fríggjadagur 13. februar 2004síða 9

16 Nr. 30 - 13. februar 2004 Nr. 30 - 13. februar 2004 17 Nú eru tveir av bygn- ingunum hjá T. F. Thomsen A/S á Tvør- oyri so illa farnir, at teir neyvan yvirliva ein vetur afturat. Ognin er friðað, og tí kann eigarin ikki sjálvur avgera, hvat skal henda við bygningunum. Men systkini bæði, ið reka virkið, hava ætlanir um at staðið skal vera til ungdóm, mentan og harafturat eitt vertshús. – Á henda hátt fáa vit øll møgu- leika at ferðast í hes- um hugnaliga um- hvørvi, sum er ein so sermerktur og týð- andi partur av bygdini MENTANARLÍV Anna P. Mortensen Um vit ímynda okkum T. F. Thomsen A/S fyri 100 árum síðan, so var lívligt virksemi her. Gongd og málageipan var millum stásiligu bygningarnar mitt í bygdini og næst sjóvar- málanum. Á fiskaplássin- um omanfyri varð hópurin av fiski turkaður og síðan pakkaður og seldur av landinum. Virkið átti útvið 10 fiskifør um hetta mund- ið, her var bakarí, krambúð v. m. Og fara vit longur aftur – áðrenn 1856 – var hetta kongligi einahandilin í Suðuroynni, so her komu fólk bæði úr Sumba, Sand- vík og heilt úr Skúgvi til handils. Í Gestastovuni – tí minsta av bygningunum – kundu uttanbýggjagestir gista, um ikki líkindi vóru at rógva heim. Tað var íslendski keyp- maðurin, Tummas Frederik Thomsen, sum í 1856 keypti ognina frá danska statinum. Og í dag, anno 2004, er tað T. F. Thomsen sjálvur 3. og 5. ættarlið, ið rekur virkið. Men her tað áður var handilsmiðdepil og angaði av baksturi og fiski, ull og kryddaríum, hevur friðurin lagt seg yvir bygningarnar. Í einum horni í Kram- búðini standa menn og fáa sær eina øl, balla og práta. Yvir um stásiliga diskin verða matvørur og arbeiðs- klæði seld. Ein kramba- kona gongur til og frá. Uttan fyri Krambúðina standa tveir Shellbilar parkeraðir. Bilstjórarnir eru í pakkhúsi nr. 5 til kaffi. T. F. Thomsen A/S umboðar Shell í Suðuroynni, og her er eisini kontór. Í kjall- aranum selja tey Restorffs øl. Eisini standa tey fyri sølu av salti, sum hevur størsta eftirspurning í grindatíð. Hetta er í høvuðsheit- inum virksemi teirra í dag – grovt skert síðan kreppuna fyrst í 90’unum, tá T. F. Thomsen A/S taldist mill- um tey virki, ið harðast vórðu rakt. Og illa hevur gingið at fóta sær aftur. Tey hava roynt seg sum skips- handil, men hava ikki verið kappingarfør við flakavirk- ini og onnur, ið eisini selja arbeiðsklæðir. Í 1992 varð ognin friðað, og hetta opnaði ikki júst fyri stórum nýhugsanum handilsvegin, so tað er eyðsæð, at ongin stór handilsframgong heldur virkinum uppi. Heldur er tað umhvørvið og andin, ið sermerkir staðið, ið fáa hjólini at mala... og so visiónirnar og trúgvin uppá framtíðina. Verkætlanin Eg sessist saman við Onnu Kirstin Thomsen – systirin, sum saman við Tummasi rekur virkið. Hon tosar við eldhuga um verkætlanina. Fyrst um vertshúsið og síðan um ungdóms- og mentanarhús, og hugskotini um framtíðarvirksemi ger- ast til myndir í huganum. Hesi gloymdu pakkhús fáa aftur lív, sum tey so sanniliga hava uppiborið: – Her skal vera vertshús í gamla bakarínum, pakhús nr. 6. Drykkimentanin er ein partur av okkara sam- felag, og tað er sera umráð- andi, at vit royna at skapa eina góða drykkimentan. Hesum vil eg fegin arbeiða fyri! Eg haldi ikki, at bann á hesum øki er til tað góða, heldur hinvegin! Tey, ið drekka ov nógv, gera tað, líkamikið, hvørjar lógirnar eru. Tí er tað so týdningar- mikið at vísa gestunum á, at ein øl ella eitt glas av víni – í einum góðum og hugna- ligum umhvørvi - ikki hevur nakað við misnýtslu at gera. Tað vil eg vísa við hesum vertshúsi, bjóða øl og vín eins væl og ein góðan kopp av kaffi. Gestirnir fáa høvi at velja millum fleiri sløg av kaffi, og okkurt gott til matna verður eisini at fáa. Her fara fólk at hittast til eitt prát ella ein fund, í viku- skiftinum koma fólk fram- við, áðrenn tey fara í býin, og um summarið fara vit óivað at síggja onkur ferða- fólk. Stóra fiskaplássið uttan fyri verður kanska terassa onkran summardag. Hvønn dag vit so velja til summardag avgera vit sjálvi, sigur Anna Kirstin flennandi. – Kári Thomsen, arki- tektur, hevur gjørt tekning- ina, her er hon, fix og ferd- ig! Og Yvirfriðingarnevnd- in hevur góðtikið. Trupul- leikin er bert, at bygning- urin neyvan yvirlivir ein vetur afturat. Umsóknin um bjálvingarstuðul gongur á sínum sjeynda ári nú, og ongin peningur er komin enn. Vit hava tvey pakhús, ið mugu bjálvast sum skjót- ast, onnur tvey, ið trongja til ábøtur innan, meðan Krambúðin er í fínum standi. Eg veit, at Yvirfrið- ingarnevndin letur eina lítla upphædd árliga til friðaðir bygningar í Føroyum, so í okkara part verður tað neyvan til seym. Havi eisini fingið at vita um stuðul, ið verður latin til friðað hús og fornminni, men tað er framvegis ikki tað stóra, ið verður latið til friðaðir bygningar í landinum. Høvdu vit nú verið eitt slag av fornminnissavni, hevði landið latið 60% av kostn- aðinum. Ná, men høvdu vit fingið bjálvingarstuðul, hevði tað verið eitt stórt stig á leiðini, og so manglar bert at fáa eitt skeinkiloyvi í hús, so vit kunnu fara undir fyribils vertshúsvirksemi í Kram- búðini. Inntøkan hagani skal fara til at gera pakhús nr. 6 innan. Arbeiðseftir- litið hevur góðtikið Kram- búðina sum fyribils skeinkistað. Vit hava leingi havt umsókn um skeinki- loyvi liggjandi, og hava eisini – til stuttleika – sent seinasta loyvið sum vit høvdu frá 1907, og biðið um at fingið tað endur- nýggjað. Men vit fingu bara svarið, at kvotan til bygdina var uppi! Og meðan Anna Kirstin bíðar eftir bjálvingarstuðuli og einum skeinkiloyvi, fara vit ein túr niðan í pakhús nr. 6. – Hetta er so vertshúsið, og ein stóran part av in- ventarinum eiga vit. Vaski- borðini hjá fiskagentunum skulu fram í ljósið, somu- leiðis flekiborðini frá sluppunum - hetta verður eitt slag av eini forn- minniscafé, tí tað er ikki sørt av fornum lutum, vit eiga. Hava alt møguligt í varðveitslu! Hølini eru stórsligin - brettir og bjálkar er stór- sligið, og so sýnið oman í pakhús nr. 4. Ein smoga bindur hesi bæði húsini saman - vertshúsið og mentanarhúsið. Hin part- urin av verkætlanini er ungdóms- og mentanarhús. Ungdóms- og mentanarhús Vit fara ígjøgnum smoguna og standa á triðju hædd í pakhúsi 4. Hetta eru ment- anarhølini, vøkur og hugnalig. Her er vítt til veggja, men ikki so høgt til loft. Ætlanin er at skera út millum nakrir av bjálkun- um, so ein partur av yvir- hæddini kann vera nýtt til framsýningar av ymiskum slag. Mentanarhølini fara eitt nú at verða nýtt til tón- leikaframførslur, fyrilest- rar, skeiðvirksemi, útleigan til privatfólk v. m. Hotel og gistingarhús er í bygdini, og hugsast kann, at man í felag skipaði fyri onkrum skeiði, har fólk eisini komu norðanífrá. Einar trappur í vestara enda leiða okkum niður á 2. hædd. Her, og í kjallaran- um, fer ungdómsklubburin at halda til. Tey ungu skulu fyrst av øllum hava eitt gott høli/umhvørvi at ferðast í, eitt høli sum er teirra stað at hittast aftan á skúlatíð og hugna sær. Møguleiki skal vera at keypa sær okkurt at eta og drekka, her skal vera ein jukebox, spøl og annað ítriv. Ein vaksin fer at vera knýttur at staðnum alla tíðina, so tað altíð er onkur at heita á. – Hetta pakhúsið er sum so í góðum standi, men sjálvandi skal okkurt gerast innan. Tað skulu nógvir pengar til verkætlanina, men eg fari í næstum at søkja stuðul úr ymiskum grunnum, eitt nú úr Nord- isk Kulturfond, Maersk- fondinum, Carlsbergfond- inum o. s. fr. Og eg vænti, at alt byrjar at líkjast um tvey ár! Anna Kirstin er avgjørd, og eg hugsi við mær sjálv- ari, at hon hevur í øllum førum møguligu megina at gjøgnumføra eina slíka verkætlan, men tað verður so ikki uttan peningajátt- anir! ... Og tá eg fari niðan kai- brekkuna, støðgi eg á framman fyri gestastovuni. Júst tað, ein maður í bygd- ini hevur leigað hana. Hann ger gravsteinar. Men hóast nýggjasta virksemi í ognini hjá Thomsen er gravsteinar, so boðar framtíðin frá lívi! Ungdóms- og mentanarstað ella friðaðar toftir Verkætlanin fevnir um eitt ungdóms- og mentanarhús og harafturat eitt vertshús. Her stendur Anna Kirstin Thomsen í gamla bakarínum, komandi vertshúshurðini Gestastovan er útleigað til gravsteinarvirksemi! Tó boðar framtíðin frá lívi! T. F. Thomsen A/S bíðar eftir einum skeinkiloyvi, so tey kunnu fara undir fyribils vertshúsvirksemi í Krambúðini. Bygningarnir hjá T. F. Thomsen A/S liggja mitt í bygdini. Krambúðin (longst til vinstru) og fýra pakhús. Tvey av pakhúsunum eru í so ringum standi, at tey neyvan yvirliva ein vetur afturat C M Y K 17 16