mikudagur 14. desember 2011síða 8

Mikudagur 14. desember 2011 · Nr. 145 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eirikur Lindenskov Skráseting Føroya sigur í tíðinda­skrivi, at Skrásetigin hev­ur avgjørt at seta í verk eina gransking av Eik Grunni­num. – Granskingin er sett í verk til tess at fáa kannað nærri tey viðurskifti, sum førdu við sær, at Eik Grunn­ ur­in kom í fíggjar­ligar tru­ pul­leik­ar og gjørd­ist in­sol­v­ ent­ur. Undir hes­um verð­ur kannað, um brot eru framd á lóg um vinnu­rek­andi grunn­ ar. – Granskingin fevnir eitt nú um, hvørt grunnurin er fyrisitin á nøktandi hátt, og um ein møgulig saman­ blanding av fíggjar­við­ur­ skiftum hjá grunni og banka er farin fram, sigur Skrá­ seting Føroya. Víðari verður sagt, at granskingin skal serliga snúgva seg um viður­skiftini sein­astu fimm rokn­skapar­ ár­ini, t.e. roknskaparárini 2006- 2010. Skráseting Føroya hevur tilnevnt advokat Eyðfinn Jacobsen, Faroe Law sum gran­sking­ar­fólk sambært § 59 í lóg um vinnurekandi grunn­ar. Tá ið Skráseting Føroya hevur fingið gransk­ingar­ frá­greiðing frá gransking­ar­ fólki­num, fer Skrásetingin at taka støðu til, hvussu far­ ið verður víðari fram í máli­ num. Niðanfyri prenta vit frá­ grei­ð­ingina um bakstøðið hjá Skráseting Føroyar í sam­bandi við granskingina av Eik Grunninum: »Skráseting Føroya hevur, sum grunnamyndugleiki fyri Eik Grunnin, skr.nr. 3350, kannað viðurskifti við­víkj­ andi fíggjarligu støðuni hjá grunni­num. Eik Grunnurin er stovn­ aður í 2002, í sambandi við at Føroya Sparikassi, skr.nr. 3293, gjørdi av at leggja spari­ kassan um til partafelag eftir grunnaleistinum í bank- og sparekasseloven, sum var galdandi tá. Líknandi reglur eru í dag at finna í »anordn­ ing om ikrafttræden for Fær­øer­ne af lov om finansiel virk­som­hed.« Lóggávan ásetur at meiri­ lut­in av nevndini í grunni­ num skal tilnevnast av nevnd bankans. Nevndin í Eik Grunninum hev­ur frá byrjan av verið tann sama sum í Eik Banka P/F, tó við einstøkum undan­ taki eitt stutt tíðarskeið. Endamálið hjá Eik Grunni­num er sambært § 4 í við­tøkunum: ”Enda­mál grunsins er: a) At reka­ virk­semi­ í ­sjálvs­ ognar­stovni­num Føroya Spari­kassa víðari P/F, so­ leið­is at hetta altíð verður ein kapp­ing­ar­førur og trygg­ ur pening­a­stovn­ur og b) At reka annað fíggjarligt virk­ semi gjøgn­um íløgur í parta­ brøv, aðrar kapitalpartar og mumbýtilig virðisbrøv í vinnu­rekandi virkjum av øll­um sløgum. Inntøkur, ið nevndin í einum roknskaparári ikki nýtir til tess at røkka enda­ máls­áseting­unum omanfyri, kunnu flytast til seinni rokn­ skapar­ár. Nevndin kann tó taka avgerð um at leggja eina upphædd í grunn at nýta til væl­gerandi ella almanna­ gagnligt endamál.” Kanningin av Eik Grunni­ num varð sett í verk í sambandi við at Eik Banki P/F í september 2010 ikki megn­aði at lúka solvens­ krøv­ini, sum vóru áløgd teim­um av Finans­til­synet. Av­tala varð tískil gjørd 30. september 2010 um at av­ henda øll aktiv og passiv hjá bankanum (undantikið parta­pening og eftirsettan kapital) til dótturfelag hjá Finansiel Stabilitet, Eik Banki Føroya P/F, skr.nr 5534. Skráseting Føroya hevur í frá­greiðing 7. desember 2010 frá nevndini í Eik Grunninum fing­ið upplýsingar um ávís viður­ skifti í grunninum. Upplýst verður í frágreiðingini, at grunnurin er insolventur, og ikki longur førur fyri at út­ inna sítt endamál sambært vi­ð­tøkunum. Í sambandi við at tað ikki eydnaðist grunninum at fremja eina likvidatión sam­ bært grunnalóggávuni, varð grunnurin tann 1. mars 2011 tikin undir trotabúsviðgerð av Føroya Skiftirætti eftir kravi frá Eik Banki Føroya P/F. Grunnurin hevur í høvuðs­heitum havt stórt tap av sínum ognarparti av partapeninginum í fyrr­ ver­andi Eik Banka P/F, sum seinni broytti navn til EB frá 30. september 2010 og nú er av­tikin. Harumframt hevur BANKI Skrásaeting Føroyar hevur gjørt av at seta í verk eina gransking av Eik Grunninum Eik Grun Leo Poulsen Eik Banki hevði bara upplivað strúkandi fram­ gongd líka síðani bankin í 2002 varð umskipaður frá at vera sparikassi til at gerast parta­felag. Samstundis, sum hetta hendi, varð settur á stovn Eik Grunnurin, sum heilt frá byrj­an av hevði somu nevnd sum Eik Banki. Hetta gekk eisini strúk­ andi, og at byrja við setti eing­in spurnartekin við hesa avgerðina. Og tað gekk heilt framúr, og so seint sum á vári 2010 – í mars mánað – góðkendi Finansiet Stabilitet eina stat­s­trygd til Eik Banka á heilar 9 milliardir krónur. Men eitt vikuskiftið seint í september var alt vent á høvd­ið. Sunnudagin 26. sep­tem­ ber fingu stjórarnir, Marn­er Jacob­sen, forstjóri, og Bjarni Ol­sen, stjóri gylt lógva­tak frá nevndini, og Bogi Bendt­ sen tók formliga við sum stjóri. Formliga gjørdist tað tó Odd Bjellvåg, ið gekk á odda sum nýggjur nevnd­ar­for­ mað­ur fyri bæði Eik Banka og Eik Grunnin. Og nýggja leiðslan fekk veruliga knívin á barkan. Treyt­ir­nar vóru, at sprænast skuldi inn í bankan tvær milliar­dir, og skotbráið var 72 tímar, sum seinni varð longd til á miðnátt hós­ kvøld­ið 30. september. Men hóast arbeiðið døgn­ ið runt, og hóast tilsøgn úr Íslandi um 600 milliónir, gjørd­ist tíðin alt ov stutt hjá nýggju leiðsluni, sum mátti geva skarvin yvir. Tí hóast fyribils stjórin, Bogi Bendt­ sen, nýtti meginpartn av tíðini í Danmark at sam­ráð­ ast við Fíggjarligt Støðufesti um eina longri freist, og Odd Bjell­våg við støði í Føroyum sama við restini av nevndini av øllum alvi royndi at út­ vega nýggjar kapital, var einki at gera. Eik Banki hóraði ikki undan, og seinni mátti eisini Eik Grunnurin við­ ganga insolvens. Og 13. desember 2011 boðaði Skrá­ seting Føroya so frá, at nú skal leikluturin hjá nevnd­ ini í Eik Grunninum enda­ vend­ast, millum annað fyri at finna út av, um nevndin hev­ur tikið størri fyrilit til fíggjarligu viðurskifti bankans, heldur enn tey, hjá grunni­num. Leo Poulsen Í gjár sendi Skráseting Før­ oya úr fráboðan um, at av­ gerð er tikin um at kanna leik­lut­in hjá nevndini í Eik Grunni­num og Eik Banka, sum við fáum stuttum tíðar­ bil­um hevur verið hin sama, síða­ni Eik Grunnurin varð sett­ur á stovn í 2002. Sum granskingarfólk er sett­ur Eyðfinnur Jacobsen, sak­førari, men hann sigur, at avtala er gjørd um, at tað er stórin á Skráseting Før­ oya, Jógvan Thomsen, ið skal umsita samskiftið við fjøl­miðl­ar­nar. Jógvan Thomsen sigur seg ikki kunna varpa annað ljós á málið enn tað, sum verð­ur nevnt í fráboðanini. Høvuðspersónurin í máli­n­um má sigast at vera Frith­leif Olsen, men heldur ikki hann vil gera stórvegis við­merk­ingar til málið. Nú er so gjørt av at seta hesa kanningina í verk, og eg haldi, at teir skulu fáa frið at gera kanningina. So kunnu vit taka málið upp­ aftur, tá ein niðurstøða fyri­ ligg­ur, sigur Frithleif Olsen. Hann er tó vísur í síni søk, og avvísir blankt, at han stúr­ir fyri einari kanning. Nei, tað geri eg avgjørt ikki, sigur Frithleif Olsen, sum var nevndarformaður, bæði í Eik Grunninum og í Eik Banka síðani stovnanina í 2002. Teir hava onga viðmerking Eingin av høvuðspersónunum í Eik málinum hevur nakra viðmerking, nú Skráseting Føroya hevur gjørt av at kanna leiklutin hjá nevndini í Eik Grunninum og Eik Banka Frithleif Olsen var nevndarformaður í Eik Grunninum og í Eik Banka frá stovnanini og fram til 26. september, tá bankin fór av knóranum og Odd Bjellvåg tók yvir Frá góðkenning til kolldøming Tá tað fór at ganga niður á bakka hjá Eik Banka, gekk tað skjótt, og til endans fekk ein umskipað nevnd bara tímar at útvega tvær milliardir Odd Bjellvåg tók yvir sum nevndarformaður, og stóð á odda í royndunum at bjarga Eik Banka