fríggjadagur 21. oktober 2011síða 21

21 Fríggjadagur 21. oktober 2011 · Nr. 122 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Løgtingsvalið 2011 Í hesum døgum royna vit valevni at selja okkum sum frægast. Úrslitið av valinum vil vísa, um eg havi dugað tað ella ikki. Aftaná 29. oktobur hevur Føroya fólk fingið ta vøru, í hesum føri tey tingfólk, sum tey ynskja sær og tískil tað Løgting, sum vit hava uppiborið. Tí ræður um at velja fólk, sum eisini aftaná valið, tá sølutriksini eru gloymd, duga at hugsa og leggja orku í at finna loysnir, fyri at tað skal verða gott at liva í Føroyum hjá okkum øllum. Latið okkara tingfólk koma at verða skilagóð fólk við hjartanum á rætta staði. Latið tingfólkini veruliga vilja nýta tær gávur, sum Várharra hevur givið teimum at taka neyðugar avgerðir, okkum eldri sum yngri at gagni, ið búgva her í dag, men eisini okkum øllum at gagni um fleiri ár. Útgangsstøðið má verða tað sama Vit skulu brúka politisku megina positivt til at gera tað lættari og liviligari hjá øllum føroyingum. Hannah Arendt var kvinniligur týsk­ ur teoretikari og jødi, sum noyddist at flýggja til USA undir seinna heims­bardaga. Hon segði so rætt, at tað at seta øll fólk javnt er úrslitið av eini menniskjasligari skipan. Tí øll menniskju eru ikki fødd javnsett. Várharra hevur givið okkum ymiskar gávur og byrðar at bera í lívinum. Javnaðarflokkurin ynskir, at fólk sjálvi skulu sleppa at forma sítt lív og avgera sín leiklut í samfelagnum. Karmarnir í samfelagnum skulu tó skipast soleiðis, at útgangsstøði hjá øllum føroy­ ingum fyri hesum verður tað sama, soleiðis at allir føroyingar hava møguleika til eitt frælst, virðiligt og eydnuberandi lív. Fáa tað besta burtur úr øllum gávum fólksins Javnaðarflokkurin vil stuðla og hjálpa teimum, sum krevja umsorgan og hjálp, men flokkurin vil eisini stuðla teimum fólkum, sum vilja smíða sær eydnuna góða við teimum evnum, sum skaparin gav, og sum vilja sær sjálvum slóðir at bróta. Tey gávuríku og skapandi fólkini, skulu fáa møguleikar at brúka gávur sínar sær sjálvum og heildini at gagni. Vit vilja stuðla eldsálunum og geva teimum møguleika at slóða fyri og finna nýggjar leiðir á øllum økjum, tað verið seg búskaparliga, vinnu­liga, útbúgvingarliga ella mentan­ ar­liga. Skúlin skal verða fyri øll, men tað merkir eisini, at vit skulu geva teim­um gávuríku børnunum bestu umstøður at troyta gávur sínar, so tey ikki kenna seg at verða sloppin upp á fjall, tí væntað verður, at tey fara at klára seg kortini. Tað gera tey óivað, men hví ikki fáa tað allarbesta burtur úr gávum teirra til felags gagn? Tað sama er galdandi fyri alt út­­búgv­ingar­øki, fyri gransk­ing og fyri mentan og mentanarlív. Ikki síggja við eygum hjá øðrum Fyri at vit skulu kunnu menna hetta samfelagið mun­andi er neyðugt, at vit síggja undirvísing, gransking og nýskap­an sum eina heild, og sum fyritreyt fyri búskap­ arvøkstri. Endamálið er, so tíðliga sum gjørligt at leggja niður í tey ungu týdn­ing­in av, at vinna sær kunnleika, at læra at menna sítt forvitni og sín kreativitet og at verða opin fyri tí, sum at enda verður til gransking og nýskapan. Annars er vandin, at vit verða hangandi í gaml­ ari vanahugsan, ella sum Rasmus Effersøe sigur tað: Summi tey durva og falla í fátt millum tey stóru og ríku í gørðum, hugsa sum hini í stórt og í smátt, síggja við eygum frá øðrum. Einglavakt samfelagsins Vit skulu framhaldandi hava eitt vælferðarsamfelag, har vit taka okkum av øllum teimum, sum ikki eru so væl fyri, sum krevja stuðul og umsorgan longu tíðliga í lívinum, sum krevja heilsubót og teimum, sum fara inn í ellis­árini. Almannastovan og Nær­verkið skal verða einglavaktin hjá teimum, sum hava brúk fyri hjálp og umsorgan her á fold, so tey kunnu kenna seg trygg og í góðum hondum. Vít mugu síggja til, at allar játtanir fyrst og fremst fara til primera tørvin, og at sum minst hvørvur í byrokratiskari tóm­gongd. Vit mugu lata tey, sum duga at arbeiða sleppa at arbeiða. Tað merkir ikki, at vit skulu sleppa stýringini, men álit í eini skipan skapar meira álit og størri ábyrgd hjá starvsfólkunum. Solidariskt skil Ein stórur partur av fólki­ num, hóast tey eru virkin og arbeiða, hava ilt við at fáa endarnar at røkka saman, tí tey verða nívd av skatti og einum høgum livikostnaði. Tað er tí mark fyri, hvussu nógvur peningur kann verða tikin frá teimum um skattin til umskipan av vælferðini. Við solidariskum skili skulu vit tálma útreiðslunum, so mest nytta fæst burtur úr hvørji skattakrónu, og at arbeiðshugurin ikki verður tikin frá nøkrum. Koma vit til tað, sum Grundvig gamli segði: “Da har i rigdom vi drevet det vidt, når få har for meget og færre for lidt”, er nógv vunnið. Men eitt er kortini vist. Vit hava ongan­ tíð fingið so nógv burtur úr skattinum sum í dag. Fyrr guldu tey upp á seg líka nógv, men keisarin fór við øllum til sín sjálvan. Vit hava ta ábyrgd, sum vit taka okkum Eingin ivi er um, at Føroyar eru tjóð, og at vit við tjóð­ skaparrørsluni stóðu saman um at evna til okkara sam­ leika. Uttan mun til, hvønn flokk vit hoyra til, er tann føroyski samleikin ein ómiss­ andi drívmegi í okkum øllum. Nýggja løgtingið skal fremja ein skilagóðan politikk – best er um tað verður í breiðari semju, ið tænir heildini, so tað verður lættari at liva og virka hjá øllum í landinum. Politiskt rakstrarróp hjálpa her eins lítið, sum tað hjálpir at hvessa klørnar móti hvørjum øðrum. Vit hava ta ábyrgd, sum vit taka okkum, og nú mugu vit taka neyðugar og djarvar avgerðir út frá teimum fortreytum, vit hava sum land og fólk. Eingin segði, at tað skuldi verða lætt at stýra rætt. joanpaulijoensen.blogspot.com/ Jóan Pauli Joensen Valevni Javnaðar­ floksins. Listi C http://joanpaulijoensen. blogspot.com LØGtingsvalið 2011 Leiðin fram Um ikki at sætta sær sjálvum, men verða til felags gagn Tað skal ongin ivi vera um, at allir borgarar í Føroyum, líka­ mikið hvar teir búgva og hvar teir annars eru á sam­felags­stig­ anum, skulu kunna seg tryggar við heilsuverk okkara. Heilsumál er grundsúla undir einum nýmótans og tryggum vælferðarsamfelag. Heilsumál koma beinleiðis inn á lívið hjá hvørjum eins­ tak­um borgara heilt frá vøggu til grøv, frá fyrsta anda­ drátti til seinasta andadrátt. Í hesum málsøki liggur skyld­ an at tryggja øllum eitt trygt og virkið lív. Av somu orsøk liggur eisini ein heilt serlig skylda á tí, sum skal umsita hetta máls­­økið. Uppgávan hevur av­ger­andi týdning fyri livium­støð­urnar í samfelagn­ um, og tað er ein fortreyt, at tað alla tíðina verður arbeitt so­leiðis, at vit fáa sum mest burt­ur úr hvørjari krónu, ið skatt­gjaldarin letur til heilsuverkið. Fyri at náa hesum máli, er neyðugt at gera broytingar. Men tað er greitt, at vit mugu viðgera hesi viðurskifti væl og virðiliga, so fólk kenna seg trygg við broytingarnar. Tí heilsuverkið vekir náttúrliga djúpar kenslur í hvørjum einstakum borgara. Heilsuverkið tættari borgaranum Fyri at tryggja enn betri heilsutænastur í nærum­ hvørvinum, eiga vit at skipa landið í heilsuøki og savna heilsufakligu tilboðini í lokal heilsuhús. Hetta merkir, at vit ganga burtur frá traditionellu kommunulæknaviðtalunum, sum vit kenna tær í dag. Í staðin fáa vit breiðari heilsu­­­ faklig tilboð við komm­unu­­ lækn­um sjúkra­røkt­ar­­­frøð­ing­ um, fysioterapi, økis­­psykia­tri og øðrum við­gerðum í heilsu­ húsunum. Ambulant viðgerð av fólki við kroniskari sjúku eigur eisini í ávísum mun at verða flutt frá sjúkrahúsunum út í heilsuøkini, soleiðis at sjúk­ ling­arnir fáa eitt munandi betri tilboð. Sum dømi kann nevnast, at diabetesam­bula­ torini eiga at verða løgd út í heilsuhúsini. Samvirkið Sjúkrahúsverk Fyri at tryggja eina so góða viðgerð sum gjørligt innan sjúkrahúsverkið, er neyðugt,at vit gangnýta saml­ aða verkið betri. Vit eiga í hesum sambandi at fáa okkara trý smáu sjúkra­ hús at samvirka so ella so sum ein felags eind. Hetta er ein avgjørd fortreyt fyri fakligu menningini innan heilsuøkið í Føroyum. Men ikki minst er hetta avgerandi fyri dygdina á teimum viðgerðum, ið vit bjóða sjúklingum okkara. Á trimum støðum Nógv hevur verið ført fram, um at hetta er ein ætlan, ið skal niðurlaga Suðuroyar Sjúkra­­hús og Klaksvíkar Sjúkra­hús. Tvørturímóti verður tal­an um at fáa meira virk­­semi inn á tey, enn vit hava í dag. Ætlanin snýr seg um at fáa deilt eftir umstøðum, vitan og fakligum støði. Soleiðis fáa vit eitt rættari skipað sjúkrahúsverk, ið ger tað lættari hjá sjúklinginum. Vit mugu minnast til, at tað er fyri sjúklingin, at vit hava eitt val útbygt sjúkrahúsverk í Føroyum, sum við hesi ætlan kann gerast enn betri. John Johannessen Valevni Javnaðar­ floksins LØGtingsvalið 2011 Øll eiga rætt til góða heilsu Tað er ein rættur hjá hvørjum einstakum føroyingi, líkamikið bústað ella sosialan status, at liva eitt heilsugott og virkið lív og hava atgongd til dygdargóða sjúkuviðgerð