mánadagur 28. november 2011síða 24

Mánadagur 28. november 2011 · Nr. 138 24 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Søguliga sæð hava kvinnur verið stýrdar av monnum við legitimatión m.a. úr religiøs­ um skriftum upprunaliga skriv­aðar av   monnum til  menn. Tey patriarkalsku sam­feløg­ini hava røtur sín­ ar úr nevndu skrivtum og hava av somu orsøk ver­ið kvinnu­kúg­andi líka til okk­ ara dagar, sjálvt um matri­ arkalsk samfeløg eisini hava eksisterað, men tað er ein onnur - sera áhugaverd - søga, sum ikki skal verða tikin til umrøðu her. Frá skapanarsøgum okk­ ara hava vit m.a. frá prestum og predikantum bert fing­ið tað einu útgávuna, nevni­ liga hana um Adam og Evu, har Adam (ið annars merk­ ir menniskja og Eva (sum merkir móðir) vórðu skapt. Adam fyrst og síð­ani Eva. Trykk verður lagt á rað­ fylgjuna. Men har er ein onnur útgáva av skapanar­ søgu í fyrstu Móse­bók fyrsta kap., har bæði verða skapt samstundis (v.27) og har týðu­ liga fram­gongur at maður merkir menn­iskja, sum kall- og kvenn­mann skapti hann tey. Ann­ars kunnu vit síggja, at í aðrari skapanar­søguni er vatnið vinur og í hinari fíggindi. Vøo. er onnur vorðin til í Sumer millum Eufrat og Tigris, meðan hin er vorðin til í umhvørvi við oyði­ markar lendi. Og tað er heilt í tráð við religións­søg­una. Spurningurin er, hví menn hava valt, soleiðis sum teir hava valt, og hvørjar avleið­ ingar hetta valið hevur havt og hevur fyri kvinnuna eisini í dag. Menn hava við vilja valt ikki at siga søguna um, at bæði vórðu skapt í senn og í somu Guðs mynd, tí teir við Adam og Evu soleiðis - eis­ ini á tí andaliga planinum - kundu legitimera munin á kynunum, og rættin til  yvir­ orðnaða faðir­rolluna sum ver­andi ta røttu í øllum lív­ sins viður­skift­um, og hetta hevur í flestu før­um - til allar tíðir - og enn tann dagin í dag -  ført við sær, at menn - sjálvt funktionellir analfabetar - hava kunnað hevdað seg uppá kvinnurnars bekostning, til stóran skaða fyri bæði kynini og samfelagið sum heild, tí nógvar potentiellar ressoursir sostatt eru køvdar ella - sum í okkara førum eru flýggjaðar frá fávitskuni og  tí fjaldu og almennu kúganini við andaligum legitimiteti og mannschauvenismu í revers­ inum. Og hóast Meistarin ong­ an­tíð og ongastaðni er tikin í, at umboða kvinnukúgan - hvørki í orði, talu ella verki, so ganga hansara sokallaðu um­boðsmenn bæði í orði, talu og í verki inn fyri og framheva kynsmunin við mismuni til kvinnurnar, ið ikki kunnu javnstilla seg við menn. Nakrar hava í mínari tíð eisini skula gingið í hatti og hildið seg frá at prædika um Meistaran, ið eisini var kvinnurnar trúfasti vinur, tað stuttu tíð, hann vitjaði á foldum, og er tað enn. Mann hann ikki gráta yvir at verða misbrúktur og tað av sínum egni?? Í miðøldini brendi kirkj­an uml. 5 mill. kvinnur. Mundi prestarnir hava lis­ið t.d. Paulus? Hitler helt seg hvíla á kristn­ari grund, tá hann út­ rudd­aði jødar eftir uppskrift frá Luther, sum annars er ein av hornasteinunum undir Luthersk-evangelisku fólka­ kirkjuni, og tá hann plaseraði kvinnu­rolluna við kendu orð­ unum: "Kinder, kúchen und kirche". Stóri kúgarin visti hvat hann gjørdi, og mong góvu honumum rætt, og tí­ verri eru framvegis  mong, ið framvegis geva honum rætt. Tað er lætt bæði at síggja og hoyra. Kvinnan skuldi kenna sítt pláss - eisini her hjá okk­um - og eisini í okkara tíð. Eg havi áður víst til ágang­in móti barnagarði her á stað­num fyri uml. 30 árum sí­ðani, har menn skipaðu mót­mæli og hildu røður ímóti barna­garðs­ ætlanunum og samstundis háaðu tey, ið løgdu rygg til, tí pláss kvinnurnar var og skuldi framhaldandi vera sum á døgum Hitlers. Nakrir av hesum monnum eru enn virknir í høgum størvum , so ein neyðug broyting verður uttan iva aktivt mótarbeidd við sama lag.. Tá nú um dagarnar verður víst á, at prosentvíst flestar kvinnur við niðursettari tíð í Norðurlondum finnast í Føroyum, so hevur tað einki við skattin at gera (annars kann eisini viðmerkjast, at flat-tax ikki er nakar fyri­ munur, sum lagt verður upp til, sum skal viðføra fleiri í arbeiði og meiri arbeiði hjá tí einstaka - heldur tvørt­ ur­ímóti), men við tað djúpt kon­serva­tivu kúganina við: kinder, kúchen und kirche, ið gevur kvinnum dupult­ arbeiði og ofta kroniska ringa samvitsku, tí alt ikki verður nátt og gjørt so væl, sum ynskiligt er ella kundi verið. Hartil kemur, at kanningar vísa at nógv kvinnuarbeiði, sum hevur við fólk at gera, er sera stressandi og sjúku­ elv­andi, so fyri ikki at ger­ast sjúk, velja tær kvinn­ur, ið kunnu, at fara í niður­setta tíð. Og tá so spart verður á økjun­um, veksur byrðan og møgu­leikin fyri stress­ relater­aðum sjúkum økist til­ svar­andi. Og enn fleiri fara í niðursetta tíð, um tey so hava ráð til tað ella ikki. Annars er alt kvinnu­ arbeiði uttan fyri heimi dup­ ult­arbeiði, so niðursett tíð er tað mest logiska, um møgu­ leiki er til tess. Tað er sostatt eingin skatta­ skipan, sum hevur avger­ andi týdningin í niðursetta kvinnuarbeiðinum. Størsti meinbogin er heilt klárt tann reaktioneri andaligi og politiski dominansurin, ið enn er ráðandi á hesum klettum, ið vit búðleiðkast á. Fara vit til hini norðanlondini, har teir sosialu og liberalu vindarnir blæsa fríska luft inn í støvfullu reaktionæru andshallarnir og politisku skipaninar so sæst ein menn­ iskjans frígering sum viðførir javnstøðis metan av okkum sum menniskju, og sum loysir upp fyri mongum, ið áður var bundið. Menniskja verður sett í frælsi. Argumentini um høgan skatt, ið heldur fólkini frá at arbeiða, heldur ongastaðni. Tey verða einans brúkt fyri, at fólk skulu góðtaka flat- tax, ið er ein høgraradikal fíggj­arlig kollvelting við ein­ vegis fyrimunum fyri tey væl­bjargaðu. Um vit lurta eftir tíðindum úr USA ella Danmark ella øðrum londum, so vilja politik­arar­nir allastaðni hava tey ríku til at gjalda meira í skatti, tí peningur manglar. Hjá okkum skulu tey ríku hava nógv meira til sín sjálvs via flat-tax, meðan hini - tá alt er gjørt upp - skulu hava minni. Hetta verður aldar­ innar høgraradikala kupp, ið skjótt fær nógv fleiri til at rýma. Og hesir hava tosa um, at fáa fólk heimaftur, men tað verður av ongum. Sum tíðin líður verða teir noyddur at innflyta eystureuropæarar, kinesarar og onnur fólka­ sløg úr teimum lágløntu lond­unum til at gera vanliga arbeiði til óvanliga lítla løn. Kvinnurnar hava annars gjøgnum tíðirnar gjørt eitt megnararbeiði bæði úti og heima, eitt arbeiði, ið átti at verið skrivað niður í bókum fyri seg og møguliga eisini sum ein doktararitgerð, tí nógv og gott er at granska í. Tað hevði verið ein óvurderi­ ligur skattur, sum kundi fingið allar kvinnur í hesum landi at rætta ryggin í stolt­ leika yvir teirra móðurliga og kvinnuliga upphav. Annars undrar tað meg almikið, at serliga menn, men eisini kvinnur við mannligum identiteti, næstan ganga bersherskaragongd, tá kvinn­ ur alment gera vart við, at tær ynskja einhvørja broyt­ ing javnstøðuni at frama. Munnu tey gerast bangin? Innan útbúgvingar­um­ ráðið eru kvinnurnar við stór­um fetum á veg fram í fremstur røð og hava fyri tíð síðani yvirhála menninar, sum nú eru í minniluta á flestu útbúgvingarstøðum. Menninir eru í tí ivasomu støðu. at stóra fleirtali eru menn, tá talan eru um tey ófak­lærdu. Hetta hevur keði­ ligar fylgir við sær, tí vit vita, at tað eru teir, ið fyrstir gerast arbeiðsleysir, og annars hava lítlan tjans at stovna familju, tí konufólk velja teir frá. Hetta vísa kanningar. Samfelagið hevur sostatt eyka skyldu til at geva flest møgu­ligum eina útbúgving sum kvalifiserar til eina fakliga útbúgving. Og síðani kemur spurn­ing­ urin um, hví vit mangla 2000 kvinnur í burðardyggum aldri í Føroyum, og hvussu vit fáa okkara ungu - og har er tað serliga kvinnurnar - í staðin at leita heim aftur eftir lidnan lesnað. Eg eri stórliga bangin fyri, at vit við flat-tax fara at missa nógv fleiri, enn vit higartil hava gjørt. Tey 2000 kunnu skjótt blíva bæði til 4000 og 6000, heldur enn at minka, tí vit eiga - um vit veru­liga vilja hava tey aftur - í  staðin at bjóða okkara ungu - bæði úti og heima - eitt tole­ rant og millum kyn­ini javnt­ stilla sam­felag við góð­um barna­gørðum og skúlum og við allar­bestu frí­tíðar­fasili­ tetum. Lønin má vera javnt góð og hartil mugu vit øll - og ikki nøkur fá útvald - eiga Føroyar. Sambandið til útlondini má vera gott, og vit mugu taka okkum av hvørjum øðr­ um, heldur enn at útnytta hvønn annan. Og politiski myndugleikin - bæði lands- og kommunalt - má vera samansettur so­ leiðis, at hann á jøvnum føti umboðar bæði kynini. Gera vit tað, so er vón fyri stavn. Lata vit standa til, so kunnu vit pakka saman sum tjóð og lata lágløntar útlendingar yvirtaka tað fysiska arbeiði hjá heimligu tilfeingismilliarderunum og teirra strámonnum innan fiski- og oljuvinnu. Og tað er nú, at vit skulu velja síðu. Vilja vit før­oy­ ingum - kvinnum og monn­ um, børnum okkara og eftir­ komarum teirra væl - so mugu vit krevja javnstøðu á øllum økjum. Alternativið er ræðandi. Kvinnur niðursetta tíð ella dupult arbeiði? Hvat er orsøkin, og hvør er loysnin? Dagfinnur Danbjørg Og hóast Meistarin ong­an­ tíð og ongastaðni er tikin í, at umboða kvinnukúgan - hvørki í orði, talu ella verki, so ganga hansara so­kallaðu um­boðsmenn bæði í orði, talu og í verki inn fyri og framheva kyns­ munin við mis­muni til kvinn­ur­nar, ið ikki kunnu javn­stilla seg við menn