mikudagur 16. november 2011síða 25

25 Mikudagur 16. november 2011 · Nr. 133 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tað var ikki sørt margháttligt gleps, ið Maud Wang Hansen, forkvinna í Pedagogfelagnum, hevði eftir Tórshavnar komm­unu og undirritaða fyri viku síðan. Eru børnini í Havn ein baga­tell, spurdi hon. Orsøkin var uppskot um at fremja eina sparing á dagstovnaøkinum í fíggjarætlanini fyri 2012. Jógvan Arge, formaður í menta­málanevndini, hevur vegna býráðsmeirilutan boð­að frá, at henda sparing verður av ongum, so eg skal ikki dvølja við tað málið her. Men ymiskt av tí, sum forkvinnan hjá øllum landsins pedagogum, hjálparfólkum og dagstovnaleiðarum legði fram, krevur tó eina við­ merking. Maud Wang Hansen skriv­ ar, at játtanin til kommunalu barnaansingina ætlast at lækka triðja árið á rað, og at serliga frítíðarskúlarnir hava merkt sviðan. Hetta hendir samstundis, sum krøvini til frítíðarskúlar og tørvurin á námsfrøðiligum tilboðum eftir skúlatíð vaksa. Tá sparing í veru­leik­ anum er ein tillaging Í síðstu viku kallaði bý­ráð­ið foreldraráðini í frítíðar­skúl­ unum til fundar. Tey hava ítøkilig ynski um at betra partar av frítíðar­skúla­tæn­ ast­unum. Fundurin var góð­ ur og konstruktivur. Komm­ un­an skilir ynskini og hevur lovað at arbeiða bæði skjótt og væl við loysnum. Á fundinum fingu tey eis­ini frágreiðing um tær til­lag­ing­ar, sum gjørdar eru í játt­anar­karminum til frí­ tíðar­skúl­ar­nar. Henda er í stuttum, at tá 1. og 2. flokk­ ur við lóg fekk fleiri tím­ ar í fólka­skúl­an­um, varð neyð­ugt hjá kommun­uni at til­laga virksemið hjá frí­tíð­ arskúlunum sam­svarandi. Hetta gjørdi býráðið yv­ ir 2 ár við virðing fyri, at til­lagingin við færri tím­um í frítíðarskúlunum kundi fara fram smidliga í mun til starvssetanirnar á økin­um, tvs. fyri limirnar hjá Peda­ gogfelagnum. Hetta hevur sostatt einki við nakra sparing at gera, og hava frítíðarskúlarnir tí ikki merkt nakran sviða sum helst av hesum. Sannleikin er, at frí­tíð­ ar­skúlarnir hava bestu nor­ mering í allari ans­ingar­ skipani. Men hesa bagatell tegir forkvinnan burtur. Tá tillaging er við til at menna nýtt virksemi Maud Wang Hansen sigur, at “sparingarnar” samsvara ikki við, at kommunan sigur seg satsa uppá bleytu virðini. At hetta ikki boðar frá visjónum, menning ella framburði á dagstovnaøkinum. Nei, tá forkvinnan bert verjir eitt ávíst játtanarstøði uttan at kanna eftir, hvat fæst fyri pengarnar, so er hetta ein ikki so løgin niður­støða. Men hvat gjørdi og ger komm­unan? Jú, til tess at styrkja pedagogisku til­ boð­ini eftir skúlatíð, hev­ur kommunan sett fleiri ung­ dóms­hús á stovn m.a. fyri teir pengar, sum frítíðarskúlarnir ikki longur hava brúk fyri. Bæði børnini og tey ungu eins og teirra foreldur eru serstakliga væl nøgd við ung­ dómshúsini. Eg veit eisini, at pedagogarnir eru glaðir fyri hetta, tí teirra arbeiðsøki veksur. Haldi, at hetta prógvar bæði visjónir, menning og framburð bæði fyri børn, foreldur, starvsfólk, ja, saml­ aða trivnaðin í Havn. Hesa bagatell átti forkvinnan í Pedagogfelagnum heldur at verið takksom fyri. Tá hugburður gevur meirvirði Síðan vísir forkvinnan á, at stovnarnir ikki fingu játt­ að lønarhækkingar í fjør, og at barnaansingin skal spara orku. Niðurstøðan er, at barnaansingin verður niðurpínd og at tænastan verður verri. Tað er rætt, at býráðið í fjør gjørdi av, at øll rakstrarstøð í kommununi fingu ikki játtað lønarhækkingar, og at øll fingu boð um at spara í orku. Hetta var sostatt ikki bert galdandi fyri barna­ ansingina. Men samstundis fingu allar leiðslur góð ráð um, hvussu sparast kundi eitt nú í mun til orku. Umframt at skapa ein góðan og sunn­ an hugburð til at minka um orkunýtsluna, so gevur ein spard króna í orku í veruleikanum eina krónu meira til pedagogiska ar­ beiðið við børnunum. Og nevnast kann, at onkur stovnur hevur spart fleiri ferðir meira orku enn álagt, bara við tí góða hugburði og broyttum mannagongdum, starvsfólkini hava lagt í børnini. Tað er heldur ikki ein bagatell fyri okkum. Kommunan hevur fult álit á, at leiðslur og starvsfólk á okkara dagstovnum fáa sum mest burturúr hvørjari krónu og framhaldandi tryggja eitt høgt og virðiligt tænastustøði. Eg síggi nú, at slíkt álit hevur forkvinnan í Peda­gog­ felagnum ikki á sínar egnu limir. Tað er eingin bagatell. Maud Wang Hansen og bagatellirnar Heðin Mortensen borgarstjóri Kjak Sum gamal og fyrrverandi luttakari í føroyskum poli­ tikki í mong ár sleppur ein ikki burturúr áhuganum fyri tí sum nú fer fram. Ikki minst er áhugin til staðar, tá løg­tingsval hevur verið og nýggj stjórn við tilhoyrandi sam­gongu­baklandi verður skip­að. Í gjár (14.11) varð sam­gongu­ skjalið almannakunngjørt og seinri um dagin sóu vit løg­ mann tilnevna tey nýggju lands­stýrisfólkini. Hetta gekk alt fyri seg á friðaligan og sømiligan hátt. Hugurin leitaði sær aftur til tíðina í sjeyti, áttati og níti árunum, tá eg sjálvur var partur av slíkum seancum. Mangt kendist aftur, men eisini nógv er broytt tey farnu árini, sum eisini nátúrligt er. Valúrslitið bar í sær, at ein samgonga har høvuðsbulurin kom at vera Fólkaflokkurin og Sambandsflokkurin við 16 tingmonnum, kendist nátúrlig. Ein flokkur skuldi so afturat. Tað blivu so tveir av teim smærru, men tað er sjálvandi ikki verri. At eg persónliga kundi ynskt eitt øðrvísi valúrslit, er ikki so nógv at gera við. Í síni uppbygging líkist sam­gonguskjali nógvum øðr­um slíkum skjølum. Nógv er yvirskrivtir og part­ vís nakað, sum bara skal vera við. Okkurt er kanska bein­leiðis gloymt, meðan eitt ella annað er gloymt við vilja. Innihaldsliga sæst, at stórur dentur er lagd­ur á búskapar- og fíggjar­viður­ skifti. Vakstrar- og fiski­ vinnu­politikkur og annar vinnu­politikkur fær góða rúmd, og er hetta positivt og neyðugt. Síðani verða flest onnur øki umrødd við góðum og positivum orðum. Tað mest spennandi í skjalinum er umrøðan av eini nýggjari skattaskipan. Um tað eydnast at fáa hetta málið avgreitt nøkulunda í samsvar við ætlanina, verður tað ein stórbroyting til tað betra í búskapargongdini. Eg ivist ikki í, at sum tíðin líður, tað vil siga um 2-3 ár, vil hetta verða ein avgerandi partur av drívkraftini til sjálvberandi búskaparligan vøkstur í føroyska samfelagnum. Allir føroyingar fáa fyrimun av hesum. Saman við nýggju skatta­ skipanini er komandi pen­ sións­reformurin tengdur. Ætlanin er, at komandi pen­ sións­inngjøld í framtíðini skulu skattast beinanvegin og ikki tá tey verða útgoldin. Hetta hevur elvt til stórt tjak. So vítt eg kann meta um hesi viðurskifti, so haldi eg, at nýggju ætlanirnar eru ein fyrimunur fyri borgaran. Fortreytin er, at eisini rent­ urnar av tí partinum av pensiónsgjaldinum, sum borgarin fær útgoldið til sína tíð eisini vera skattafríar. Ein onnur fortreyt er sjálvandi eisini, at skattareglurnar vera langtíðarhaldbarar, og ikki tilvildarliga broyttar í eini fjarari framtíð. Harafturat verður tað eisini ein stórur fyri­munur fyri komandi pensionistar at fáa útgoldið sína pensión skattafrítt. Sum sæst, so eri eg stórt sæð nøgdur við sam­gongu­ avtaluna, men kortini er eitt petti í henni, sum skemm­ir alla myndina. Hesin setn­ ingur ljóðar soleiðis: “Sam­ ráðingar verða við donsku stjórnina um at dag­føra rík­is­veitingina til dags­ virði.” Um hetta skal skiljast so­leiðis, at blokkstuðulin skal umroknast við prís­ hækk­ing frá 2002, so er tað tann stóra skomm. Fyrst er tað eitt tekin um ómegd at biðja um peningaliga hjálp uttan mótvirði, har­næst er tað skaðiligt fyri sam­ felagsbúskapin at fáa pen­ ing inn í samfelagið uttan, at virksemi liggur aftan­fyri. Hetta fer at virka hótt­andi móti sjálvberandi búskapar­ ligum vøkstri. Tað kann kanska vera, at 100 ella 150 mió. sum gáva fløva eitt stutt bil, men tað drepur fyri­taks­ semi sum frá líður. Harnæst er at siga, at tað kann neyvan bera til at fáa danir at regulera blokkin aftur til 2002. Avtala er jú gjørd á hvørjum ári um 615 mió. kr. Slíkar avtalur kunnu væl ikki broytast 10 ár aftureftir. Tá verður virði av gjørdum avtalum devaluerað. Og tað er ikki gott fyri tann partin, sum brýtir avtaluna. Tað gongur út yvir umdømi. Eg nevndi at byrja við, at helst er okkurt mál gloymt við vilja. Her hugsi eg til dømis um stjórnarskipanar uppskotið. Men tað er bara gleðiligt, at tað ikki er við í sam­gonguavtaluni. Eitt slíkt mál skal við­gerast óheft av sam­gongu­avtalum. Tað er eitt mál hjá sjálv­um Løgtinginum og øllum polit­isk­um flokk­um (og ikki einum fólka­tings­ manni).Vón­andi kann tað av­ greiðast bæði skjótt og virði­ liga av nýggja tinginum. Eg vil enda við einum lítl­ um persónligum hjartasuffi. Eg hevði væntað og vónað, at Jacob Vestergaard tók við sum fiskimálaráðharri, men tað gjørdi hann ikki. Eg havi als einki ímóti Jákupi Mikkelsen, tvørturímóti, men eg haldi bara, at hann egnaði seg betur sum politiskur tals­maður í tinginum. Men nú hava teir býtt um, og bæði størvini eru av størsta týdningi. Eg ynski báðum tveimum góða eydnu við arbeiðinum komandi tíðina. Tað er veruliga brúk fyri tykk­um báðum. Eg ynski nýggja lands­ stýrinum, samgonguni og tingmanningini allari góða eydnu við at stýra landinum frameftir. Hugleiðingar í sambandi við samgonguskipan Jógvan Sundstein