mánadagur 7. november 2011síða 11

11 Mánadagur 7. november 2011 · Nr. 129 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hvat hugsar hesin fram­ standandi maðurin í Vág­unum um onnur? Sjálv­andi ynskja øll, at fiska­stovn­arnir er so stórir sum møguligt. Trupul­leikin er, at hetta má gerast í samsvari við tær fortreytir, ið náttúran gevur okkum, og ta veiði­skipan, vit hava, nevni­liga fiskidaga­skipanina. Tað amboð, ið Atli metir vera tað besta, er at skerja fiski­dagar. Jú, gamaní hev­ur hetta verið tað ein­asta am­boðið, ið hevur verið brúkt, og vit síggja og kenna úr­slitið av tí. Flotin er fíggj­ar­liga mergsogin. Atli kundi sjálvur roknað upp á tað, um hans­ara egna yrki varð regulerað við einum líkn­andi amboði. Nei, Atli, halt tú teg til tað, tú hevur skil á, og lat nú politikk­in koma á beint viðvíkj­andi fiskidaga­skipanini. Vit skulu ikki skerja meira fyri at fáa rokni­ stykkið at passa fyri fólk við somu áskoðan sum Atli. Vit skulu broyta rokni­stykkið, soleiðis at tað samsvarar við veru­ leikan. Tá veruleikin er, at náttúr­an ikki spælir við, so skal roknistykkið ikki brúk­ast ímóti teimum, ið liva av hesum. Antin tora vit at hava fiskivinnu á land­ grunninum ella ikki. Fiskidagaskipanin er sjálv­regulerandi. Vit, ið hava eitt sindur við landgrunnin at gera, vita, at toskur og hýsa heldur til á ávísum leiðum. Hesar leiðir hava ikki verið troyttar í fleiri ár. Tað er óvanligt, at so lítið hevur verið fiskað á hesum leiðum. Hetta er eitt faktuelt fyribrigdi, ið verður skúgvað til viks av slíkum sum Atla. Og tað løgna við hesum er, at vit framvegis verða roknaðir fyri at troytta hesar leiðir fyri tosk og hýsu. Tað er bein­ leiðis ósømiligt, nú sam­ ráðingar eru um nýggja sam­gongu, at koma við slíkum óundir­bygdum uppá­haldi, og vísa á, at besta og fremsta am­ boðið er at leggja forð­ ing­ar í vegin. Vinnan má og skal hava møguleikar NÚ. Hetta er av­ger­andi fyri fram­tíðar­innar Føroyar. Tá vitanin er til staðar, skuldi tað ikki verið trupult at bygt nýggja samgonguskjalið á møguleikar heldur enn forðingar. Vónandi skilja tey fólka­valdu trupul­leik­ an í einum heildar­sam­ anhangi, har ØLL vitanin verður aktiv­erað. Ikki bert tann ástøðiliga... Atli Gregersen! Vitan ella hugburður! Eyðstein Poulsen Nú valið er av, og fólkið hevur talað, eru tað framvegis nakrir tenorar í doyggjandi kórinum, ið vilja gera vart við sína fantasihugsjón um fiskidagaskipanina Heilt løgið blívur tað so, tá henda útjavning bara skal fremjast har, sum Havnin fær lutfalsliga meira skatta­ krónur burturúr ávísari vinnugrein, til dømis innan almenna fyrisiting – men útjavningin rennur ongantíð hinvegin, hóast Havnin í ólukkumát vantar inntøku frá øðrum vinnugreinum í mun til onnur. Fær Havnin ov nógv? Almennu størvini eru eitt sindur torfør hjá Hagstovuni at gera upp, tí tey eru býtt í fleiri ymsar vinnugreinir, og hagfrøðiliga eru býti sum “almenn fyrisiting”, “komm­ unur/ríkið”, “undir­vís­ing” og “heilsu- og almanna­verk”. Men leggja vit lønar­ summin í øllum hesum vinnu­ greinum saman, so er mun­ urin samlað ikki so stór­ur, tí allar hesar vinnu­grein­arnar standa fyri 43% av løn­ar­ summinum í Suður­streym­ oy. Øll hini økini liggja lægri – millum 33-38% - men mun­ urin er altso ikki so ómeta­liga stórur, sum nógvir politikk­ arar vilja geva fatan av. Sambært yvirliti frá Hagstovuni fær Havnin ein lutfalsliga størri part av vinnu­greinini “almenn fyri­ siting” svarandi til 69%. Men saml­aðu lønirnar til almenna fyri­siting eru bert 247 mió. kr. ella 4 % av teimum samlaðu lønar­út­gjald­ing­unum á 6,8 mia. kr. So her er ikki nógv at útjavna! Hini økini – “kommunur”, “undir­vísing” og “heilsa/ almanna­verk” – eru meira javnt býtt, sum jú er logiskt – tí hetta eru skúlar, ellis­ heim og virksemi, sum er nøku­lunda javnt býtt út yvir landið. Til dømis stava 16 % av inntøkunum í Suður­streymoy frá heilsu og almannaverki, í Suðuroynni og í Norðoyggjum er sam­svar­andi talið 15 %, so her er at kalla eingin munur. Men kanska er ætlanin at útjavna hesar inntøkur til Eystur­oynna ella Vágarnar sum bert fáa 10 % av sínum inn­tøk­um frá hesum sama sektori. Hinvegin fáa Vágarnar 14% av sínum inntøkum frá flutningi annars, les flog­ ferðslu, ímeðan Suður­streym­ oy fær 2 % og Suður­oyggin og Norð­oyggj­ar bert 1 %, so her má útjavnast hin­vegin. Fær Havnin allan skattin? Øll tey mongu, sum pendla til Havnar dagliga, njóta eisini væl av teimum tænast­um og útbyggingum, sum Havnin bjóðar, tað verið seg vegir, parkeringspláss, ókeypis bussar, svimjihallir, bókasøvn og onnur til­boð, tænastur sum tey í veru­leikanum fáa ókeypis, tí skattur teirra fellur í øðrum kommunum. Tað merkir, at hyggja vit at tí stóru myndini, so er ikki so stórur munur á, hvussu samlaði lønarsummurin er býttur. Men – og tað er eitt stórt men – vit meta, at umleið triðja hvør króna, sum vunnin verður í Havn, verður skattað aðrastaðni. Hetta merkir, at samlaða myndin av, hvussu býtið av skattainntøkuni av øllum almennum vinnugreinum í landinum verður býtt, vendir fullkomiliga – í so stóran mun, at ein útjavning hevði runnið til Havnar, og ikki øvugt. Tí ein triðingur av skattakrónunum rennir longu úr býnum! Tíverri hava vit ikki enn eina fullkomna upp­ gerð av pendlingini. Hag­ stovan upplýsir, at tað er fongt við stórari óvissu at staðfesta arbeiðspláss og skattakommunu hjá tí einstaka út­frá verandi til­ gongi­ligum skráum. Trupul­ leikin er at staðfesta lønar­ út­gjald­ing­ar í mun til bústað og skattskyldu. Endaligu tølini mugu vit tí bíða eftir, til úrslitið fyriliggur av fólkateljingini i november. Men, sum eg so mangan havi sagt, eg kann eisini ganga við til eina útjavning, bara hon er rættvís. Men eg eri ræddur fyri, at ongin áhugi verður fyri kommunalari útjavning, tá endaliga roknistykkið kemur á borðið. Ein útjavning má, fyri at hon skal virka javnt og rættvíst, umfata annað og meira enn skattakrónur frá almennum størvum, t.d. land­búnað og fiskivinnu. Í Norð­oyggjum stava 25% av lønar­summinum frá fólk­sins ogn – fiskinum! Skulu tær skattakrónurnar eisini útjavnast? Tí í Suður­ streymoy koma bara 5% av lønarinn­tøkunum frá fiski­ ídnaði. Útjavning má vera rættvís og virka báðar vegir. Heðin Mortensen Borgarstjóri Útjavning – til Havnar! Tað hevur verið áhugavert í valstríðnum at hoyrt valevni gjørt seg klók uppá kommunala útjavning. Tað ljóðar akkurát sum at summi teirra halda, at útjavning snýr seg um at finna útav, hvar Havnin lutfalsliga fær fleiri skattakrónur inn enn onnur – og so javna munin um alt landið! Ein útjavning má, fyri at hon skal virka javnt og rættvíst, umfata annað og meira enn skattakrónur frá almennum størvum, t.d. landbúnað og fiskivinnu