mikudagur 9. november 2011síða 14

Mikudagur 9. november 2011 · Nr. 130 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Hatta var so tað. Tingið er mannað við 33 fólkum, á tremur av nýíbirtum íðinskapi. Nýggj stjórn er um at verða skipað við sigursharranum, Kaj Leo Holm Johannesen í løgmanssessinum. Og kloyvda fjøldin situr nú við bláum vónum og reyðum vónbrotum og vil ávíkavist frøðast og sálast. Myndborið lýst stóð valið millum keksasteik og lagkaku. Undan vali­ num hótti eg við, at eg kanska ikki fór á val. Eg fór kortini, men tað var ikki nóg mikið at fáa teir, ið einans lovaðu keksasteik, inn á ting. Lagkøkupolitikkurin sigraði. Vit hava valt útlit til at fáa nakrar tunnl­ar afturat gjøgnum megin­ landsstøðið og gjøgnum okkara gjøgnumgataðu oyggjar. Flatskatt hava vit eisini valt – bara 40 pro­sent per capita – so vit fáa ráð at keypa okk­ um størri og betri flat­ skíggjar við ‘flat rate’ breið­bandssambandi. Vit skulu í minsta lagi hava trý sjúkrahús, ið helst skulu virka sum hotell, og fyri alt í verð­ ini ikki mugu standa uttanfyri okkara persón­ liga tryggleikaøki. Sam­ an­hald, sam­huga og skyn­semi valdu vit frá. Reform­poli­tikk­ur kann ikki fremj­ast við flat­ skatti. Snún­ings­depilin hjá okkum er vorðin "Eg og mín tørvur". Vit vilja sleppa at draga hvør sína línu og verja okkara egnu áhugamál. Tað er ikki bara fiskivinnan, ið fær fríar ræsur. Nú sita tey, vit valdu, á Gamla Apoteki og tingast um hvørja resept, tey skulu seta sam­an til fólkið. Tilfarið kunna vit bara gita, men greitt er, at flatskatturin skal fíggjast av pen­sjon­ist­ unum, og danski skatt­ gjaldarin skal fíggja tann ultra-liberala róman á lagkøkuni. Hvør, ið skal fara biddaragongdina til Dan­markar, fáa vit at síggja. Samstundis taka okk­ara fund-raising- hetjur sær tykni av, at grikk­ar skammleysir snulta upp á eurolondini. Vit skilja væl, hví tey kveistra etiskar og moralskar spurningar frá sær. Moralurin í lag­ køku­politikkinum er nevniliga eisini lag­skip­ aður. Fleiri av okkara kristi­liga sinn­aðu ting­ lim­um skíra darwin­ istisku út­vikl­ings­læruna sum heiðinskapur og gud­loysi. Hon er ein van­æran ímóti gamal­ testamentligu skapanar­ myt­uni, físa tey. Men bíða nú – er ikki okkurt mótsagnarkent millum l a g k ø ku p o l i t i k k i n og tann gudsóttandi moral­in? Tað er ikki sørt hug­vekj­andi, at tey agitera við støði í gamla­ testamentliga grund­ setninginum: “Tú mást ikki hava aðrar gudar enn meg”, men reka politikk eftir grund­ setninginum í evolu­ tións­teoriini: Sur­vivel of the fittest. Vit fáa tað, vit hava uppiborið. Tað eiga vit at leggja okkum í geyma fyri næsta løgtingsval. Aftaná valið William Smith Argir Liberalur hugsanarháttur við møguleikum. Soleiðis koma vit fram á leið. Soleiðis eiga vit at stýra okkara flaka- og fiskivinnu burturúr tí píndu og fastlagdu støðu, hesar vinn­ur eru í anno 2011.   Loysnin í einum pakka Arbeiðast má fram ímóti at gera ein heildarpakka, ið inniber loysnir fyri all­ ar sektorar í vinnuni. Øll aspektir mugu við, og ong­ in lutur eigur at liggja eftir. Útsagnir, ið kunnu av­laga partar av vinnuni, mugu steðga. Eitt slag av fiski­ vinnu­reformi, har øll vinnan fær møguleikar, og sum inni­ ber loysnir, heldur enn hótt­ anir og forðingar sum nú.   Flakavinnan og heimaflotin At tvinna fiskivinnuna á landi saman við fiskivinnuna á sjónum er ikki til gagns fyri nakran. Hesin hugburður má broytast í ein ávísan mun. Tó skal hetta gerast soleiðis, at báðar vinnur fáa sum mest burturúr.   Grundleggjandi fortreyt Uppskriftin uppá eina nýggja tíð fyri flotan má innibera, at 2018 skal vekk úr hugaheimi føroyinga. Vinnan fer ikki at virka undir vanligum íløgu-/lánstreytum, so leingi eitt evstamark er sett fyri ræðisrættin, serliga tá ongin veit, hvar tey standa eftir 2018. Fortreytin fyri íløgum og framburði er trygg ognarviðurskifti. Ein grund­ leggjandi íløgustrategi, ið ikki kann burturforklárast. Tí má hendan hóttan burtur.   Lívfrøðiliga burðar­ dygg fiskivinna Her skal grundleggjandi hug­burðsbroyting til. Veiði­ orkan á landgrunninum er í dag á søguliga lágum støði. Flotin fiskar ikki á leið­um, ið roknistykkið hjá ser­frøðini   nýtir í sínum til­mæli. Hetta má og skal broytast. Politikkurin eigur at leggja seg eftir at gera grundleggjandi broytingar viðvíkjandi hvussu vit ynskja at rokna veiðiorkuna út. Tað má og skal geva meining fyri tann, ið tað rakar. Frøðin skal tillaga síni tilmæli til fiski­dagaskipanina, friðaðu økini runt grunnin mugu eftir­metast, og ávirkanin av hesum má staðfestast. Markið fyri Ytru Leið má takast upp til kjak og broyt­ ast. Fiskidagar á djúpum vatni eiga ikki, sum nú, at verða nýttir í einum toska­ roknistykki. Soleiðis sum vit fiska nú, er onki sum týðir uppá, at vit fiska annað enn burðar­ dygt. Tað eru tillagingar í roknistykkinum, ið skulu prógva hetta, og somu­leiðis skulu vit leggja lang-tíðar­ ætlanir um hvussu vit tillaga okkum, tá náttúruumstøður broyta tilfeingið í sjónum. Vit skulu tora at fiska. Vit skulu gera eina skipan, ið gevur heimaflotanum góðar umstøður at broyta sítt mynstur eftir náttúrunnar leiki. Bert við at taka atlit til heildina á landgrunninum kunnu vit taka avgerðir, ið geva meining fyri tey, ið skulu umsita hesa vinnu.   Skulu vit lóggeva ella lokka vinnuna Vinnan verður í dag stýrd við lóggávu um bæði eitt og annað. Hesum amboðum kenna vit øll avleiðingarnar av. Tað eru tveir hættir at stýra uppá – tann dømandi og tann lokkandi stýrihátturin. Tað er ongin ivi um, at loysast má upp fyri lógarverkinum, so vinnan fær loyvi at fara tann rætta vegin. Vinnan hevur tær bestu loysnirnar, og tí má vinnan sleppa meira enn bara hoyrast. Vinnan má sleppa at hava fríar ræsur at stýra seg burtur úr trongu støðuni, hon er í.   Stuðul til flakavinnuna Fyri at stuðla undir, at flaka­ vinnan fær munandi betri rávørugrundarlag, má avgerð takast um afturbering av tolli av innfluttum frystum fiski, soleiðis at hendan vinna fær bæði støðuga og betri atgongd til rávøru. Hetta fer at seta krøv til infrakervið á landi, og við einari tí­lík­ ari politiskari avgerð fer hend­an vinnan at gera íløgur í upptiðningaranlegg til frystan fisk, ið eisini er vegurin fram. Samstundis sum hetta verður sett í gildi, má man politiskt seta kraft­ iga inn við nýggjum sam­ ráðingum við ES um eina betri tollavtalu, so hesin fíggj­ar­ligi fløskuhálsur hvørv­ur.  Góðskan á frystari vøru kann ikki samanberast við fisk, ið hevur ligið feskur í 6-10 dagar. At tosa um at heima­ flotin skal gera styttri túrar er eitt luftkastell, tí hvørki geografiskt, metereologiskt ella biologiskt inniber hetta fíggjarligar fortreytir, ið flot­ in kann liva undir. Tíðin er grundleggjandi forðingin í allari flaka- og fiski­vinnuniskipanini, so leingi vit ynskja at sigla veið­una feska til lands. Við at frysta umborð tekur tú størsta hóttanarfaktorin út úr allari skipanini. Hetta krev­ur sjálvandi stórar íløgur og harvið fígging. Tí er tað av­ger­andi at ræðisrættindini koma í rættlag. Tey skip/bátar, ið fram­ hald­andi fara at sigla við feskum fiski til lands, eitt nú útróðrarflotin, fara ikki at merkja stórar broytingar, tí sum nú er, standa flakavirkini seg ikki í kappingini um fesk­ asta fiskin, tí verður hann útfluttur óvirkaður. Hetta fer tí ikki at verða ein trupulleiki fyri teir, ið framhaldandi fara at veita feskan fisk. Men tá verður gingið burtur frá, at komið verður við fiski, ið er meira enn fáar dagar gam­ al. Vit hoyra, at góðskan og hag­greið­ingin umborð á før­ oyskum skipum er vána­lig. Hetta er lutvíst rætt, men haggreiðingini feilar onki. Tað er goymslan, ið spillir fiskin og stigvíst mink­ar um góðskuna. Við fryst­ing steðgar tú allari niður­brót­ andi prosessini, og tí verður góðskan varðveitt.  Sum eg nevndi í byrjanini, so er tað ein avgerandi fak­ tor­ur fyri framburði, at man ikki pilkar eitt av oman­ fyrinevndu út úr hesari til­ gongd, men at alt verður sett í verk við skili. Hetta er ein tilgongd, ið má skipast rætt.   Fígging Síðstu mongu árini hava vit sæð, at bankavinnan hevur brúkt tað mesta av síni orku at fíggja flotan, so hvørt skip hava skift eigarar. Fígging til framburð ella menning hevur ikki ligið fremst. Tí kann hugsast, at landið átti at sett inn á ein ella annan hátt, soleiðis at heimaflotin og flakavinnan fáa eina laga­liga tilgongd at útvega fígg­ing fyri at menna seg burturúr hesi fortíðarligu støðu, vinnan av mongum orsøk­um er komin í, nú vit skriva 2011. Landið kundi sett inn við politiskum stabili­teti, ella við beinleiðis banka­ virksemi, um tað er neyðugt.  Hetta er ein tilgongd, ið verður øllum føroyingum at frama.   Tað eru tríggjar orsøkir til at fáa hetta sett í verk sum skjótast:   1.  Vit mugu skapa inntøkur fyri at varðveita og tryggja tað sosiala undir­ støðu­kervið. 2. Við hesum tryggja vit Før­oyum fíggjarligan sta­ bili­tet, so danska Fíggj­ar­ eftirlitið ikki fær møgu­ leikan at pantseta enn meira enn ta hálvu milli­ ardina, ið longu er pant­sett í eini komandi olju­vinnu. 3. Henda bjarging gevur fíggjarligar møguleikar og umstøður til útbúgving av okkara borgarum, ið m.a. eisini skal gera samfelagið til reiðar til eina komandi oljuvinnu. Framtíðin er okkara, um vit bert tora at taka ímóti henni. Fiskivinnan, flakavinnan og framtíðin Eyðstein Poulsen