mánadagur 2. januar 2012síða 13

13 Mánadagur 2. januar 2012 · Nr. 1 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 “Helgi Abrahamsen er ársins neyðrakett”. Hetta var yvir­ skriftin á Portalinum og í Sosialinum beint fyri nýggj­ ár, sum stavar frá eini sam­ røðu við undirritaða. Greinin snúði seg um størri og týdn­ ingarmiklari evni enn ein einstakan løgtingsmann, og samanhangurin var ógreiður. Tí hesar reglur. Tøgnin Ein høvuðsstrupulleiki í før­ oyska samfelagnum er eftir mínum tykki, at so fá fakfólk luttaka í almenna kjakinum. Fremsta orsøkin er allarhelst, at nógv teirra hava størv, sum hava við sær óformligar bindingar og avmarkingar. Avmarkingar, sum koma utt­ anífrá, men sum fólk eisini seta sær sjálvum. Embætisfólk við stórum inn­liti í samfelagsins maskina­ rí bera seg undan, tí tey ótt­ast av­leið­ingarnar og skulu vera loyal og neutral yvir fyri núver­ andi og kom­andi lands­stýris­ fólk­um. Tað er eisini niður­ støðan í eini høvuðsritgerð, sum stjórnmálafrøðingurin Elin Mortensen hevur skrivað um føroyska embætisverkið. Universitetsútbúnir undir­ vís­ar­ar bera seg undan, tí teir hava eitt trúvirði at verja yvir fyri sínum næmingum. Journalistar bera seg undan, tí teir hava eitt trúvirði at verja yvir fyri sínum hyggjarum, lurtarum og lesarum. Og so eru tað jú nógv, sum bara ikki hava hug til at tveita seg út á vígvøllin. Fólk vilja ikki setast í bás, tí tá gerast tey sárbær. Eg skilji væl, at mong taka slík atlit, og í summum førum er tað allarhelst klókt. Men eg havi ein størri ótta. Og tað er óttin fyri tøgnini. Passivitetinum. Óttanum. Hug­anum til at siga “gott er” og “lat fara”, hóast ein hevur eitt sjónarmið ella eina vitan, sum átti at komið fram. Eg ivist ikki í, at vit hava dugnalig embætisfólk, sum í tí privata siga tingini á røttum staði. Og sjálvandi loysir tað seg ikki altíð at fara í miðlarnar. Men um almenningurin skal vera ílatin til at taka eina politiska støðu fjórða hvørt ár, má viðgerðin eisini fara fram í almenna rúminum. Tað er ein slitin kliché, at eitt og hvørt fólkaræði hevur brúk fyri áhaldandi kritikki, nýggjum innspørkum og øðr­ vísi vinklum. Og í einum landi við 48.000 íbúgvum hava fólk við innliti og vitan eina nógv størri ábyrgd enn í londum við milliónum av íbúgvum og óteljandi analytikarum, við­ merkjarum og granskarum, sum standa í kø fyri at sleppa framat. Í Danmark rópa tey hetta fyri “aktivt medborgerskab”. Men í Føroyum tykist hugtakið “aktivur medborgaraskapur” ikki at finnast í kollektiva huga­renslinum. Sangfuglurin Hetta kemst ikki minst av, at politikarar og aðrir makt­ faktorar javnan skjóta eftir fólki, sum taka blaðið frá munn­inum. Og tað syrgi­liga er, at tað sjáldan snýr seg um innihaldið, men um boð­ beran. “Shoot the messenger” er framvegis ein effektivur taktikkur. Okkurt dømi kann nevnast. Tá stjórin á Hagstovuni, Her­ mann Oskarsson, fyri nøkru­m árum síðani helt eina fram­løgu á Christiansborg um búskapar­ viðurskifti í Føroyum, fór ein herferð í gongd her heima. Hon snúði seg lítið um inni­ haldið, men meiri um Her­ mann sjálvan. Jørn Astrup luttók á somu ráðstevnu og viðmerkti málið í Degi og Viku. “Man skyder ikke en sangfugl”, var turra viðmerkingin hjá banka­stjóranum. Tá Pál Weihe og landslæknin komu við sínum vísindaliga tilmæli um ikki at eta grind, var løgtingið aftur á gosi. Fáir løgtingslimir viðgjørdu fakliga innihaldið, tí persónurin Pál (og gomul føroysk mentan) var nógv áhugaverdari. Tá Ole Wich lanseraði tað famøsa Homofobia-flaggið í sambandi við orrustuna um at víðka § 266b, heitti Bill Justinussen á fútan um at reisa ákæru ímóti harra Wich. Bill segði seg hava fulla virðing fyri framsøgufrælsinum, men eftir øllum at døma var markið hjá Bill eitt listaverk (ella popu­ listiskt fjølmiðlastunt), sum ikki fall í smakkin hjá tinglimi Miðfloksins. Og tá eg sjálvur skrivaði eitt kritiskt lesarabræv um stevið í ABC-samgonguni fyri hálvum øðrum ári síðani, kærdi Norðoya Sambandsfelag meg til leiðsluna í Kringvarpi Føroya – í staðin fyri at koma við einum aftursvari, sum snúði seg um innihaldið í tí, eg skrivaði. Aðalstjórin Mótspæl er gott. Og tey, sum luttaka, mugu tola aftursvar og verbalar fleingjur. So­leið­ is røra vit øll í grýtuni uttan mun til politiskan, átrún­að­ arligan ella annan lit. Men lágpunktið fyri hesi kjak­mentan kom undan jól­ um, tá Helgi Abrahamsen legði eftir aðalstjóranum í Al­ manna­málaráðnum, tí hann hevði verið til staðar undir einum mótmælistiltaki í Vágs­botni í sambandi við, at nýggja samgongan vil hækka blokkin. Helgi skrivaði enntá, at almennu sparingarnar kunnu byrja í ráðnum hjá aðal­ stjór­anum. Eg taki undir við Helga Abrahamsen í, at tað finnast størv, sum hava nakrar logiskar og natúrligar avmarkingar. Og tað hevði kanska verið øðrvísi, um aðalstjórin helt røðu ella var við til at samskipa til­ takið. Men harragud, maðurin lýddi á eitt alment tiltak á al­ ljós­um degi í miðbýnum í høv­ uðs­staðnum, eins og vit onn­ur fara til alskyns tiltøk at for­ vitnast, sum vit ikki neyð­turvi­ liga taka undir við. Hvat aðal­ stjórin í veruleikanum heldur, er fullkomiliga undirornað. Hann hevur ongantíð úttalað seg, men Dimmalætting foto­ grafer­aði mannin, og Helgi tevjaði blóð. Er tað bara eg, sum fari at hugsa um onnur samfeløg og onnur tíðarskeið í søguni, sum vit helst ikki vilja samanberast við? Aftaná tiltakið átalaði Bú­skapar- og løgfrøðinga­fe­ lagið framferðarháttin hjá Helga Abra­hamsen við teirri grundgeving, at grund­lógar­ tryggj­aða forsamlings­frælsið eisini umfatar em­bætis­ fólk. Deiligt at hoyra hetta felagið, sum ann­ars ongar við­ merkingar hevði til málið um Jógvan Thom­sen. Eru fólkini, sum manna BLF, nú eisini il­ loyal embætis­fólk? Skulu tey eisini sanktionerast? Og áðurnevndi stjórnmála­ frøðingurin, Elin Mortensen, átal­aði eisini Helga Abraham­ sen í útvarpinum. Neyðrakettin Eg vil ikki siga, at Helgi er farin út um nakað mark, tí eg brýggi meg ikki um, at mørk yvirhøvur verða sett fyri tí frælsa orðinum. Men eg eri hamrandi ósamdur og skjóti upp, at Helgi ger ein lista av almennum tiltøkum, sum embætisfólk (og onnur alment sett?) ikki hava loyvi til at vitja. So vita vit, hvat vit hava at fyrihalda okkum til. Tað var í ljósinum av hes­ um hugsanum, at eg í sam­røðu við Sosialin segði, at Helgi Abrahamsen hevði uppi­borið heiðurin sum ársins neyð­ rakett – allarhelst saman við ótelj­andi nógvum øðrum út­ sagn­um í árinum, sum fór. Men Helgi skal vera væ­ lkomin til at senda neyð­ rakettina aftur til mín. Eg búgvi beint við løgtingið. Neyðrakettin, tøgnin og aðalstjórin Heini í Skorini Mold­ varpa­ mentan í Sjón­ varp Før­oya 2 Tann 28.12 2011 stóð at lesa svar til undir­ ritaða. Tað vóru nøk­ur starvsfólk í Útvarpinum, sum gjørdu vart við, at tey onki vistu um, at umboð fyri Moldvarp Føroya vóru til staðar og gjørdu upptøkur, tá tey skipaðu fyri kjakfundi dagin fyri løgtinsvalið, und­ur­ skrivað av Sigmari Bláberg, Jón Briani Hvidtfeldt, Elini Winther Poulsen, Finni Jensen. Eg vil takka tykk­ um fyri hesa tykkara upplýsan, samtíðis vil eg biða tykkum um eina umbering fyri at hava hildið tykk­um verða partur í hasu moldvarpa­ sendingini. Eg kann upplýsa tykkum, at tað eru fleiri enn eg, sum høvdu hesa fatan. Tað átti ikki at verið tit, sum komu við hasi upplýsan, tað átti at verið Kring- varpsleiðslan ella tey, sum hava evstu ábyrgd fyri, hvat kann fara út til almennu Føroyar, sum skuldu verið tykkara verja í slíkum føri. Tíverri stendur tað als ikki til mín at geva nøkrum nakra neyðrakett. Og mín útsøgn beint fyri nýggjár um Helga Abrahamsen skal skiljast í einum størri samanhangi, sum ikki kom nóg væl fram. Tí skal eg útgreina mítt sjónarmið, sum grundleggjandi snýr seg um sensur og sjálvsensur. Thomas J. Askham Eg ivist ikki í, at vit hava dugnalig embætisfólk, sum í tí privata siga tingini á røttum staði. Og sjálvandi loysir tað seg ikki altíð at fara í miðlarnar. Men um almenningurin skal vera ílatin til at taka eina politiska støðu fjórða hvørt ár, má viðgerðin eisini fara fram í almenna rúminum