið, og fari eg tí at býta tað í tvey. Fyrst fari eg at viðgera teir møguleikar, vit kunnu bjóða lesandi í Føroyum. Síðani eg byrjaði at hyggja mær eftir útbúgving, eru stór framstig gjørd á Fróð­ skaparsetrinum. Valmøgu­ leikarnir eru munandi fleiri, og tá ein hevur savnað flestu víðari útbúgvingarnar á Fró­ skaparsetrinum eru lunnar lagdir undir einari munandi betring av hesum. Tað eru tó enn fleiri, ið søkja ávísar útbúgvingar uttan­lands, sum vit kundu bjóðað í Føroyum. Hetta er serliga innan løgfrøði og búskap. Tískil hevði tað verið áhugavert, um nývalda tingið kannaði møguleikan fyri at stovna flokkar við nýggjum útbúgvingum á Setrinum. At lesa um alnetið er eisini ein møguleiki. Henda møgu­leika havi eg sjálvur roynt, og tað hevur riggað sera væl. Hetta hevur verið gjøgn­um ein danskan skúla, og tá ið tað riggar hjá einum donskum skúla, so er tað ein sjálvfylgja, at hetta eisini kemur at rigga hjá einum føroyskan skúla. Má eisini nevna útlendsk lesandi, tá eg nevni nýggjar útbúgvingar. Eg havi fylgt hesum kjakinum og haldi tað vera spennandi. Vit skulu royna at fáa útlendingar til Føroya at lesa, men at halda tað, at hesi einaferð gerast so nógv, at tey koma at fíggja eitt fróskaparsetur, tað er at lata kjakið fara ov langt. Vit skulu skapa útbúgvingar fyri at útbúgva føroyingar so væl sum gjørligt, tí so skulu útlendingar nokk koma. Í ríkisfelagsskapinum hava vit tann gylta møgu­leika, at vit kunnu lesa á donsk­um lestrarstøðum á jøvn­­um føti við danir. Hetta í sær sjálvum er ein einastand­andi møguleiki, sum vit hava. Fyri summi er Danmark ikki júst lestrarstaðið. Hesi leita sær so til onnur lond at lesa. Eisini hesum lesandi gevur ríkisfelagsskapurin góðar møguleikar. Sum partur av danska ríkinum kunnu vit lesa júst har vit hava hug og samstundis fáa danskan SU í lestrartíðarskeiðinum. Tá ið vit hava so góð­ar møguleikar í ríkis­felags­ skapi­­num stendur avbjóð­ ingin hjá politikkar­un­um í at fáa hesi heimaftur. Tað er sera virðismikið fyri eitt sam­felag, at borgarar fara uttanlands at útvega sær vitan, sum hesi síðani taka heim við sær og skapa stóra nyttu fyri samfelagið. Hetta er ein stórur trupul­ leiki, tí vit sum samfelag ger­ ast so sera fátøk, um okkara ungu, sum enntá hava fingið virðismikla vitan uttan­ lands, ikki koma heim­­aftur. Trupulleikin liggur í, at kostnaðarstøðið í Føroyum er so sera høgt. Hetta er galdandi fyri skatt, húsar­ halds­kostnað og ikki minst keyp av bústaði. Hetta eru viðurskifti, sum ein politiskur vilji kann gera nakað við, og hetta er ein íløga, sum kann rinda seg aftur fleiri ferðir. Vit í Føroyum mugu raðfesta hesar útisetar. Vit skulu byggja íbúðir, sum eru navnamerktar til hesi, so tey kunnu flyta heimaftur. Hetta eigur ein komandi stjórn at raðfesta sum eitt av fremstu málum. Tí hesi skapa ikki bert fólkavøkstur, men økja fakliga støðið og fremja búskaparvøkstur. Arne Winthereig Útisetar vilja eisini búgva í Føroyum