mánadagur 10. oktober 2011síða 10

Mánadagur 10. oktober 2011 · Nr. 117 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vilmund Jacobsen Jógvan Ingvard Olsen á Toftum var løgtingsmaður í 28 ár. Hann sat í landsstýrinum árini 1989-1991, og hann var løg­tings­formaður árini 1994- 1998. Maðurin hevur altíð verið høgt virdur, bæði sum fiski­maður og sum løgtings­ maður. Vit hava skift orð við virði­ liga og siðiliga tofta­mann­in, sum nú er 81 ára gamalur. Tríggir partar Jógvan I. Olsen vísir á, at tey 28 árini, sum hann sat á løgtingi, er ein stórur partur av ævini í einum mannalívi, sum hann tekur til. - Eg plagi viðhvørt at siga, at tað er ógvuliga skjótt at siga um ævisøguna hjá einum sjálvum. Eg vaks upp her á Toftum og fór til skips, tá eg var 17 ár. Eg var 23 ár til skips. Tá eg gavst at sigla, var eg 40 ár. Eg var síðan í løgtinginum frá tí, at eg var 40, til eg var 67 ár. Síðan havi eg verið pensjónistur. Jógvan varð valdur í løg­ tingið í 1970 og fór úr tingi­ num aftur í 1998. Er tað nøkur serlig avgerð, sum var trupul at taka hesi árini? - Tað eru ofta truplar av­ gerðir at taka, tá tú skal taka støðu til lóggávu av ymiskum slag. Viðhvørt er tað rættiliga lætt. Tú hevur tína avgjørdu meining og veit akkurát, hvat tú skalt gera. Men so er tað viðhvørt, at mál líka sum viga báðar vegir, og tá er tað, at tað verður trupult. Tá noyðist tú at gera meiri við málið, og tú noyðist eisini at leita tær upplýsingar frá fleiri sjónarhornum, soleiðis at tú kanst gera tær eina niður­støðu, sum tín sam­ vitska sigur er hitt rætta. Var hetta ein góð og spennandi tíð – ella var hetta eitt val, tú ikki hevði gjørt umaftur? - Samanumtikið haldi eg, at hetta var ein áhugaverd tíð og ein góð tíð, og man var eisini í rímiliga góðum árum, sum Jógvan tekur til. Kennist merkiligt Nú hendu nógvar broytingar á fiskivinnuøkinum upp­ undir endan av seinasta fiskiári. Tú fekst í nógv ár við fiski­vinnu, tú hevur verið lands­stýrismaður í fiski­vinnu­málum, og tú eigur sjálvur bát. Hvat merkir tað fyri út­rórðar­menn, at bátar nú noyðast út um hálvan til tríggj­ar fjórð­ingar úr landi fyri at reka vinnu­liga línuveiði? - Ja, eg havi eitt 8-manna­ far, og eg havi eisini fingið fiskiloyvi fyri komandi ár. Báturin hevur ein 10 HK Sabb. Um eg skal fara til útróðrar við línu fyri at avreiða, rokni eg við, at eg noyðist at sigla í einar tveir tímar. Tað kennist rættiliga merkiligt. Hjá útróðrarmonnum her umleiðir er tað vorðið rætti­ liga nógv truplari. Tá hugsað verður um línu og hýsu, er tað oftani tann stóra hýsan, sum er inni við land tíðliga um heystið. Kanska ein hálvan til hálvan annan fjórðing úr Eystnesi. Men nú kann man ikki sleppa húki­num út, fyrr enn man er einar fýra fjórðingar úr Eystnesi. Jógvan I. Olsen sigur, at hetta tykir honum eitt sindur undarligt. - Nú veit eg ikki, um myndug­leikarnir hava ráð­ ført seg við eitt nú út­róðr­ar­ menn, men eg hugsi, at um áhugamálini hjá útróðrar­ monnum vórðu hoyrd, hevði tað neyvan sæð akkurát soleiðis út í dag, leggur hann aftrat. Stórt vónloysi Jógvan I. Olsen upplivdi eisini truplu tíðina fyrst í níti­ áru­num. Tí spurdu vit hann, hvussu hendan tíðin kendist í føroyskum politikki? - Í endanum av áttatiár­ unum og fyrst í nítiárunum hendi tað vanlukkuliga, at bæði veiða og fiskaprísir gjørdust vánaligir. Menn plaga at tosa um seyðafelli uppi á landi, men hesi árini sóu vit eisini eitt stórt felli í havinum. Eg haldi, at tað var hungur í havinum, bæði fyri fisk og fugl. Einki var at fiska og tað, sum var enn verri, var, at fiskaprísirnir eisini fóru í botn. Úrslitið gjørdist, at fiskiskapur við Føroyar beyð ikki bøtur. Um hesa tíðina varð tú settur sum landsstýrismaður. Hvussu var tað? - Ja, eg gjørdist landsstýris­ maður í juni í 1989. Tá høvdu vit ein ráfiskagrunn, sum var tómur. Sum tíðin gekk, fóru skip og virkir av knóranum. Tað kendist ógvu­liga møtu­ mikið. 22 skip høvdu eisini fingið upp­høggingarstuðul, og eingin króna var at gjalda tað við. So, tað var neyð og elendigheit í fiskiskapinum tá. Hetta var ein ógvuliga trupul tíð, og vónloysi í sam­ felagn­um var ræðuliga stórt. Roynt varð at fáa okkurt at hóra undan, og okk­urt eydn­ að­ist, sum so­leiðis yvirlivdi krepp­una – og kom seg aftur. Jógvan I. Olsen vísir á, at tað gingu eini 4-5 ár - so kom toskurin aftur í stórum tali. - Ja, hetta er tað besta, eg havi upplivað í mínum lívi – at, tá øll høvdu mist mótið – ja, tá brádliga var havið aftur fult av fiski. Hetta er størsta upplivilsi, sum eg havi havt av jørðiskum slag, sum Jógvan tekur til. Eingin veit - Eg haldi, at tað góða við havinum er, at eingin kann rokna tað út. Eg lurti altíð eftir fiskifrøðingum, hvat tey siga, men eg meti, at tey hava eina so trupla uppgávu, tí óviss­an er so stór. Tey vita nøkur ting, og tey kunnu meta, men sveigg­ini koma altíð at vera – og tey fara altíð at ger­ast stór, báðar vegir. Tann, sum fyrigylkar sær, at man – við at røkja fiski­skapin – kann fáa eitt ávíst kilo­tal upp úr havinum ár um ár við somu veiði, hann fer skeivur. Jógvan I. Olsen er onga løtu í iva um, at náttúran er týdningarmesti faktorurin í hesum samanspælinum. Ert tú framvegis á floti av og á, nú tú ert vorðin 81 ára gamal? - Nú er tað ógvuliga sjáld­ an, men mær dámar fram­ vegis líka væl at vera á floti, Náttúran hevur ein avgerandi týdning - Eg haldi, at tað góða við havinum, er, at eingin kann rokna tað út. Eg lurti altíð eftir fiskifrøðingum, hvat tey siga, men eg meti, at tey hava eina so trupla uppgávu, tí óvissan er so stór. Tey vita nøkur ting, og tey kunnu gera sær nakrar metingar, men sveiggini koma altíð at vera – og tey fara altíð at gerast stór, báðar vegir. Tann, sum fyrigyklar sær, at man – við at røkja fiskastovnarnar – kann fáa eitt ávíst kilotal upp úr havinum ár um ár við somu veiði, hann fer skeivur, sigur 81 ára gamli, Jógvan I. Olsen, sum var fiskimaður í 23 ár, áðrenn hann fór upp í politikk eg hugsi, at um áhuga­málini hjá útróðr­ ar­monnum vórðu hoyrd, hevði tað neyvan sæð akku­rát soleiðis út í dag JÓGVAN INGVARD OLSEN