mánadagur 10. oktober 2011síða 31

31 Mánadagur 10. oktober 2011 · Nr. 117 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Sosialistisk Ung Trøllvaksnar mammurumpur Elisabeth Steinberg býr í Klaksvík hjá ommu og abba sínum. Hon er 25 ára gomul og lesur stjórnmálafrøði á Søgu- og Samfelagsdeildini á Setrinum í Havn. “At búgva heima hjá ommu og abba, sum 25 ára gomul, er sum at fara tíggju ár aftur í tíðina,” sigur hon. Elisabeth vil gjarna flyta í egið kamar ella íbúð tættari við skúlan. Eina tíð royndi hon at leiga íbúð í Havn, men studningurin áljóð­andi kr. 3.737 rakk ikki til, so hon varð noydd at arbeiða við síðurnar av. Tá gekk betur at rinda leiguna, men verri við tí fakliga. Av teirri orsøk flutti hon norður aftur til familjuna í Klaksvík, so hon aftur hevði tíð at hug­ savna seg um at lesa. Av tí at Elisabeth býr í Klaksvík, fara nógvir tímar til koyring. Busstíðir og tíma­ talva liggja soleiðis fyri, at hon noyðist at velja millum at koma nakrar tímar ov tíðliga ella ov seint. ”Um ein skúla­tími er avlýstur, so kann eg ikki bara siga, ná, okey, frí í dag og so fara heim aftur. Eg má bíða til bussurin koyrir aftur til Klaksvíkar, sita í hon­ um í hálvan annan tíma og síðan ganga heim. Tað tekur nærum ein heilan dag, og hetta hendir meir enn so.” Lestraríbúðir til Føroyar, takk Aftaná miðnámsskúlan flutti Elisabeth til Aberdeen at lesa. Har leigaðu hon og ein vinkona íbúð saman í einum íbúðarblokki, ið er serliga ætlaður lesandi. Skuldi Elisa­beth avgjørt, vórðu ein rúgva av lestraríbúðum bygdar í Føroyum, tætt við har mið­náms­útbúgvingar og hægri læru­stovnar halda til. Elisabeth sigur: ”Lestrar­ íbúðir høvdu ikki bara loyst íbúðartrupul­leik­an, tær høvdu eisini verið við til at skapað eitt lestrarumhvørvi, ið als ikki finst her á Setri­ num.” Hetta heldur hon eisini er orsakað av, at ymsu deildir­nar á Setrinum eru so mikið spjaddar, og at einki sum so verður gjørt fyri at skapa gróðrar­botn fyri livandi sosialum umhvørvi til lesandi. Ikki tí, “eina ferð um vikuna er lestrarkafé í Hvonn, sum lesandi skipa fyri, men tá má eg altíð hugsa um, hvørt eg nái bussin norður,” sigur Elisabeth - og tað nær hon ikki. Tað, at flyta heiman og finna útav, hvussu ein kann uppihalda sær sjálvum, hevur alstóran týdning fyri, at ein kann skapa sær yvir­lit yvir tilveruna. Uttan bústað, einki bjartskygni. Í Føroy­ um er vanligt, at foreldur hava børn búgvandi, til tey eru trøllvaksin. Hetta er ein bjarnatænasta av foreldr­un­ um, av tí at børnini á ongan hátt læra at klára seg sjálvi. Lesandi høvdu fingið mest burturúr, um tey høvdu havt møguleika fyri egnum rúmi í einum umhvørvi við øðrum ungum lesandi. Eitt dynamiskt umhvørvi má vera eitt umhvørvi, har tey lesandi kunnu stuðla hvør øðrum bæði fakliga og sosialt, koyra undir tá hugurin til at lesa kanska ikki er so góður og drekka ein kopp av kaffi saman, tá ov nógv stendur á. Vit í Sosialistisk Ung halda, at tað almenna skal tora at blanda seg uppí bú­staðar­­ marknaðin. Trupul­leikin, at vit missa eitt heilt ættar­lið av ungum fólki, hoyrir landi­ num og fólkin­um til. Eins og eitt træ ikki kann vaksa uttan nakað av jørð til taks, kann eitt lestrarum­hvørvið heldur ikki verða til, um pláss ikki er fyri tí. So­statt er tað ikki bert av frægastu og skilabestu loysn­ um, at júst tað almenna, sum um­boðar okkum øll, heil­hjart­­ að ger íløgur í bíligar leigu­ íbúðir til ung. Tað er bein­leiðis lívsneyðugt fyri Føroyar. Vit skulu vera líka glað og ikki líkaglað Í fjóðra parti vísa vit á umstøðurnar hjá einum, sum hevur verið fyri kynsligum ágangi í Føroyum. (3/5) Eru vit líka glað ella líkaglað? – Lesandi Sosialistisk Ung vilja vera røddin hjá minnilutabólkum í Føroyum. Teimum, ið vit meina ikki hava eins góð rættindi, sum meirlutin í samfelagnum. Tí spyrja vit við hesi greinarøð ”Hvør ert tú?” ”Hvussu hevur tú tað í Føroyum?” og ”Hvat skal til fyri at tú trívist í landinum?” Í triðja parti parti vilja vit vísa á umstøðurnar hjá einum lesandi í Føroyum Bogi Eliasen Hósdagin í farnu viku fóru Tummas í Garði læknastjóri á Landsjúkrahúsinum og undi­ritaði vestur um hav til land møguleikans, USA. Ørind­ini vóru greið, at halda ein framløgu um FarGen verk­ ætlan­­ina á einum av ársins sterku ráðstevnum í sjálv­um hjarta­num fyri ílegu­gran­ sk­ing, Cold Spring Harbor Laboratories skamt uttan fyri New York, sum í stóran mun var karmur um stóra stig­ið, Human Genome Project, ið kortlegði fyrsta mannage­ nomið. Hetjan James Watson, sum fann fram skapið av DNA í 1953 og tí eina­helst er millum tey týdn­ingar­­mestu fólkini vísindin hevur sæð, hevur bygt upp ílegu­­gransk­ ingina á Cold Spring Harbor, hann er har enn – og fegnast um FarGen. Vit fóru spentir avstað, í einum tíðindameldri har al­ heims miðlar annars spríkja søgur um, at vestur­heimsins skip­an stendur á gravar­bakk­a­ num - og í Føroyum aftur­at um føroyskar av­mark­ing­ar. Knapp­ liga tyktist tað so øvugt, at so nógv seta sjó­n­eyk­una á tað sum ikki virkar og tað vit ikki hava, heldur enn at menna møgu­­leik­arnar. Við hes­­um í veli­num fóru vit báðir lækna­­­ stjórin í ein heim, sum tók ímóti okkara hug­skoti við opn­­ um ørmum, og áðrenn long tíð var runnin hevði FarGen verið umrøtt bæði í The Times, Fox News og Science, umframt eina ør­grynnu av øðrum útlend­skum net­miðl­um, eitt prógv um at Føroyar hava nógvar møgu­­leik­­ar – á ílegu­øki­ num, møgu­leik­ar einki annað samfelag hevur. Á veg heimaftur eyst­ur um hav fekk hetta tankar­nar at sveima um teir ótrú­ligu møguleikar okkara fantast­ iska náttúra hevur borðreitt fyri okkara lítla land. Okkara land er vælsign­að við fiski­ ríkidømi, hesin fiskur er aftur vælsignaður við marinari fiti, sum hevur hesa fiskaoljuna heimsmarknaðurin er so altráður eftir. Vit liggja mitt í einum grønum fantastiskum orkuveldi, har serliga hav­ streymar kunnu geva so nógva orku, at hetta ikki bara ger Føroyar orkugrønar, men eisini kann gera okkum til stórar orkuútflytarar av tí grøna slagnum. Vindur kann eisini verða ein partur av hesi kós, eins og vit eru vælsignaði við regni, sum bæði gevur okkum orku og reint vatn. Nógv meta eisini, at vit hava olju í undirgrundini, sum kann fáa stóran búskap­ar­ ligan týdning fyri Føroyar. Júst á oljuøkinum hava Føroy­ar fyrireika seg væl og við Jarðfeingi sett upp eina skipan, sum bæði skal fáa tilfeingið til høldar og arbeiða fyri, at nakað liggur eftir í Føroyum, tí oljan er jú fólk­sins ogn. Og júst hetta kundi verið leisturin til at veruleikagera tann ófatu­ liga stóra møguleikan, sum FarGen er fyri Føroyar. Tí FarGen er fólksins ogn, eitt tilfeingi til frama fyri føroy­ ska borgar­an – og eitt til­feingi føroy­ski borgarin eigur. Stórur áhugi er altjóða fyri okkara FarGen skipan. Vit kunnu verða við til at loysa knútar, sum kunnu gera íleguvitan meira brúk­ bara, og harvið menna bæði okkara og alheims heilsu­ vísind. Men skulu vit taka av hesum møgu­leika og skulu vit, sum samfelag fáa nakað burtur­úr, er neyðugt at fólkið, samfelagið og polit­iska skip­anin ynskir at verða við, og soleiðis verða við til at menna FarGen, sum bæði betrar um heilsuverk og skapar fleiri spennandi størv. FarGen toymið hevur við mið­vísum og hørðum arbeiði latið dyrnar upp, men takið at ganga upp alla trappuna má verða eitt felags tak, eitt tak har fólkið og serliga politiska skipanin tekur undir við at skapa karmar, sum veruleikagerð byrjanina til at ganga inn í land møguleikanna, sum kann umfata ein raðfest­ing av FarGen, tí Føroyar eru væl­ signaðar við møguleikum. Vit hava eina Country Blessing onnur bert kunnu droyma um. Sum Nobelheið urslønarvinnarin Dr James Watson segði við meg í 2008 – It’s all about organization and will. Ferðafrásøgn úr Landi Møguleikans