mikudagur 30. november 2011síða 9

9 Mikudagur 30. november 2011 · Nr. 139 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Uni Arge Fullsett var í stóra salinum í Norðurlandahúsinum í gjár­ kvøldið, tá fakfeløgini høvdu boðið limum sínum og øðr­ um áhugaðum á stórfund at hoyra um avleiðingarnar av politikkinum, sum nýggja sam­gongan ætlar at seta í verk. Í gongini undan fundi­ num sást aðalstjórin í Fíggj­ ar­mála­ráðnum. Fleiri hildu, at maðurin var djarvur, tí frættu samgongumenn, at hann var møttur at lurta eftir talaða orðinum á almennum fundi, kundu teir fáa tann ill­gruna, at aðalstjórin var ímóti politikkinum hjá samgonguni og hevði sam­ huga  við  fakfeløgunum. Onn­ur hildu tó, at tað var heilt í lagi, at hann møtti at ríka seg við vitan. Lækka 17 prosent Jan Otto S. Holm, óheftur pen­sjón­s­ráðgevi, legði fyri við at greiða frá avleið­ing­ un­um av at skatta pensjónir við inngjaldi. Hann nevndi, at tekniskt er ongin munur á at skatta pensjónirnar við inngjaldi og útgjaldi, men í veruleikanum er munurin stórur. Við ein­um greiðum  dømi vísti hann, at sjálv pensjónin skatt­ að  við  inngjaldi minkar 17 prosent, og tí fara allir pen­ sjón­ist­ar at missa pening. Hetta fer at hava við sær, helt hann, at hugurin at spara upp minkar. Haraftrat fara skattakrónurnar, ið áttu at fylgt eldrabylgjuni út í fram­ tíðina, at mangla í, tá eldra­ bylgjan av álvara fer at gera um seg um 20-30 ár. Jan Otto S. Holm stað­ festi, at størri tørvur er á væl­ferð­ar­samfelagnum seinni enn at taka skattin av pensjónunum nú fyri at fíggja ein skattalætta. Hann segði seg ikki hava hoyrt nakran halda, at tað er eitt gott hugskot at skatta pen­ sjón­ir­nar við inngjaldi. Lógva­brest­irnir vóru hvøllir, tá hann var liðugur at tosa, men  dátt kom tað  við hjá fleiri áhoyrarum at hoyra, at pensjónin í krónum og oyrum fer at minka 17 pro­ sent, verður ætlanin hjá sam­ gonguni sett í verk. Hetta samsvarar ikki við tað, sum samgongan  hevur sagt um, at pensjónsútgjaldið verð­ur óbroytt við ætlaða skatt­ing­ ar­háttinum. Skattalætti fíggjast Malan Johansen og Kári D. Petersen, bú­skap­ar­frøð­ingar, um­røddu vænt­aðu avleiðing­ ar­nar av flatskattaskipanini, halli­num á fíggjarlógini og ætlaða  fiskivinnu­po­li­ tikki­num. Malan Johan­sen nevndi, at flestu flokk­ar eru samdir um, at marginal­ skatta­trýstið í Før­oy­um er ov høgt, og at skatt­ur­in tí má lækka. Á eini mán­að­ ar­inn­tøku á 21.000 kr. er marginalskatturin 58 pro­ sent, og tað køvir hugin at arbeiða. Sæð úr einum bú­ skap­ar­ligum sjónarhorni er tað tí skilagott at lækka skatt­in, men ein skattalætti skal fíggjast, og einasti møgu­leikin at fíggja hann er ikki bara at taka skattin av pen­sjón­unum við inngjaldi, segði hon. Malan Johansen vísti á, at til eina so stóra bygn­að­ ar­broyt­ing sum flatskatta­ skipan­ina er neyðugt at finna eina bygnaðarliga fígging. Søla av fiskiveiðirættindum ein møguleiki, segði hon. Ein annar møguleiki er at avtaka sjó­man­na­frádráttin, og ein triði møguleiki er at umhugsa sam­døgurs­frá­ drátt­in til handverkarar uttan­lands. Eisini nevndi hon, at fastognarksattur kundi verið settur í gildi so­ leiðis, at tey ríkastu rind­aðu mest,  og at hægri av­gjøld kundu verið løgd á marg­ lætis­vørur. Tey, sum tjena mest, fáa mest burtur úr æt­laða skattalættanum, og peng­ar­nir mugu tí takast inn­aftur onkustaðni, stað­ festi Malan Johansen. Hon vísti á, at 25.000 skatt­gjaldarar í Føroyum hava eina ársinntøku upp ímóti 250.000 kr. Hesi fáa nær­um ongan skattalætta. 12.095 skattgjaldarar hava eina ársinntøku millum 250.000 kr. og 600.000 kr. Hesi fáa meira í lætta, so hvørt sum inntøkan hækkar. Knøpp 1.000 fólk vinna so yv­ir 600.000 kr. Tey fáa nógv mest í krónum og oyrum. Fer skattalættin so at seta ferð á nýtsluna? Tað helt Malan Johansen ikki. Meira sann­ líkt er, at tey, sum fáa ein veru­ligan lætta, fara at spara upp ella gjalda niður skuld. Skatta­lættin fer tí ikki at stimbra búskapin nevnivert, helt hon. Stórar avbjóðingar Kári D. Petersen var bersøgin um skattalættan, sum eftir ætlan­ini hjá samgonguni fer at kosta 265 mió. kr. Hetta er ikki smávegis upphædd, tá hallið á fíggjarlógini framm­ an­undan er 500 mió. kr., og mál­ið hevur verið at fáa hall­ið  burtur í 2016. Bæði hall og skattalætti skulu fíggj­ast, og púra vist er, at tíðin er ikki tann rætta at læna seg til lættan, segði hann. Hann nevndi, at æt­ lan­in sambært semju í fíggj­ ar­nevndini í vár hevur ver­ ið at skerja útreiðslurnar á almannaøkinum og heilsu­ øki­num munandi. Hesar æt­ lan­ir eru órealistiskar, helt hann, og tí er avbjóðingin hjá landinum sera stór - bara av hallinum. Mest sannlíkt má skattalættin tí takast inn­ aftur longu um eitt ár. Við hesi stóru avbjóðing í huga er tað óskiljandi, helt Kári D. Petersen, at sam­gongan hevur gjørt av, at ein rullandi skipan við loyvum skal galda í fiski­ vinnuni. Ein rullandi skip­ an hevur við sær, at loyv­ini verða latin nøkrum fá­um reiðarum í allar ævir, segði hann.  Á hendan hátt frá­ siga politikararnir  sær møgu­leikan at taka gjald fyri fólksins ogn í havinum, tí teir  heldur vilja lata nøkr­um fáum reiðarum milliónavirðini  fyri onki. Við hesum politikki eru útlit til, at Føroyar verða eitt fá­ manna­veldi, eitt oligarki, har nakr­ir fáir menn fara at eiga mesta ríkidømið  og kunnu keypa upp alt vinnulív í Føroyum, segði Kári D. Peter­ sen. Lægri pensjónir  og fámannaveldi Á kunningarfundi hjá fakfeløgunum í Norðurlandahúsinum í gjár søgdu serkøn, at pensjónin fer at lækka 17 prosent, um hon verður skattað við inngjaldi. Skattalættin fer at kosta 265 mió. kr., men verður helst tikin innaftur um eitt ár, tí hallið hjá landinum er 500 mió. kr. Fiskivinnupolitikkurin fer at skapa eitt fámannaveldi, har nakrir fáir reiðarar fara at eiga meginpartin av fiskiríkidøminum, varð eisini sagt Jan Otto S. Holm, pensjónsráðgevi Malan Johansen, búskaparfrøðingur