mikudagur 14. desember 2011síða 17

17 Mikudagur 14. desember 2011 · Nr. 145 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 har løgdu tónaskaldinum eina við ikki at liggja í tí heita vatninum meira enn tríggjar tímar um dagin, tí annars, søgdu teir, fór tað at skaða heilan og kosta honum lívið. Händel legði sektina á hesi ráð, men lá hvønn dag níggju tímar í tí heita baðnum. Og so líðandi ernaðist hann upp aftur. Tá ið vika var farin, fekk hann togað seg fram, eina viku seinni fekk hann rørt armarnar, og tann seinasta dagin í Aachen hevði hann fult vald á sínum likami. Henda síðsta dagin fór hann inn í kirkjuna í Aachen, fór varisliga yvir til orglið, nærkaðist tangentunum og fór undir at spæla: Undursamur hópaði seg upp ljóm­ urin av akkordum, sum fóru hægri og hægri, so eygað ikki kundi fylgja við, herligir risu hesir tónabygningar longur og longur upp uttan skugga, sum ein evnisleysur klárleiki, sum eitt ljómandi ljós. Niðriundir stóðu nunnurnar og lurtaðu. Soleiðis høvdu tær ongantíð hoyrt nakran deyði­ligan spæla. “Eg eri komin aftur úr Hades,” segði Händel stoltur, tá ið hann, aftur­komin til London, hitti Jenk­ ins lækna. Hann skapti nú m.a. tey stóru ora­toriini Saul og Ísrael í Egypta­landi. Men aftur kom mót­ gangur. Hesa ferð komu bakkøstini ikki innanífrá, sum sjúka, men utt­ aní­frá, frá hendingum í samtíðini. Drotningin doyði, og nú vóru ong­ ar framførslur í operahúsunum. Síð­ani kom tað spanska kríggið. At enda legðist harður kuldi yvir Lond­ on, Themsáin frysti, fólk koyrdu á sletum eftir ísfløtuni, og nú stóðu allir salir tómir, tí sjálvt eingla­ tónleikur megnaði ikki at vinna á frostinum. Hetta hevði ta avleiðing, at tónasmiðurin onki forvann, so kreditorarnir tyrptust uttan um hann. Aftur fall hugtyngsla á hann, skapanarhugurin hvarv, og í síni vreiði mutlaði hann ofta orðini hjá hinum krossfesta: Gud mín, Gud mín, hví fórt tú frá mær? Upp úr dýpinum Nú bar so á, at hann kom heim um náttina, tann 21. august 1741, mótfallin sum vant. Tá ið hann kom inn, lá ein pakki til hansara, við einum handriti, frá Charles Jennens, sama manni, sum hevði skrivað tekstin til Saul. Händel kveitti í handritið. The Messiah stóð á tí fyrsta blaðnum. Aftur eitt oratorium! Tey seinastu oratoriini høvdu ikki fingið góða móttøku. Hann vendi tittulblaðnum og fór undir at lesa. “Comfort ye,” soleiðis byrjaði teksturin, “Troystið tit fólk mítt!” Hann hvakk við, tí hetta vóru ikki orð, hetta var gandur, eitt guddómligt svar, eitt einglaróp frá loyndum himli til hansara stúrandi hjarta. Og brádliga hoyrdi hann tekstin, ikki sum deyð orð, men sum tónleik, kallandi, brúsandi, syngjandi. Portrið var latið upp aftur, hurðin inn til hansara egnu skapan! Tónayrkjarin fór nú til verka, og hann arbeiddi dag sum nátt, at kalla uttan mat og svøvn, í samfullar tríggjar vikur. Hann sang, slerdi tónar á cembaloið, skrivaði so aftur, so fingrarnir gløddu. Tríggjar vikur seinni var verkið liðugt. Hann át nú eina búrmáltíð, og tá ið Jenkins lækni kom til hansara og sá, at hann var spillfrískur, helt Händel fyri, smæðin: “Eg haldi næstan, Gud hevur verið við mær.” Tann 13. apríl 1742 var oratoriið Messias framført á fyrsta sinni í Dublin. Sjey hundrað áhoyrarar vóru, og tá ið tónleikurin tók við, kundi ein hoyrt eina knappanál dottið á gólvið: Händel stóð við orglið. Hann vildi hava umsjón við sínum verki, men ... tað gjørdist fremmant fyri honum, sum hevði hann ikki hoyrt tað fyrr, ongantíð skapað tað ella evnað tað til ... Og tá “Amen” at enda kom, so opnaði hann munnin, uttan at vita av tí, og hann sang við í kórinum, sang, sum hann ongantíð áður hevði sungið. Men neyvan vóru fagn­aðarrópini frá áskoðarunum byrjað, so smoygdi hann sær stillis­ liga burtur fyri ikki at takka teim­ um menniskjum, sum vildu takka honum; tí tað var náðini, sum hon­ um hevði verið unt at skapa hetta verk, fyri at takka. Händel-húsið í Halle Georg Friedrich Händel er eitt glæsi­ligt umboð fyri tað rák í listar­ søguni, vit vanliga rópa barokk (av portugisiskum barroco: perla við óregluligum sniði). Vit føringar fáa nú, komandi leygardag og sunnu­ dag, tvey høvir til at hoyra hansara gitnasta oratorium. Teksturin, eftir Charles Jennens, er snildisliga samansettur av brot­ um úr Gamla og Nýggja Testamenti og er ein heild, sum fatar um fyri­ boðan og fullgerð. Teksturin hevur gudfrøðiliga vekt og sipar minni til tann søguliga Jesus enn til Paulus­ ar serligu útlegging, har tað ið umvarðar er sigurin á deyðanum, soleiðis sum hann verður orðaður í Rómverjabrævinum og Fyrra Korint­brævi. Men samstundis spegl­ ar hetta stórfingna verk eisini aftur lista­mansins uppreisn, úr sjúku og mótloysi til nýggja skapan. Teir stovnar, sum hava stuðlað Messias-framførsluni komandi viku­skifti, eru: Tórshavnar Komm­ una, Mentanargrunnur Land­sins, Mentamálaráðið, Norður­landa­hús­ ið, Dansk-Færøsk Kulturfond, Nata, Vesturkirkjan og Ebenezer. Til seinast er at nevna, at Týsk­ land fostraði tvey mikil tónaskald í barokktíðini, Händel og Bach. Og onkur hevur sagt, at sjálvsagt mátti tann fyrri enda í einum øðrum europeiskum landi, tí í Týsklandi var púra einfalt ikki pláss fyri tveimum so stórum tónlistarligum andum og snillingum. Týskarar hava tó ikki gloymt landsins mæta son. Húsið í Halle, har Händel var føddur, hevur leingi verið museum og ber navnið Händel-Haus. Har eru ráðstevnur, framsýningar og konsertir, har er tónleikarbókasavn og har er eitt rúgvismikið og stak forvitnisligt savn av søguligum ljóðførum. Gestir kunnu eisini í teimum ymisku rúmunum hoyra brot úr tónaskaldsins mongu verkum. Ein vitjan í Halle er ómakin verd! Händels Messias verður at hoyra í Ebenezer leygardagin tann 17. desember kl. 19.00 og í Vestur­ kirkjuni sunnudagin tann 18. de­ semb­er kl. 16.00. Brotini úr Stefan Zweig: Sternstunden der Mensch­ heit týddi Alex Sólstein. Händel og Georg I umborð á kongsins stuttleikaskipi