fríggjadagur 14. oktober 2011síða 46

nr. 119 · 14. oktober 2011 14 VIKUSKIFTI Sprotin Agnar Artuvertin post@sosialurin.fo Tað nýggja savnið hjá Oddfríði eitur Blómugrót. Hevði savnið itið »grótblómur,« hevði tað ligið raðið fyri at mett tær sum mynd um sjálvar yrkingarnar, og tað hevði mint eitt sindur um frostrósur ella onkra líknandi vælkenda mynd ella Karsten Hoydal-kopi. Men nú kall­ar hann tað »blómugrót,« og tað er ikki bara ein meiri egin orðanýtsla, men eisini positivari. Tí grótblómur merk­ir blómur, sum eru blivnar til grót, men blómugrót merkir grót, sum er blivið til blómur. Sum framhald av hesum kann ein kanska hætta sær ta lumma­psykologisku tulking, at talan er um savn, sum er sprottið úr burtur­trongdum kenslum, sum nú eru tiðnaðar og blivnar til yrkingar. Og tað, sum ger eina góða yrking er mót­ setn­ingar, og grót og blómur eru eisini mót­setn­ingar – grót er kalt og deytt, blómur eru, ikki endiliga heitar, men so í øll­um førum livandi og fjálgar – eins og fangið á konufólki Oddfríður er viðhvørt rættiliga makabur – hann kappar m.a. hendur og aðrar likamslutir av sær. Blóð og eygu koma eisini við. Meir um tað seinni Ein likamlig avkappan er sjálvandi betri enn ein andalig, men ein andalig avkappan er meir spennandi at viðgera enn ein kropslig. Og hetta við tí anda­ liga fær hann, ið lesur Blómugrót, í ovurmát! Tí sjálvandi er høgligari at missa hondina enn at missa sálina, kann sigast við einum bíbliu-sitati. Men hóast sálin og bíblian ongan beinleiðis leiklut hava í savninum hjá Oddfríða, so hevur teirra modernaða surrogat, tilvitið, sera stóran leiklut. Meir um hetta um eina løtu Hvat merkja eygu, kunnu vit spyrja okkum sjálv fyrst? Tey eru sjálv­andi tengd at, hvussu vit sansa og fata umheimin, men eisini – og hetta er um­ráðandi í hesum sambandi – hvussu vit fata okkum sjálv. Hvussu fata vit okkum sjálv og okkara kropp, tá ið vit hyggja út gjøgnum tey eygu, ið kropp­urin hevur? Oddfríður kann vera eitt sindur metafysiskur viðhvørt, og kanska er tað, sum ger eitt yrkingasavn, sum kanska hevur uppiborið at verða kallað meta­fysiskt, hvussu væl spurningarnir eru settir og minni, hvussu nógv, greið og føst svar tað setur fram Evnini, hann viðger í savninum, tykjast millum annað bæði vera identi­ fikatión og uppgerð við náttúruna og árstíðirnar, fløktar lýsingar og tulk­ ingar, á tremur við myndum og meta­ for­um, av sálarstøðum og ein meira abstrakt og sera ment fatan av, hvussu tóm og innihaldsleys tilveran er. Í fyrru helvt av savninum lesa vit stundum um tann persónliga saman­ burðin við náttúruna. Oddfríður ber seg sjálvan saman við til dømis heyst­ ið, ella við bløðini, sum detta av trø­ unum: »bara tí at eg nokti/ at falla tigandi við heystinum« Her hava vit eina mynd av yrkjara­ egnum, sum umskapast við árstíðunum, men vil ikki umskapast. Hetta er ein uppgerð og eitt mótmæli ímóti lívsins æviga broytiligu ringrás ella við tað, at viðhørt verður tú noyddur at svimja larmandi móti streyminum, hóast tað býður tær ímóti Vit hava eisini myndir av onkrum, sum kundi verið seksualitetur, til dømis hesa: »og greinarnar/ peika stoltar/ móti aldunum,« Her eru greinarnar á trøunum mynd av tí stolta mannliga kynslim­ inum, sum peikar til havs – tí havið er vanliga mynd av kvinnunnar broyt­ iligu og áríniligu náttúru. So har hava vit kvinnuna, sum ofta verður sædd sum umboðandi náttúruna sjálva. Helst ein leivd av tí romantiska og vitalistiska rákinum, sum var í fyrru helvt av farnu øld. Men har vitalist­ arnir hálovaðu kvinnuni og náttúruni, so berjist Oddfríður ímóti hesi sukur­ søtu áskoðan. Og ikki bara tað, men hann sær eisini greinarnar sum nakað náttúrliga og stórbæra ímynd av trúfesti, sum í síni ævigu ringrás sleppur pørtum av sær sjálvum og harvið eldist og gerst vísari. Men kunnu greinarnar ikki eisini vera mynd av viljanum til at liva? Vit menniskju hava ein vilja til at liva, hóast lívið stundum onga mein­ing gevur Modernað yrking er ofta at gera øðrvísi og langdrignar lýsingar av kensl­um. Hesa kravdu uppgávu hjá øllum nýmótans yrkjarum røkir Oddfríður sera væl, til dømis við yrk­ ingini, sum nevnist »Longsul«: Sólin skjýtur eisini svartar geislar eftir bjørtum skuggum. Blágrýtið glintar, og grógvandi grátur gleðist. Havið hevur teg og meg: teg við himmalvendum sandkornum á bláa kjálkanum: og meg við bløðandi óløgunum í holaða favninum. Tað er við innliti í mannakroppin, í sinnið og í tey heimspekiligu rák, sum eru í samfelagnum, men sum vit van­ liga ikki varnast, at Oddfríður best. Eitt av hesum innlitum haldi eg vera pessimistiskt innlit, sum vit lesa um í seinasta ørindi í teirri frálíku yrk­ ingini, sum nevnist »Eg havi einki«: Eg havi ongan skugga í tonkunum og lívæðrar troka burtur litleysa tilvitið. »Eg havi skrivað um ymisk evni, alt frá kærleika til krígg og dupultmoralska vamlið, ið so ofta stendur við síðuna av súltutoynum á borðinum«. Vagnur Streymoy í Fregnum 25.09 um 5.8% av dupultmorali »Eru vit ikki bara ein heili, sum hugsar á sama hátt sum ein telda, og so onkuntíð ein farri av tilviti, og annars bara djórainstinkt?« Tanki um savnið Blómugrót í Fregnum 08.10 5,8% av dupultmorali og Blómugrót Tvey nýggj yrkingasøvn komin út á Sprotanum