fríggjadagur 20. januar 2012síða 46

nr. 6 · 13. januar 2012 14 VIKUSKIFTI Sálarfrøði Súsanna O. Skaale post@sosialurin.fo Síðani Rigmor Napoleonsdóttir Arge bleiv útbúgvin sálarfrøðingur í 2004, hevur hon starvast í psykiatri og hev­ ur í høvuðsheitum arbeitt við svárari sálarligari líðing. Tey fyrstu 4 árini arbeiddi Rigmor sum komm­unu­ sálarfrøðingur og seinni í Distrikts­ psykiatrini í Noregi. Frá síðst í 2009, tá hon flutti heim til Føroya at búgva, hevur hon starvast á Psykiatriska Deplinum á Landssjúkrahúsinum. Í Noregi arbeiddi Rigmor í stóran mun tvørfakliga við ymsum instansum, og tað vóru sum oftast trupul mál. Eitt nú psykiatriskir sjúklingar við dupult diagnosum ella sjúklingar, ið vegna dóm komu í viðgerð hjá henni. Eisini hevur hon arbeitt nógv við fólki við svár­um misnýtslutrupulleikum og sjúkl­ing­um við psykosutrupulleikum. Spurd hví hon hevur valt júst psykia­ triina sum arbeiðisøki, svarar hon: – Mær dámar so ómetaliga væl hetta økið, tí her kenni eg, at eg kann gera ein mun. Í psykiatriini eru menniskju, ið eru sera treingjandi. Menniskju, hvørs lagna er hart rakt bæði á ein og annan hátt, og eg trúgvi, at eg við mínum fak­ ligu førleikum og míni orku til at halda út saman við teimum kann gera ein mun í teirra lívi. Í psykiatriini er tann psyko­logfakligi førleikin sera centralur, og tí er hetta eitt týdningarmikið og meinings­fult stað at arbeiða fyri meg. Innan psykiatriina eru tað serliga menniskju við psykosum, ið hava hennara áhuga. Eisini er tað sokallaður dual­poblematikkur, og fólk, sum hava verið fyri kynsligum ella øðrum ágangi. – Hesi menniskju hava upplivað nakað veruliga trupult, ið hevur merkt teirra sál, og tað hevur mín áhuga. Kanska eri eg til tíðir nakað góðtrúgvin, kanska eisini ein plathumanist, men eg trúgvi, at mítt arbeiði ger mun. Har­ aftrat haldi eg, at tað er nakað við galskapinum sum er so ómetaliga dragandi, ræðandi og hugtakandi alt í senn. Psykosa og sinnisjúka er hinu­ megin alt vit og skil, og eg kenni, at júst hetta dregur og hugtekur meg, sigur Rigmor. At seta orð á tað orðleysa Á sálarfrøðiliga fakfestivalinum í fjør hevði Rigmor eina verksmiðju við heitinum »Ávirkanarfyribrigdi«. Spurd hví hon valdi júst hetta evnið, greiðir hon frá, at hon er í gongd við eina 5 ára specialistútbúgving við Karakter­ analytisk Institut í Noregi. Fyrstu 2 árini tók hon, meðan hon búði í Noregi. Hesi seinastu árini hevur hon ferðast regluliga til Noregs fyri at halda áfram við útbúgvingini. Á Karakteranalytisk Institut verð­ur í høvuðsheitum arbeitt út frá ástøð­ inum hjá Wilhelm Reich. Reich var upprunaliga útbúgvin innan psyko­ana­ lysuna, sum Sigmund Freud menti, men Reich breyt frá psykoanalytiska um­ hvørvinum við at seta kroppin ístaðin fyri psykuna í miðdepilin fyri analysu. Rigmor greiðir frá, at meðan Freud setti fokus á sjálvt innihaldið í samrøðuni, setti Reich ístaðin fokus á formin av samrøðuni. Reich var ikki áhugaður í sjálvum innihaldinum av verbala sam­skiftinum, men í kroppinum og implisitta samskiftinum, ið fer fram mill­um kroppar. – Við støði í millum annað karakter­ analytisku tilgongdini hevði eg eina verkstovu saman við einum starvs­ felaga, ið snúði seg um, hvussu vit venja okkum at seta orð á tað orðleysa, greið­ir Rigmor frá. – Hvussu vit kunnu venja okkum at merkja og lurta eftir, hvat kroppurin sigur okkum, við tí hann merkir, og eisini hvussu kroppurin avlesur tað implicitta ella orðleysa samskifti, ið aðrir kroppar samskifta við okkara kropp. – Hetta samskifti fer jú allatíðina fram í millum okkum, men av tí at tað fer fram á einum ótilvitaðum støði gloyma vit mangan at geva tí gætur. Kropp­urin er jú allatíð tilstaðar sum eitt subjekt og sum eigarin av tí kognitiva inni­hald­inum. Okkara kenslulív merkist og kemur til sjóndar í okkara kroppi, og tað er jú kroppurin og kenslurnar, sum støðugt lita okkara upplivingar. Jú meira tilvitað vit eru um hetta, jú betri megna vit at regulera okkum – eisini í mun til onnur. Sum dømi um sjálvregulering nevnir Rigmor, tá ein heldur, at onkur kem­ur sera nær til okkum at tosa. Tá regu­ lera vit okkum ofta á tann hátt, at vit flyta okkum undan. Hendan sjálv­regu­ leringin fer fram á einum ótilvitaðum støði, men hon er sera týdningarmikil fyri, at vit kunnu ansa eftir okkum sjálvum og seta egin mørk. Haraftrat er sjálv­reguleringin áhugaverd, tí vit kunnu læra nakað um okkum sjálvi, sum kroppurin longu veit, men sum enn ikki er vorðið tilvitað. Haraftrat kunnu vit eisini í hesum nonverbala sam­skifti læra nakað um persónin, ið sam­talað verður við. – Í stuttum ynskti eg at seta fokus á, hvussu vit kunnu venja okkum at kenna okkara egna kropp, og hvussu okkara kroppur allatíðina samskiftir á einum implicittum støði við aðrar kroppar. Haraftrat ber eisini til at læra seg at hoyra hvussu okkara medmenniskju samskifta við okkum gjøgnum teirra krop, sigur Rigmor. Spurd hvussu hon meinar, at fak­ fólk og leikfólk kunnu gagnnýta hesa vitan, sigur hon, at hon metir tað vera týdningarmikið at vera tilvitað um, at um tað er í einum barnagarði, á ellis­ heimi ella sjúkrahúsi, so eru tað fak­ fólkið, ið eigur ábyrgdina av relatión­ini og samskiftinum. Tá er týdningarmikið sum fakfólk at duga at brúka alt sam­ skifti og ikki bara tað verbala sum týð­ andi informatión um tað menniskja, ið vit hava við at gera. Sum leikfólk – t.d. sum maki í einum parlagi ella sum móðir at einum barnið – er hetta eisini gull vert at vita fyri at kunna betra um samskifti. Vit samskifta jú allatíðina við okkara kroppi, eisini – Í psykiatriini eru menniskju, hvørs lagna er hart rakt. Men eg trúgvi, at eg við mínum fakligu førleikum og míni orku til at halda út saman við teimum kann gera ein mun í teirra lívi. Tí er psykiatriin fyri meg eitt týdningarmikið og meiningsfult stað at arbeiða, sigur Rigmor N. Arge, sálarfrøðingur Galskapurin er bæði ræðandi og dragandi Greinarøð