fríggjadagur 20. januar 2012síða 16

Fríggjadagur 20. januar 2012 · Nr. 9 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Um dagarnar frættist, at stór­ ur partur av lærar­um kennir strongd. Lærarafelagið ger vart við, hvussu ónøktandi tað er, at tey ikki fáa hjálpt limum sínum nóg væl. Tað er í tøkum tíma, at ljós verður varpað á hetta – tí nógvir før­oyingar kenna strongd í arbeiði sínum. Sum sosialráðgevi og sum skeiðhaldari havi eg ofta hitt fólk, sum kenna seg strongd ella hava starvsfelagar, leið­ arar, vinfólk ella familju sum eru sjúkrameldað vegna strongd. Okkum tørvar ein alment orðaðan starvsfólkapolitikk viðvíkjandi strongd – kann­ ingar aðrastaðni vísa, at strongd er orsøkin til triðja hvønn sjúkradag, hví skuldi tað verið øðrvísi her? Strongd í krepputíðum Arbeiðsloysið er og upp­sagn­ arumfør hava verið á arbeiðs­ plássum. Tískil kenna fólk seg ofta ótrygg í størvum sínum og tora ikki at siga frá, um arbeiðsbyrðan gerst ov møtimikil. Fólk koyra á – til tey koppa . Álitisfólk ynskja strongdarpolitikk Á skeiðum fyri álitisfólkum, har tosað eisini hevur verið um strongd, havi eg mangan hoyrt orðingar sum hesa: ’Tá talan er um setanir, upp­ sagnir, alkohol og mangt annað – so veit eg nágreiniliga, hvør mín leiklutur er sum álitisfólk. Men tá talan er um strongd, er ilt at meta um. Hevði ein alment orðaður starvsfólkapolitikkur verið, so gjørdist tað nógv meiri ítøkiligt!’ Haldi áltisfólkini lýsa tørvin so væl, og harumframt er eingin ivi um, at um ein starvsfólkapolitikkur varð orðaður, gjørdist strongd nógv minni tabuiserað. Strongdarpolitikkurin Hvussu skal slíkur starvs­ fólkapolitkkur orðast? Um ongar reglur ella leið­ bein­ingar eru, er ógvuliga til­vildarligt hvørja hjálp, kunn­ing og møguleikar fólk hava, sum gerast sjúk vegna strongd. Møguleikar og rætt­ indi verða ymisk. Tað veldst um leiðara, arbeiðs­pláss og yrkisfelag. Um hetta var ein part­ur av alment orðaða starvs­ fólka­politikkinum, kundi innihaldið eitt nú verið hetta: • Hvussu fyribyrgja ar­ beiðsplássini strongd? • Hvussu hjálpi eg strongda starvsfelaganum? • Hvør er leikluturin hjá leiðaranum/stjóranum? • Hvør er kunningin til starv­sfelagarnar? • Hvør er leikluturin hjá álitisfólkinum? • Hvørji rættindi og skyld­ ur hevur strongdi starvs­ felagin? • Hvussu fær strongdi starvsfelagin eina góða uppliving/ byrjan, tá hann/ hon kemur aftur til arbeiðis? Til seinasta spurningin er umráðandi, at tosað verður um, hvørjar uppgávur kenn­ ast kveikjandi, hvørjar eru møtimiklar. Ella eigur starvs­ felagin møguliga at byrja nið­ursetta tíð, tá hann/ hon kemur aftur til arbeiðis? Ein sam­røða um tað at koma aftur til arbeiðis er ofta skila­góð. Eingin uppfylging Tá fólk eru sjúkrameldað er eingin uppfylging, sum lógin er í dag. Tað merkir, at fólk kunnu verða sjúkraskrivað í fleiri mánaðar uttan at nakar (burtursæð frá lækn­an­um) tosar við tey um heilsu­støð­ una. Tað er ikki nóg gott. Eingin orðing í sam­ gonguskjalinum Farna valskeið setti Tjóð­ veldi fyrispurningar um hesi álvarsmál – einki spurd­ ist burturúr. Í sam­gongu­ skjalinum er heldur onki um hetta á hesum sinni. Mín vón er tó, at politikarar síggja samfelagsliga gagnið av einum slíkum politikki og fáa sett ferð á ein slíkan politikk sum skjótast – í sam­starvi við partarnar á arbeiðsmarknaðinum, um­ framt kommunulæknum og psykitriini. Góðan arbeiðshug! Nýggja fólkasjúkan Bergtóra Høgnadóttir Undir slagorðunum ”Sam­ band við framtíðina” fór Sambandsflokkurin til løg­ tingsval við lyftinum um, at gera føroyingar enn meira heftar av donskum veitingum við at hækka blokkin við 200 mió. kr. Slagorðini ”Samband við fortíðina” høvdu helst hóskað betur. Blokkhækking - frá óveruligum vallyfti til samgongutreyt Hugsaði tá, at hetta var eitt óveruligt átak frá Sam­ bandsflokkinum, ið varð gjørt fyri at tiltala ávísar sambandsveljarar. Eitt átak, ið ongantíð fór at vinna sær politiska undirtøku. Tí allir flokkar søgdu seg vilja hava ein sjálvberandi búskap, og hvør av flokkunum á Løg­tingi vildu taka hetta søgu­liga stóra afturstigið á sjálvbjargnisleið ? Tá løg­ tings­valið varð lokið, og núverandi løgmaður sat við samráðingarrættinum at skipa samgongu, broyttist støðan. Sambandsflokkurin slepti nú nærum øllum krøvum og kravdi bert at blokkurin varð hækkaður. Tey, ið tóku undir við hesum, skuldu fáa nærum tað tey ynsktu í samgonguskjalið. Sjálvbjargniskósin skal steðgast Orsøkin er, at sjálvbjargnis­ kósin skal steðgast. Ríkisveitingin er í dag bert 4,6% av okkara føroyska framleiðsluvirði BTÚ. Tá blokkupphæddin síðan 2002 hevur verið føst og búskapur okkara støðugt veksur, vil blokkurin minka sum partur av okkara búskapi og um fá ár gerast minni enn 1% av føroyska búskapinum. Hetta er ein sannroynd og ein gongd, ið fleiri politikarar vilja steðga. Einasti mátin at steðga hesum er at hækka blokkin aftur. Hetta er hetta orsøkin til, at øll orka er løgd í hesa ætlan frá Sam­bands­ floksins síðu. Óskiljandi samgongu­ meirluti fyri søgu­ ligum afturstigi Tað serliga hugvekjandi og syrgiliga er, at ikki bert Sambandsflokkurin, men eisini Fólkaflokkurin, Mið­ flokkurin og Sjálvstýris­ flokkurin taka nú undir við, at senda umsókn til donsku stjórnina um at hækka føroysku ríkisveitingina við 33%. Ein hækking á heilar 200 mió. kr. Hetta hendir enntá samsundis sum danska samfelagið hevur størri hall pr. íbúgva enn føroyska samfelagið – og samstundis sum mett verður, at ráð er til skattalættar í Føroyum á 265 mió. kr. serliga til hægru inntøkurnar, og at nýskipanir í okkara fiskivinnu verða steðgaðar. Ein óskiljandi og ómetaliga óvirðilig støða fyri føroyingar. Vilja hækka blokkin við 33% Nú løgmaður hevur verið á næsta fundinum saman við donsku stjórnini um blokk­ hækkingina, fekk føroyska samfelagið greið boð. Tit fáa ikki 200 mió. kr. – men smáar 9 mió. kr. í blokkhækking. Hóast ikki heilt nøgdur, so gleddist løgmaður um hetta úrslit og boðaði í KVF frá, at henda økta inntøkan á 8-9 mió. kr. hevði bjargað 30-40 størvum. Hetta var ein tann mest undarliga niðurstøðan. Merkir hetta, at løgmaður heldur, at flat­ skattalættin, ið lækkar skatta­inntøkur landsins við 265 mió. kr. merkir, at 1031 størv færri verða í føroyska sam­felagnum ? Steðga nú – áðrenn skaðin gerst størri Løgmaður boðaði eisini frá, at hann framhaldandi fer at arbeiða fyri at fáa donsku stjórnina at játta eina hækk­ ing av blokkinum á 200 mió. kr.. Síggi longu nú fyri mær eina langa fundarrøð komandi mánaðarnar, har fremsta leiðslan í Føroyum fer at biðja donsku stjórnina um meira pening. Helst við sama úrsliti hvørja ferð. Fari tí nú - áðrenn skaðin á okkara trúvirði og sjálvsvirði gerst enn størri – at heita á løgmann um sum skjótast at steðga við hesi royndini, at fáa samband við fortíðina. Framtíðar loysnirnar finnast í Føroyum Latið okkum í staðin nýta alla tíð og orku til at seta greið mál fyri framtíðina, og seta ferð á nýskipanir av okkara samfelag – eitt nú okkara fiskivinnu, kommunum, pen­ sjónum, skúlum, fyrisiting og almanna- og heilsuverki. Tí tað er í Føroyum at framtíðar loysnirnar finnast. Loysnir, ið gera, at vit røkka einum sjálvbjargnum og fram­komnum Føroyum, ið ikki eru heftar av donskum veit­ingum, men heldur kunnu veita grannalondum okkara eina hjálpandi hond um tørvur verður á hesum. Samband við fortíðina Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri Tjóðveldi Hóast ikki heilt nøgdur, so gleddist løg­ maður um hetta úrslit og boðaði í KVF frá, at henda økta inntøkan á 8-9 mió. kr. hevði bjargað 30-40 størvum. Hetta var ein tann mest undarliga niðurstøðan. Merkir hetta, at løgmaður heldur, at flat­skattalættin, ið lækkar skatta­inntøkur landsins við 265 mió. kr. merkir, at 1031 størv færri verða í føroyska sam­felagnum ?