mikudagur 12. oktober 2011síða 16

Mikudagur 12. oktober 2011 · Nr. 118 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Gunvá við Keldu Borgarstjóri Klaksvíkar Kommuna hevur brúkt milliónaupphæddir til vinnu­ligar karmar og havna­øki til eitt nú uppi­ sjóvar­vinnuna, og tað kann tí ikki koma uppá tal, at bara inntøkurnar av hesi vinnu skulu javnast til aðrar komm­ unur, ið ongar íløgur hava gjørt í økið. Ein dýr satsing hjá kommununi Tá ið oljuvinnan fyri árum síðan kom fram, boðaði Klaksvíkar Kommuna frá, at hon heldur fór at satsa upp á fiskivinnuna. Kommunan hevur brúkt milliónaupphæddir til útbygg­ ingar av Klaksvíkar Havn og til gerð av vinnuligum útstykk­ingum og karmum til vinnuna. Henda satsing hevur kostað kommununi ómeta­ liga nógvan pening, sum skatta­­borgarin í Klakvíkar Komm­­unu hevur goldið fyri. Tað hongur tí ikki saman, sum Páll á Reyna­túgvu, tingmaður, og Aksel Jo­hanne­ sen, landsstýris­mað­ur, nú leggja upp til, at inntøkurnar av hesi vinnu, sum eitt nú Klaksvíkar Kommuna hevur brúkt hundrað­­tals milliónir uppá, nú bara skulu javnast til aðrar komm­unur, sum einki hava gjørt við økið. Hvør skal so ynskja at skapa karmar? Um inntøkurnar av uppisjóv­ ar­vinnuni verða javnaðar út til allar kommunur í landi­ num, so fer tað í longdini at fáa avleiðingar fyri vinnuligu menningina. Orsøkin til hetta er, at tað tá ikki longur fer at loysa seg hjá kommunum at satsa upp á vinnuna og gera íløgur í karmar og havnir, tí allar inntøkur hjá einstøku komm­ unum verða javnaðar út á allar kommunur í landinum. Góðar grundir eru at spyrja, hvør tá skal ynskja og tíma at skapa og víðarimenna vinnu­ligu karmarnar her á landi. Tað verður so neyvan Fíggjarmálaráðið ella lands­ stýrið, sum fer at taka sær av tí. Vit mugu minnast til, at okkara vinnulívsfólk, sum gera íløgur og menna virk­semi á ávísum økjum, gera hetta eisini, tí tey hava kenslur fyri hesum økjum, og ynskja at skapa nakað har. Skjótt er til, at hesin menn­ ingar- og íverk­setara­hugur hjá vinnulívsfólkunum verður køvd­ur, tí hetta skjal javn­­­ast út á onnur øki, har onki verður gjørt, men har man bara situr og tekur ímóti og krevur. Ein javning av komm­ unalu inntøkunum av uppi­ sjóvar­vinnuni kann so­statt í longdini gerast ein forð­ing fyri víðari menning av vinn­ uni í landinum, og eg fari tí staðilig at mæla frá, at henda ætlan verður framd í verki. Takast upp í breiðari høpi Spurningurin um javning millum kommunur eigur at verða tikin upp í nógv breiðari høpi, har kriteriini fyri javning millum komm­ unur verða ásett eftir tí ítøki­ liga tørvinum og umstøð­ un­um hjá teimum ymsu kommununum kring landið. Her eiga viðurskifti sum útoyggjar, inn- og útflutn­ ingsinntøkur, borgara­saman­ seting og eventuelt eisini inntøka pr. íbúgva at takast við í skipanina, sum tó eigur at avmarkast mest møguliga, so vit her heima ikki fáa eina fløkta skipan, sum okkara grannalond hava ringar royndir av. Álvarsamur ágangur á privata fyritakssemið Privata fyritakssemið eigur lívið í føroyska samfelagnum, og hevur gjørt, at landið og økini eru í menning. Tað kann fáa sera álvarsligar fylgjur, at myndugleikin við “spontanum politiskum hugskotum” ger seg inn á hesi øki við at útjavna til alt landið, eftir at kommunurnar hava gjørt millióna íløgur í karmar til vinnulívið Valgreinar Løgtingsvalið 2011 Lutfallið ímillum tað almenna og privata er fari av lagið. 80 % av føroyska búskapinum er almennur. Eg ímyndi mær sam­ felagið, sum ein heilt vanlig føroysk sethús, har fyrsta hæddin er stoypt grund. Onnur hædd og loft, eru úr timbri. Grundin er tað privata. Timbri tað almenna. Tað skal ikki nógv hug­ flog til at síggja at yvir­bygn­ ingurin á húsinum er alt ovstórur. Hann skal ikki vaksa nógv um vindin, so kunna húsini fara um koll. Tað hevur verið, eitt sindur av vindi lágt seinastuni (altjóða fíggjarkreppan), so húsini standa skelva og tað braka í hvørjari sperru. Hann er kanska makaður eitt lítið sindur í løtuni, men veður forsøgnirnar eru ikki góðar. Hann lovar storm. Hvat er so at gera, jú vit muga fáa nakað tí tunga av loftinum og miðhæddini niðuri í kjallarin. Hvussu gera vit so tað. Jú: Tað privata skal bjóða tænastur, har tað almenna ikki røkkur. Summar almennar tæn­ ast­­ur skulu harafturat útveitast. Almennar fyritøkur skulu einskiljast, har tað loysir seg. Kanska ríða vit stormin av á hesum sinni við at flyta sumt niður í kjallarin, men vit vita av góðum royndum, at ódnirnar av vestri javnan vitja okkum í Føroyum. So vit kunna ikki steðga á her. Vit muga beinanvegin byggja grundina størri og sterkari. Lutfallið millum alment og privat skal broytast – tað privata skal vaksa. Men fyri at stoypa grundina størri og sterkari, muga vit grava út og planera. Havt er so útgravingin og planer­ingin. Jú tað eru teir tryggu karmarnir og lógar­ grundarlagið sum tann privata vinna kann byggja sítt virksemi á, og kappingar­ førir skattir. Tað er funda­ menti undir øllum. Uttan góða planering blívur grundi skeiv, og húsið kann koppa. Men vit muga hava byggiloyvi, og tað er har tú kæri veljari kemur inn í myndina. Gott í teg, fara á val tann 29. og set krossin við Framsókn og gev okkum byggiloyvi, til at byggja tað føroyska hús størri og rúmligari. Men fyrst av øllum biðja vit teg, um at loyvi at vera flytumenn, so vit kunna fáa eitt sindur av tí tung niður av loftinum. Karlot Hergeirsson Valevni hjá Framsókn LØGtingsvalið 2011 Sethúsið Føroyar