fríggjadagur 14. oktober 2011síða 14

Fríggjadagur 14. oktober 2011 · Nr. 119 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tað snýr seg um penga­ mappuna hjá tær og mær, og um at framtíðartryggja okkara búskap. Tíðin er meira enn búgvin at fara undir eina orkukollvelting, sum skal gera okkum leys av oljuni og sjálvbjargin við varandi orku. Tað rakar vanliga húsar­ haldið og vinnuna ómeta­liga meint, at olju- og streym­ prísirnir áhaldandi hækka. Vit gjalda okursprís fyri ljós, hita og framleiðslu. Og tíverri eru øll útlit til, at hetta bara fer at gerast verri. Um ikki vit her og nú seta spakan í , so vit veruliga kunnu fremja eina neyðuga orkukollvelting. Vit innflyta olju fyri omanfyri milliardina ella á leið ein fjórðing av føroyska innflutninginum. So hvørt, sum oljan gerst dýrari, dýrka eisini streymprísirnir, tí meira enn helvtin av streyminum verður framleiddur við olju. Orkumál mugu, sum eg áður havi víst á, verða ímill­ um allar fremstu raðfestingar í eini komandi stjórn. Avbjóðingar og møguleikar Vit vita, at tað er avmarkað, hvussu nógv vatnorkan kann út­byggjast. Og, vit kunnu snøgt sagt ikki turr­ leggja fleiri áir og fossar. Vatn­orkan kann útbyggjast við pumpuskipanum, sum gevur størri nýtslu av ver­ andi vantgoymslum. Men samanumtikið kann vatn­ orkan ikki nær námind nøkta tann ógvusliga vøksturin í streymframleiðslu, sum skal til, skal samfelagið av álvara elektrifiserast, fyri at sleppa av við oljuna. Samstundis er tøknin og vitanin um sjóvarfallsorkuna nú komin so langt, at vit um fá ár kunnu byrja at gagn­ nýta hana. Men, tað krevur, at røttu stigini og íløgurnar verða gjørdar nú. Afturat sjóvarfalli, vatni og vindi eru aðrir møguleikar, sum kunnu nýtast at hita smærri eindir ella býlingar við - jarðhiti, sólorka, biogass til fjarðhita, v.m. Tøkniligar loysnir til fiskivinnuna Ímeðan ein triðingur av okkara oljunýtslu fer til at hita bústaðir, fer ein annar triðingur til skipaflotan. Eis­ ini her eigur eitt framfýsið orku­­málaráð at stimbra und­ir orku­sparandi loysnir. Serliga shippingvinnan - ið siglur um øll heimshøvini - tek­ur stór tøk at spara orku og royna onnur brennievni enn olju til motorarnar. Fleiri av loysnunum, ið longu eru og verða mentar, kunnu eisini nýtast umborð á fiski­ skip­um, og kunnu koma aftur­at ymiskum orku­spar­ andi loysn­­um, sum vinnan er far­in undir at menna her heima. Miðvísan poltikk Tey stóru ítøkiligu stigini at flyta okkum yvir í ein “rein­ orku­búskap” mugu takast nú! Her er meira enn ríkiligt at tríva í komandi valskeið: Gjørdu streymmátingarnar skulu nýtast at gera veru­ ligar royndir at fáa sjóvar­ falls­orkuna til høldar, sam­­­ stundis, sum meira ferð skal fáast á víðari út­bygg­­ing av vind­orkuni og pumpu- gomsluskipan til vatnork­ una. Vit skulu menna førleik­ an at royna alternativ­ar orku­veitingar- og orku­spari­ skipanir og at taka til okkum tøkniligar loysnir. Vit skulu málrætta part av granskingarpengunum, og nýta limaskapin í FP- programminum hjá ES, at fáa ferð á føroyska orku­ gransking, og at knýta okkum at verkætlanum, har Føroyar kunnu vera royndarøki. Vit mugu nýta størri part av almennu íløgukrónunum til at bjálva almennar bygn­­ingar, eitt átak, sum sam­­stundis stimbrar byggi­ vinn­una. Og vit skulu nýta avgjaldspolitikkin sum eitt miðvíst amboð at løna orku­ spar­ing og –effektiviteti, og at fyribyrgja orkuoyðsli. Almenn­ing­urin og vinnan mugu fáa betri atgongd til óhefta ráðgeving um orku­ sparing og -loysnir. Og land og komm­unur mugu semjast um umskipan av SEV til ein sterkari orkustovn, sum kann ganga á odda í neyðugu orkukollveltingini. Okkara framtíð At leggja um til grøna orku, snýr seg um at tryggja penga­ pungin og búskapin hjá tær, mær og okkara eftir­komar­ um. Tí mugu stórar avgerðir takast her og nú, so vit, tá næsta valskeið er runnið, eru kom­in væl áleiðis at at hita og lýsa føroyska samfelagið upp við grønari varandi orku. Les meira á www.tjodveldi.fo/bjort Orkan - okkara pengapungur og framtíð Bjørt Samuelsen LØGtingsvalið 2011 Herfyri spurdi Oddfríður Marni Rasmussen, hvat ein politikari kann lova lista­ fólki fyri atkvøðu teirra. Odd­fríður dregur her ein sera áhugaverdan tátt upp í valstríðið. Oddfríði nýtist ikki at sannføra meg um tann týdning, sum listin hevur og um ta sannroynd, at korini hjá føroyskum listafólkum áttu at verði munandi betri. Menniskjan livir ikki av breyði eina, tað skal bæði tað andaliga og tað kulturella til fyri, at vit skulu kenna eina meining og gleði við lívinum. Ein ketta hevur livað sum ketta, síðan Gud skapti heimin, men í menniskjuni hevur Várharra lagt evnini til annað enn tað. Tað fólk, sum er ført fyri at endurnýggja seg mentanarliga, er eisini ført fyri at endurnýggja seg vinnuliga, tí er tað ikki av leið, tá Oddfríður sigur, at mentan selur fisk. Føroyingar hava vunnið móðirmálinum heiður og æru. Vit hava funnið okkara tjóðskaparliga samleika við nógvum av tí, sum hongur uppi við hesum, men heilt komin á mál eru vit ikki enn, og tað koma vit neyvan við tað fyrsta, tí hugmyndir okkara hava lyndi til at broytast og taka nýtt skap og vit við teimum. Í nógv Harrans ár hevur verið tosað um at byggja ein Føroyskan Tjóðpall. Vit hava fingið ein viðfáning av karmi um ein tjóðpall, men innihaldið og alt tað, sum fólkini aftanfyri henda pall skapa, er dygd og aftur dygd, so ein grætur gleðitár, næstan hvørju ferð. Hvussu ber tað til, at tingið eftir einari nátt kann taka avgerð um t.d. at bjarga Smyril-Line – ikki tí, at nakað skeivt er í tí – samstundis, sum tað er ómetaliga tungt at fáa skapt góðar karmar um ein hóskandi tjóðpall? Vit mugu minnast til, at tað er ikki bert tann vakra føroyska náttúran, men so sanniliga eisini eitt ríkt og virkið mentanar­ligt og listarligt lív, sum dregur okkum og onnur at hesum landi. Vit skulu skipa soleiðis fyri vinnuliga og búskaparliga, at vit fáa ferð á búskaparvøksturin í samfelagnum, og her eiga vit straks at binda um heilan fingur og taka avgerð um, at listin og granskingin verða partur í búskaparvøkstrinum. Ein rithøvundur skrivar ikki bert bøkur, men bøkur skapa eisini arbeiði bæði í framleiðsluliðinum og í søluliðinum, og tað ger restin av listini eisini. Listaháskúli Føroya Oddfríður spyr eftir listar­ ligum verkstøðum sum atelier, venjingarhøli, fram­ sýn­ingarhøli, ið kann skapa eitt umhvørvi til listafólk. Her havi eg eitt uppskot, sum fleiri onnur eisini halda er rætt. Vit skulu umskipa Føroya Fólkaháskúla til Listaháskúla Føroya. Ein skúla fyri list í víðastu merk­ ing, har fólk kunnu læra at skriva, tekna, mála, spæla sjónleik, gera film, snið­geva og finna uppá heilt nýggjar listarligar fram­beringar­ hættir. Samstarv skal fáast í lag við Føroya Musikkskúla, og listaháskúlin kemur at liggja eina snørislongd frá Læraraskúlanum, sum nú er ein partur av Fróðskapar­ setri Føroya. Tað skuldi ligið væl fyri við einum neyv­um samstarvi har eisini. Fyristøðumaðurin á háskúl­anum er sjálvur rit­ høvundur, sum enntá hevur fingið virðisløn Norðurlanda­ ráðsins fyri bókmentir. Ein slíkur listaháskúli gevur arbeiði til nógvar hendur millum listafólk, bók­ mentafrøðingar, rithøvundar og lærarar, og tað ber til at útbúgva fólk á ymiskum stigum – eisini sum partur av útbúgvingunum á Fróð­ skaparsetrinum. Á háskúla­ num eru skúlastovur, høll, køkur og alt tað, sum skal til fyri at fara í gongd straks og lata skúlan savna seg um list í breiðum týdningi – einum virksemi, sum longu er byrjað við sjónleikaraskúla og filmskúla. Her ber til straks at fáa í lag eitt livandi og skapandi listarligt umhvørvi, um listafólk og onnur áhugað standa saman. Skulu vit bíða eftir nýggjum húsum koma vit at bíða leingi, men her hava vit hølini, sum bíða eftir okkum. Tað eru eisini kømur at búgva í hjá fólki, sum koma langvegis frá, og tað ber til at hýsa teimum, sum koma til styttri skeið. Latum okkum gera Føroya Fólkaháskúla til Listaháskúla Føroya í samstarvið við Fróðskaparsetrið, tað forðar ikki á nakran hátt fyri, at tey skeið, sum eru og hava verið har, kunnu halda á fram. Lærarar eru á skúlanum og listafólk og rithøvundar ber til at knýta at skúlanum. Hesum vil eg, um eg komi á ting, arbeiða fyri av fullum hjartað. Eisini lívið hjá listafólkunum skal gerast lættari og rættari. Føroya Fólkaháskúli umskipast til Listaháskúla Føroya Jóan Pauli Joensen valevni Javnaðarfloksins LØGtingsvalið 2011 Valgreinar