fríggjadagur 2. desember 2011síða 19

19 Fríggjadagur 2. desember 2011 · Nr. 140 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Hendan týðing er ein stytt útgáva frá kronikk úr Week­ enda­visen 21. oktober 2011, við heitinum “Der er gode grunde til at hæve skatten”. Yvirskriftin á greinini skal als ikki misskiljast, tí hvørki eg ella E ynskja at hækka skattin í Føroyum. Heldur hinvegin eru vit samd í at marginalskatturin er ov høgur. Men harfyri haldi eg, at sjónarmiðini sum verða førd fram her, eru sera viðkomandi og tanka­ vekjandi og kunnu vera við til at geva áleikandi kjakinum her heima um flatskatt meira fjølbroytni og dýpd. Rithøvundarnir eru: Laust Schouenborg, Ph.D og starvast við London School of Economics og Ole Schouen­borg, ið er lektari á Uni­versi­ty College Capital. Fyritøkur hyggja eftir ein­ari røð av viðurskiftum, tá tey skulu gera íløgur: Er arbeiðsmegin vælútbúgvin og væl fyri, fyrikemur mut­ ur og kriminalitetur, er polit­ iskur tryggleiki og kann man rokna við einum góðum infra­ kervi? Danmark scorar høgt innan øll hesi viðurskifti, og hetta er orsøkin til at tað hevur eydnast Danmark at fáa fyritøkur at støðast og harvið skapa vøkstur. Skattatrýstið hevði ein centralan leiklut í danska valstríðnum. Libe­ral Alliance koyrdi uppá 40% inn­tøku­ skatt og tey Konservativu argu­men­teraðu fyri, at lægri skattur skapar hægri vøkst­ur, fleiri arbeiðspláss og til síðst fleiri pengar til okk­ara samlaðu vælferð. Vinstra síðan ynskti ávísar skatta­hækkanir og vísti á, at breiðastu herðarnar mugu bera mest, serliga í kreppu­ tíðum. Nýggja danska centrum- vinstra stjórnin ætlar at halda fast við at hækka avgjøldini, men lovar at lækka skattin á arbeiði markant í einum framtíðar skattareformi. Her spyrja høvundarnir, um hetta er rætta leiðin, ella um tað hinvegin gevur meining at hækka skattirnar   - ikki beint nú, men í longdini. Teir spyrja: Skapar eitt lágt skattatrýst fleiri arbeiðspláss og vøkstur? Hendir tað, sum fleiri økonomar og politikarir vilja vera við, at lágur skatt­ ur tiltrekkir útlendskar fyri­ tøkur og motiverar danskar fyritøkur at gera fleiri íløgu­r og løntakarar at gera ein “eyka innsats” sum tað kallast? Teir eru samdir í, at “alt annað líka” - kann lægri skatt­ ur vera eitt incita­ment, sum teoretiskt kann skapa hetta positiva vakstrarscenario. Men hetta er ein sera einfald mynd av tí sum vit meira breitt kunnu kalla tað danska vælferðar-modellið og av teimum faktorum, sum higartil hava gjørt Danmark til eitt ríkt samfelag og sum høvundarnir meina eisini framyvir eru við til at skapa framtíðar vøkstur. Tað sum man eigur at hyggja at, er hvat er tað sum motiverar fyritøkur og kompetenta arbeiðsmegi at støðast og virka í Danmark. Fleiri kanningar hava víst, at umframt skattatrýstið hyggja fyritøkurnar eftir einari røð av øðrum viðurskiftum: Er arbeiðsmegin vælútbúgvin og hevur hon góða heilsu (og er harvið stabil), polit­ isk­ur stabilitetur, lítið mut­ ur, lágur kriminalitetur, gott infrakervið osfr. Á øll­um hesum økjum er Dan­mark heilt væl fyri og tað er júst orsøkin til at tað hev­ur eydnast at vera so kapp­ ingarført. Danmark kappast ikki uppá skatt, men uppá samfelag. Og høvundarnir spyrja: Hvørjar eru so fortreytirnar fyri, at vit framyvir megna at halda fast við hetta attrak­tiva búskaparliga um­ hvørvi? - Tað er júst almenn­ ar og skattafíggjaðar íløgur í okkara samfelag og menn­ iskjaliga tilfeingi. Gransking og útbúgving, dagstovnar við høgari góðsku umframt okkara felags heilsuskipan. Og her hevur tað týdning at taka fram, tær neiligu av­leið­ingarnar av einum lág­um skattatrýsti, sum vit kenna frá útlondum: Størri ójavni, sum kann leiða til kriminalitet, intolerancu og vónloysi. Spilt menniskjaligt tilfeingi, tá øll ikki fáa ein góðan uppvøkstur, skúla­ gongd og víðari útbúgving. Og til seinast, færri íløgur í infrakervið og gransking. Við øðrum orðum: Stórur ójavni førir ikki til vøkstur. Høvundarnir vísa á, at hesi sterku eyðkenni við danska búskaparliga modellinum hevur víst seg at vera eitt av teimum mest kappingarføru í heiminum seinastu 50- 70 árini og hendan skipan hevur megnað at givið flestu borgarum bæði vælstand og vælferð. Teir staðfesta tí, at skattirnir eiga at vera verandi á sama støði, ella kanska enntá vaksa eitt sindur, um man ynskir at halda fast í hesum kappingarfyrimuni í framtíðini. Argumentini fyri, at tað kann vera ein meining í at hækka skattirnar nakað í longdini er ein nýggj læra, sum spakuliga er við at festa røtur. Tað snýr seg um, at vit í framtíðini eiga at broyta búskapin burtur frá enda­ leysum materiellum vøkstri og øktum forbrúki. Síðstu 10 árini hevur debattin víst, at fleiri og fleiri eru ivasom í um lukkan er at hava fleiri flatskermar og tríggjar uttan­ landsferðir. Vit eru vorð­in meir og meir tilvitaði um, at okkara felags jørð kann ikki rúma støðugum íbúgvara­ vøkstri og hartil hoyr­andi framleiðslu og for­brúki. Globalt er okkara polit­iskt- búskaparliga samfelagsskip­ an ikki burðardygg. Ein háttur at loysa hend­ an trupulleika, er at tálma privatu nýtsluni við hækk­ aðum skattum. Høvundarnir eru væl greiðir yvir at hetta ljóðar ræðuligt fyri mong. Men hetta gevur bert mein­ ing um tað almenna væl at merkja dugir at brúka hækkaðu skattainntøkurnar til íløgur í burðardyggar og grønar loysnir í infrakervið, kollektiva ferðslu - elektrisk tokbananet ístaðin fyri bil­ brýr osfr. Høvundarnir eru væl greiðir yvir, at teirra sjónar­ mið neyvan fær Dansk Ar­bejds­giver­for­ening og fíggj­ar­kervið at klappa av frøi. Men tað er eitt fakt­ um, at vøksturin í okkara nú­ver­andi samfelag nærk­ ast endastøðini í mentanar­ søguni. Og við at skilja og handla út frá hesi sannroynd kann Danmark aftur gerast eitt undangonguland. Teir enda við at siga, at skattur er vorðin eitt “fy-ord” í politiska orðaskiftinum, bæði uttanlands og í Dan­ mark. Hetta halda teir er spell, tí skattur er eitt úttrykk fyri, at vit hava valt at geva okkara íkast til tað samfelag vit eru ein partur av og sum vit persónliga vilja satsa uppá at finna haldførar kollektivar loysnir til teir trupulleikar, vit standa framman fyri. Vónandi - siga høvund­ arnir at enda - fer Fólkatingið at finna aftur á beint í tí avsporaða skatta-kjakinum og byrja uppá framtíðina í góðari tíð. Hon kemur kort­ ini! Skapar eitt lágt skattatrýst vøkstur? Gunnvør Balle Góðskumetingin av bønum verður framløgd. Petur Nielsen, útsk. form. Innangarðs útskifting við Norðskála Næsti útskiftingarfundur verður fríggjadagin 9. desember 2011 kl. 9.30 á kommunuskrivstovuni á Oyrarbakka. Umhvørvisstovan, Traðagøta 38 Postboks 2048, 165 Argir, tel 34 24 00 us@us.fo · www.us.fo Kunngerð John Johannessen Bankarán ella rán Rænir tú bankan, verður tú settur í geglið. Rænir bankin teg, fær stjórin bonus. Soleiðis er karráð kapitalisma.