mikudagur 8. februar 2012síða 15

15 Mikudagur 8. februar 2012 · Nr. 17 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Høgni Hoydal hevur enn eina­ferð verið úti við sínum afturvendandi pástandum um hvussu lítlan týdning ríkis­veitingin hevur fyri Før­ oyar. Hann nevnir nakrar sokallaðar ”staðfestingar” og sigur, at ein og hvør kann eftirkanna og meta um tær. Eg havi tikið hann uppá orðið, og havi eftirkannað nakrar av staðfestingunum, og mín niðurstøða er, at har er lítið skil á. Eg skal greiða frá, hví eg eri komin til hesa niðurstøðuna. Gloymir sína egnu samgongu Fyrsta staðfestingin sigur, at Sambandsflokkurin og Fólkaflokkurin hava sitið saman við politiska valdinum í Føroyum í knapt níggju ár. Tað er ikki rætt. Tað var nevniliga eisini eitt tíðarskeið í 2008, tá tann sokallaða CHE- samgongan sat við valdinum, og júst í 2008 setti vøksturin í almennu útreiðslunum met. Eg skilji væl, at Høgni roynir at látast sum um at tann samgongan ongantíð hevur verið til. Spardu danskan blokk Næsta ”staðfestingin” sigur, at Tjóðveldi gav frá sær ein landskassa í 2003, har skuldin var niðurgoldin, og 2,3 mia. spardar upp. Eisini sigur Høgni, at øll árini, með­an Tjóðveldi hevði ábyrgd­ina, var yvirskot hjá lands­kassanum, og hvørt ár rindaði landskassin 323 mió. til donsku stjórnina í rentum og avdráttum. Um vit hyggja í rokn­ skap­ar­tølini fyri hesi árini, so síggja vit, at samlaða avlopið frá 1998 til og við 2003 var 2,6 milliardir krónur. Tað var úrslitið aftaná at fullveldislandsstýrið hevði fingið meira enn 5 milliardir í blokkstuðuli umframt aðrar ríkisveitingar, sum liggja uttanfyri blokkin. Tað vil siga, at hvør einasta króna, sum fullveldislandsstýrið spardi upp, og hvør einasta króna, sum bleiv brúkt til at gjalda skuld við, kom í landskassan sum blokk­stuðul. Og har­ umframt rindaði blokk­ stuðulin 2,5 milliardir krónur fyri rakst­rar­út­reiðslur hjá fullveldislandsstýrinum hesi árini, umframt at aðrar ríkisveitingar rindaðu ann­ an almennan rakstur í sam­ felagnum. Tað er løgið, at Høgni nevnir hesi tingini í eini grein, sum hevur til endamáls at vísa, hvussu lítlan týdning ríkisveitingin hevur. Hann hevur jú prógvað tað øv­ ugta. Er smartur Sigast má, at Høgni er smart­ur, tá hann sigur at 2,3 mia. vóru spardar upp, tí hann fær tað at ljóða, sum um at allir hesir pengarnir vóru spardir upp undir full­ veldislandsstýrinum. Men heldur ikki tað er sannheit. Har stóð nevniliga ein knøpp milliard á bók, longu tá full­ veldislandsstýrið kom til, so teirra partur av upp­spar­ ingini var tað minni. Tølini tala Víðari sigur Høgni: ”Síðani hevur Sambandsflokkurin sitið við fíggjarmálum og við løgmansembætinum. Teir rindaðu ikki 323 mió. kr. um árið í rentum og avdráttum. Teir brúktu pengar og royndu at oysa so nógvan pening sum gjørligt út í sam­ felagið.” Um vit leita í rokn­skap­ ar­tølunum og hyggja eftir, hvussu nógvir pengar eru ”oystir út í samfelagið”, so síggja vit, at meðan Tjóð­veld­ isflokkurin sat við fíggjar­ málum (1998 - 2003) øktust rakstrarútreiðslurnar í meðal 180 mió. krónur um árið, men meðan Sambandsflokkurin sat við fíggjarmálum (2004 – 2007) øktust rakstrar­ út­reiðslurnar í meðal 144 mió. krónur um árið (altso 36 mió. krónur minni enn hjá Tjóðveldisflokkinum). Í 2008 øktust útreiðslurnar 484 mió. krónur (340 mió. meira enn eitt meðal ár hjá Sambandsflokkinum) og síðani 2008 eru útreiðslurnar øktar í meðal 120 mió. krónur um árið. Hóast henda veruleikan, so endurtekur Høgni um­ aftur og umaftur, at ABC sam­gongan oysti pengar út í samfelagið, og at full­veldis­ landsstýrið sat tungt á kass­ anum. Skaðiligt ella frambrot? Høgni skrivar síðani, at undir ABC vóru skattalættar latnir fyri 372 mió. krónur á fíggjarlógini. Av eini ella aðrari orsøk hevur hann fingið sær til vana, at vísa til skatta­lætt­ arnar hjá ABC-landsstýrinum, men hann gloymir at nevna, at fullveldislandsstýrið gav eisini skattalættar. Und­an valin­um í 2004 sendi Høgni eitt teldubræv til veljara­fe­ løgini hjá Tjóðveldis­flokk­ inum, sum hann bað tey brúka í valstríðinum. Yvir­ skriftin var ”Seks ár við Tjóð­ veldis­flokkinum – seks ár við fram­brotum”. Eitt av ”fram­ brot­unum” ljóðaði soleiðis: ”Skattalættar eru framdir fyri knappar 400 mió. kr.” Hvussu ber tað til, at skatta­lættarnir hjá ABC vóru skaðiligir, meðan skatta­ lættarnir hjá Høgna vóru eitt frambrot? Reistu okkum úr kreppuni við fullum blokki Av øðrum ”staðfestingum” úr greinini hjá Høgna kann nevnast, at hann enn einaferð skrivar, at Føroyar fóru ”logandi á heysin við fullum blokkstuðuli”. Hetta ger hann, hóast hann væl veit, at tað er stórur munur á at fara á heysin VIÐ fullum blokkstuðuli og at fara á heysin AV fullum blokk­ stuðuli. Hann eigur eisini at minnast, at føroyska sam­ felagið reisti seg aftur úr kreppuni við fullum blokk­ stuðuli, so tað var ikki har, ið feilurin lá. Útreiðslurnar vuksu meira enn inntøkurnar Høgni skrivar eisini: ”Síðani vit tóku hesa ábyrgd í 2001, eru árligu INNTØKURNAR til landskassan VAKSNAR við góðum 800 mió. krónum. Vit hava sostatt nærum eina milliard meira at brúka til vælferðartænastur enn fyri 10 árum síðani. Hetta hava vit sjálv skapað og áttu at verið errin av.” Um vit hyggja í rokn­ skap­irnar, so síggja vit, at talið, sum hann brúkar, eru skeivt. Rætta talið er 645 mió. krónur. Hvussu Høgni fær 645 mió. at vera tað sama sum ”góðar 800 mió.” og seinni kall­ar tað ”nærum eina milli­ ard”, er ein gáta. Inntøkurnar hjá lands­ kass­anum vaksa alla tíðina. Tað er einki nýtt. Tað sama gera útreiðslurnar. So hvørt sum búskapurin í landinum veksur, smittar tað yvir á landskassan. Tað hevur einki við blokkniðurskurðin at gera. Tá vil eg heldur siga, at tað fellir í eyguni, at útreiðslurnar eru vaksnar meira enn eina milliard meira enn inntøkurnar síðani 2001 (eg havi longu víst á, hvør sat á kassanum, tá vøksturin var størstur). Vit eru farin frá einum avlopi á næstan 700 mió. krónur til eitt undirskot á næstan hálva milliard. So kann mann sjálvandi kalla tað ”at taka ábyrgd”. Eg haldi ikki at eg skal gera meira burturúr hesum. Men Høgni bað okkum eftirkanna hansara ”staðfestingar”. Her vóru so nakrar. Nakrar staðfestingar Helgi Abrahamsen løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin Hevur tú eina ella fleiri tryggingar í Trygg­ing­ ar­felagnum Føroyar, ert tú limur í Ognarfelagi Trygg­ingartakaranna og medeigari í Føroya størsta peningasamtaki, hvør egin­ogn er upp á uml. 1,7 mia. kr. Hvat veitst tú um, hvat gong­ur fyri seg har? Um tú ert ónøgd/ur, kanst tú gera nakað við tað nú Ognarfelag Trygging­ ar­takaranna eigur alt TF samtakið, sum m.a. um­fatar Trygg­ingar­ fe­lagið Føroyar og Eik Banka. Eginognin í rokn­ skapinum fyri 2010 er upp á kr. 1.684.679.736. Ert tú tryggingar­tak­ ari í Tryggingarfelagnum ert tú limur og harvið medeigari í samtakinum. Men tú ert umboð/ur av einum umboðsráði, sum telur 23 umboð. Hetta verður nú broytt, soleiðis at umboðini verða 35 og skulu hesi 12, sum koma afturat nú, veljast áðrenn 23. febr. Trupul manna­ gongd Mannagongdin í sam­ band við valið er trupul, tí tú mást biðja um at­ kvøðuseðil, um tú skal sleppa at velja. Tú kanst eisini lut­ taka á aðalfundum, har tú hevur talurætt, men ikki atkvøðurætt. Men fyri at sleppa at lut­taka á aðalfundum skal tú skrivliga boða høv­uðs­ skrivstovuni frá hesum í seinasta lagi 5 dagar undan aðalfund­in­um. Hesar forðingar hava eisini tað við sær, at sera, sera fáir limir luttaka á aðalfundum. Var sjálvur til seinasta ársaðalfund, har vit – so vítt eg dugdi at síggja – bert vóru trígg­ ir limir umframt ein blað­ mann. Restin vóru fólk við til­knýti til leiðslu og starvs­fólk í fe­lag­num. Uppskot var eisini frammi á hesum fundi um at broyta við­tøk­ur­nar, soleiðis at størri opin­leiki kundi fáast í samtakið, men tað var felt av um­ boðs­ráðnum – tínum um­ boðum! Ert tú nøgd/ur við hesa skipan? Forðingar burtur og størri opinleika Havi sjálvur í nógv ár verið ein av kritikarunum av samtakinum, men ásann­andi, at tað ikki bara ber til at kritisera, havi eg avgjørt at royna at verða valdur í um­boðsráðið, fyri at fáa ávirkan, har av­ gerðirnar verða tiknar. Havi tí eisini lat­ið upp­skot inn til viðtøku­ broyt­ingar á komandi aðalfundi, soleiðis at forð­ingarnar í samband við fundarluttøku og at­kvøðugreiðslu verða tiknar burtur. Eisini eigur størri opinleiki at verða í sam­takinum. Tú kanst gera tína ávirkan galdandi Ert tú samd/ur við mær, fara eg at heita á teg um at nýta tín rætt at atkvøða til um­boðs­ráðsvalið, sum er útskrivað. Hetta kanst tú gera við at ringja ella maila til Tryggingina áðrenn 17. febr., sum greitt frá í lýsing og biðja um at­ kvøðu­seðil við at upp­geva navn, bústað og føðingar­ dag. Tú kanst eisini seta teg í samband við undirritaða (tlf. 217942), so kann eg útvega tær atkvøðuseðil. Verði eg valdur, ætli eg at arbeiða fyri størri opinleika í samtakinum og at forðingar verða tiknar burtur, so limirnir og eigararnir føla, at teir veruliga er partar av sam­ takinum. Hvat hendir í Tryggingar­ felagnum? Jóhan Petersen