mikudagur 7. desember 2011síða 15

15 Mikudagur 7. desember 2011 · Nr. 142 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eftir at verið í tí spenn­andi starv­inum, sum ting­bólka­ skriv­ari hjá Sjálv­stýris­flokk­ inum í gott ár, boðaði eg for­ manni floksins tann 30. nov, frá at eg ikki helt áfram sum tingbólkaskrivari. Orsøkinar eru fleiri, men høvðusorsøkin er skilaleysi politikkur, sum samgongan hevur stungið út í kortini. Við skilaleysa politikki verður serliga hugsað um ætlanir við flatskatti, skatting av pensjón, og blokkbiddan. Flatskatt ella skattareform? Greitt er at skattareformur er alneyðugur, og má koma. Men hann má ikki skrumblast ígjøg­num útfrá einum vána­ ligum og ógrundaðum hug­ skoti. Skattalóggávan er frá ´83 og eru tað síðani tá gjørd­ar 65 lógar­broytingar. Ein so um­fat­andi lóg kann ikki skrumbl­ast ígjøg­num av einari til­vildar­ligari sam­ gongu, sum hendan sam­ gong­an er prógv um. Skal skattareformur ger­ ast, má tað vera eitt samt Løg­ting, og endaliga ikki eitt vána­ligt uppskot útfrá einum ófull­fíggjaum hugaroki. Skatting av pensjónum Viðvíkjandi pensjón er tað púra burturvið at ikki sam­ ráðast við fakfeløgini fyrst. Bert fyri at typpa eitt fyribils hall á fíggjarlógini er ikki nøkur grundgeving. Ein so umfatandi broyting má ei heldur skrumblast ígjøgnum sum núverandi samgonga ætlar. Fakfeløgini skulu hoyrast og takast við upp á ráð. Fígging Samgongan tykist at vera blind og deyv, men spurn- ingur er um hon ikki manglar heila og hjartað, sum Sonja Jógvansdóttir vísti á leygar­ dagin. At fíggja við blokkbiddan og skatting av pensjón eru stutttíðarloysnir, sum eru so umfatandi at ikki er til at siga, hvat langtíðar úrslitið verður. Samstundis, sum at flatskattur verður lovaður! Góða eyðnu Eg vil ynskja fakfeløgunum og andstøðuni góða eyðnu við at stríðast ímóti samgonguni, tí at alt bendir uppá at tað verður eitt stríð. Tað tykjist ikki, sum at hetta er ein sam­gonga, sum hevur lært at skila á talu hjá vanligum fólki, sum Føroyar eru mest fólk­aðar av. Við oman fyrinevndu grund­gevingum, vil eg ikki vera partur av hesari sam­ gongu. At Sjálvstýrisflokkurin er partur av hesari samgongu er eitt stórt mistak. Sjálvandi skal ein flokkur kunna ávirka so nógv sum møguligt, men at lata sálina fyri eitt sindur av vald er altíð ósunt. Sosialliberla hugsjónin hjá Sjálvstýrisflokkinum er ikki til at síggja í sam­gongu­ skjalinum, og er tað ikki nóg góð grundgeving bert at fáa ein landstýrissess. Tí gavst eg sum tingbólkaskrivari Teitur Vágadal limur í Sjálvstýrisflokkinum Lat okkum ímynda okk­ um tveir pengakassar. Ann­ar er landskassin, sum vit øll eiga, og hin er pen­sjónsuppsparingin, sum vanliga stendur hjá einum tryggingarfelagi. Av innihaldinum í hes­ um seinna kassanum eiga eg og tú okkara part, men kassan sjálvan, og avlopið av virkseminum, eiga partaeigararnir í trygg­ingini. Landskassin (sum vit øll eiga) skal hava skatt úr trygg­ing­ ar­kassanum, soleiðis at tað almenna kann veita okkum tænastur, men spurningurin er, nær pengarnir skulu flyt­ ast. Skal okkara kassi hava pengarnar nú, ella skal Tryggingin sleppa at goyma teir og handla við teimum, soleiðis at avlopið til parta­eigar­ar­ nar hjá teimum verður uppaftur størri? Har hava fakfeløgini meldað rættiliga greitt út, at tryggingin skal hava pengarnar. Tað at reka trygging, man vera ein góð for­ ræt­ning, tí lønirnar har sig­ast at vera rættiliga høg­ar (eisini fleiri ár aft­aná at fólk eru farin úr starvi), og eisini vísa rokn­skapirnir risastór av­lop. Og hvat verður so avlopið brúkt til? Jú eitt dømi er, at tann eina tryggingin keypti gamla Eik banka, tá hesin var farin av knóranum. Og hvat ger so Eik banki við limirnar hjá fakfeløgunum? Jú skal ein løntakari hava fatur á sínum lønarkrónum, so skal hann rinda bank­ anum eitt trivaligt av­ greiðslugjaldi fyri tæn­ astuna. Skal løntakarin rinda eina rokning, ella ringir hann í bankan, fyri at vita, um nakrir pengar eru eftir á kontoini, so skal bankin hava eitt upp­aftur hægri gjald fyri at geva honum svar. Ongantíð havi eg hoyrt um nakað mót­ mælis­tiltak ímóti hesum gjøldunum, sum limirnir hjá fakfeløgunum mugu gjalda til bankan, sum tryggingin hevur keypt fyrri teirra pen­sjóns­ pengar. Men nú tá onkur tosar um at flyta skattin úr tryggingarkassanum yvir í okkara felags kassa, nú samla fak­feløg­ ini allar sínar limir til mótmælisgongu. Tryg­ gingin skal fáa frið at goyma skattapengarnar og keypa bankar o. a. fyri teir, soleiðis at hesir eisini í framtíðini kunnu leggja gjøld á okkara lønir. Tað er kravið frá fak­feløgunum. Ja eg veit at hetta er provokerandi sagt, og eisini eitt sindur einkult sett upp. Spurningurin um skatting av pen­ sjón­um er nógv meira um­fatandi enn hetta, men eg má viðganga, at eg havi ilt við at skilja, hvønn fakfeløgini um­ boða í hesum stríðnum. So kanska havi eg við hes­um sett nakrar tank­ ar í gongd og hol á eitt kjak úr einum øðrum sjón­arhorni??? Mótmæltu sær sjálvum Helgi Abrahamsen løgtingsmaður Nú eru nógv sum kóka súp­ an av skattauppskoti Fólka­ floksins. Lætti til tey væl­bjarg­ aðu verður dúgliga róð fram­m undir, at hetta skal verða. Tað passar nokk eisini, at tað eru tær størstu lønirnar sum fáa mest. Men tað skal bara mangla. Tað eru eisini tær sum betala so nógv tann mesta skattin framm­an­undan. Og tað verða fram­vegis tær størstu lønir­nar sum koma at gjalda so nógv tann stórsta partin í skatti, eisini framm yvir, bæði í krónum og prosentum. Hetta um skattauppleggið verður framt sum í sam­gongu­skjal­ inum stendur. Og vit skulu minn­ast til, at tað er eingin sum fær meir skatt. Hevði tað verið, so hevði eg kanska skilt eitt sindur av hesi øsing. Tað legði Javn­aðar­flokkurin ann­ ars upp til í sínum upp­skoti. Men trupuleikin liggur ikki her. Trupuleikin er veru­ liga tann, at tað loysir seg lut­ falls­liga illa at forvinna nógv. Og serliga tað, at taka nakrar eyka tímar, sum tikið verður til. Tað rætta má verða, at man veit, hvat ið man eigur eftir, eftir lokið verk. Havi eg engt ein stamp, og avroknaður 100 kr. So er avgerandi at vita, hvat ein eigur sjálvur, eftir at landið og kommuna hava fingið sítt. Tað ger ikki tað sama, um tað er 60 kr, ella 45 kr. So stuttligt er tað heldur ikki at egna. Sama er við eyka yvir­tímanum. Vit hava onga aðrar stað­ ir progresivitet inni, utt­an í skattastiganum fyri lands­ skattin. Hesin er komin í, óiva fyri at symbolisera ein ávísan soli­daritet. Men trúgv mær, hann hevur ikki størri virði enn symbolikkin sjálvan. Rættvísur er hann so á ongan hátt; og tað verður hann heldur ongantíð. At lætta trýstið á hægru løn­irnar kann hava sera jalig árin á búskapin og serstakar partar av samfelagnum. Vit gremja okkum ofta um, at fólk flytir av landinum og serliga er tað av tí útbúna slag­num. Læknarnir støðast ikki, ella fáast ikki til sjúkra­hús­verkið. Eingir aka­demikarar eru í vinnu­lívinum. Eing­ir gransk­ arar fáast til gransk­ara­um­ hvørv­ið o.s.fr. Hetta eru alt lønar­bólkar í tyngra endanum. Verður lætt um, so verður, alt annað líka, nemm­ari at fáa hetta fólkið at støð­ast ella at leita sær henda­vegin. Og upp á sigt verður bíligari at seta og hava hesi fólkini í starvi. Vit mugu skipa tað soleiðis, at hetta fólk­ið søkir henda­vegin, held­ur enn higani frá. Hetta er sum í øllum ørðum viður­ skift­um, vit mugu hava eina kapp­ingar­føra skattaskipan. Tað er ikki nokk at Th. Komm­ una hevur ein bás á Job-Match eina­ferð árliga. Tað skal nakað meir til. Og so er tað pensjóns­skatt­ ingin. Eg haldi at í grund­ ini man tað verða ein mis­ skiljing, at man kann spara upp land­sins pengar á egn­ ari pen­sjóns­konto. Omaná, í mongun førum, at landi so lánir sínar egnu pengar aftur frá pensjóns­feløgum, til egnan rakstur. Reint solidariskt burdu vit havt betri álit á einum kollek­tivum landskassa, held­ur enn einum tilfeldigum pen­sjóns­felag. Tvs. at landið skuldi heldur spart upp á egn­um kontum, heldur enn á pen­sjóns­konto hjá hvørjum einstøkum. Vit hava brúk fyri at fáa skil aftur á landskassan, og tað kemur at svíða svárt hjá nógvum. Men vit hava so sanni­ liga eisini brúk fyri at fáa ferð aftur á samfelagið. Og har er ein innspræning í bú­skapin upp á 2-300 mió. krónur á rættari leið, og burdi undir ongum um­støð­ um slig­ið feil. Hetta um ástøðin í búskaparfrøðini annars er røtt. Læt okkum unna hvørjum øðrum eina rættvísari skatt­ ing. Nakrar viðmerkingar til ta øsing sum nú fer fram Frímund Hansen