leygardagur 28. februar 2004síða 4

6 Nr. 41 - 28. februar 2004 Nr. 41 - 28. februar 2004 7 Villir hundar lamløsta seyð Samgongan dregur í land við skattalættanum Í Froðba er tað ikki óvanligt, at leysir hundar gera um seg og tað var ikki tespu- lig sjón ein froðbing- ur fekk, tá ið hann hósmorgunin fór at hyggja eftir seyði LEYSIR HUNDAR Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo At hundar, sum gangas leys- ir, eru ein stórur trupuleiki nógva staðni í landinum, er ikki nakað nýtt. Av og á kemur eisini fyri at hundar, sum ganga leysir, gera stóran skaða, bæði á fólk og fæ. Eisini í Froðba eru tey rættiliga illa roynd av hund- um, sum ganga leysir. Og tá ið froðbingar fóru at hyggja eftir seyði hós- morgunin, var tað ikki tespulig sjón, sum møtti teimum. Tá ið Jacob Ejdesgaard fór út fyri dyr, kom eitt hvítt lamb hjá honum at húsum, illa hagreidd av hundi. Hundurin hevur skrætt at mesta av ullini av afturpart- inum á lambinum, heilt framímóti huppinum og hann hevur eisini bitið tað rættiliga illa. Tað hevur eitt stórt, djúpt sár í tjógvinum, so stórt sum ein manshond, eins og týðilig merki eru eftir, hvussu tenninar hava skurðsla skinnið. Jacob Ejdesgaard sigur, at hetta var ikki einasti seyður, sum hundur hevur verið eftir. Tvær ær vóru farnar oman á helluna á Høvdanum í Froðba. Hann ivast ikki í, at tær eru farnar útav undan hundi. –Vit noyddust at síga eftir teimum. Vit fingu aðra, men brimið tók hina, so hon fór til havs. Ein onnur ær gongur eftir á helluni, men henni fóru teir ikki eftir, sum líkindini vóru. Hon gongur so mikið ovaliga, at henni fór brimið ikki við. Somuleiðis saknar hann eina aðra ær. Hon er horvin og hann ivast ikki í, at hon er farin í havið. Ikki óvanligt Hetta er ikki fyrstu ferð, at hundur er eftir seyði hjá Jacob Ejdesgaard og øðrum har um leiðir. Í fjør vórðu tvær ær lambskotnar eftir at hundur hevði verið á teim- um. Eisini í vetur hava teir verið og tikið seyð upp, sum teir meta, at hundur hevur verið eftir. Eftir hesa hendingina, er komið fram, at tað eru fleiri, sum sakna seyð og sum teir hava illgruna um, at hundar hava rikið útav og á sjógv. Hann sigur, at teir vita ikki, hvør eigur hundin, sum hevur gjørt um seg. Froðbingar siga, at tað eru nógvir hundar, sum ganga leysir og gera ónáðir. Teir ganga eisini úti um næturnar og kanska ganga teir eisini svangir og eru tí serliga ágangandi. Og sum ein annar froð- bingur sigur: Hvat nú, um tað er ein óviti, sum verður fyri næstu ferð? Tilburðurin er meldaður og løgreglan kannar málið. Samstundis hava eigararnir gjørt býráðið á Tvøroyri vart við støðuna. Annars tala myndirnar fyri seg. – Sum støðan í sam- felagnum er nú, er ringt at síggja, hvussu vit kunnu gjøgnum- føra nakran skatta- lætta, sigur Jóannes Eidesgaard SKATTALÆTTI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Tað er ómetaliga ringt at síggja, hvussu vit skulu kunna gjøgnumføra ein skattalætta, sum støðan í samfelagnum er í løtuni. Tað sigur Jóannes Eides- gaard, løgmaður nú við Sosialin. Eitt tað fyrsta, sum hendan samgongan lovaði, tá ið hon tók við, var annars at lækka skattin. Men longu nú, tað eru ikki meiri enn tríggjar vikur farnar av arbeiðsskeiðnum hjá samgonguni, er hon farin at draga í land. Fyri Sosialinum í dag noyðist Jóannes Eides- gaard, Løgmaður, at ásanna, at ætlaði skattalætt- in helst verður av ongum. – Soleiðis, sum støðan í samfelagnum er nú, verður ómetaliga trupult at síggja, hvussu tað skal bera til at fíggja ein skattalætta, sigur løgmaður. Hann sigur, at støðan í samfelagnum er versnað nógv í seinastuni og sum útlitini eru nú, dugir hann ikki at síggja møguleikar- nar fyri at lata ein skatta- lætta. Mugu finna fígging Samgongan hevði sett sær fyri at lata skattalætta fyri 60 milliónir um árið í hes- um valskeiðnum, ella fyri 240 milliónir tilsamans. – Men ein og hvør skatta- lætti skal fíggjast og sum støðan í samfelagnum er nú, ber illa til at síggja, hvussu tað skal bera til at fíggja ein skattalætta, sigur Løgmaður. Men hvat varð so av pá- haldinum um, at ein skatta- lætti er sjálvfíggjandi. Nógvir politikarar, bæði í sambandsflokkinum og fólkaflokkinum hava ferð eftir ferð ført fram, at verð- ur skatturin lækkaður, fær fólk betri hug at arbeiða og úrslitið er, at skattainntøk- urnar hjá landinum veksa, hóast skatturin lækkar? – Ja, hetta er ein teori um skattalættar. Men tað er sjálvsagt eitt mark fyri, hvussu langt, hetta er galdandi. Verður farið út um hetta markið, skal fígging finnast til hendan skattalættan og hann kann bara fíggjast við peningi, sum er til avlops, ella við sparingum. – Hetta ein fortreyt fyri hesi teori, er, at trot er á ar- beiðsmegi, so at tað verður lættari at eggja fólki til at arbeiða meir, tá ið skatturin lækkar, tí so hava tey meiri eftir til sín sjálvs – Men tíverri sær út til, at tað er eitt ávíst arbeiðsloys- ið í Føroyum í løtuni. Og sleppa fólk ikki til arbeiðis, ger tað heldur ikki mun hjá teimum at skatturin lækkar. Tí heldur løgmaður, at ein sum støðan er í løtuni, má ein skattalætti tengjast at møguleikanum fyri at fíggja hann. Og tað er hetta, sum løgmaður ikki dugir at síggja møguleikarnar fyri í løtuni. – Fíggjarligu útlitini hjá landinum síggja ikki serliga bjørt út í løtuni og tað verð- ur eitt hart baks at fáa eina forsvarliga fíggjarlóg fyri í ár. Og sum er, bendir onki á, at gongdin fer at broytast tey næstu árini. – Fiskiskapurin er góður, men prísirnir eru falnir nógv. Alivinnan er í anda- leypi og fyri fyrstu ferð síð- ani kríggið er hall á rokn- skapinum hjá Føroya Spari- kassa. – Beint nú er tað sostatt ringt at fáa eyga á, hvussu tað skal bera til at gjøgn- umføra ein skattalætta. Gongur skjótt báðar vegir Løgmaður uggar seg tó við, at í Føroyum gongur tað ómetaliga skjótt hvønn vegin. – Støðan er versnað rætti- liga brádliga og tær kunnu eisini batna líka brádliga aftur og tá er støðan eisini ein onnur, sigur Jóannes Eidesgaard. Men vistu tit ikki undir valstríðnum og undir samráðingunum um sam- gongu, at afturgongd var í búskapinum og var tað tí ikki ábyrgdarleyst at lova skattalætta? – Eg haldi ikki, at tað var so týðiligt undir valstríðn- um. Undir samráðingunum um nýggja samgongu, var tað týðiligari og tí varð skattalættin í fyrsta umfari skotin út til 2005. – Sjálvandi hevur sam- gongan sett sær nøkur mál, men ein fortreyt fyri at røkka øllum hesum málum er sjálvsagt, at vit verða før fyri tí fíggjarliga og tað er eisini galdandi fyri skatta- lættan. Kunnu vit so tvørturímóti vænta, at samgongan tvørt- urímóti fer at hækka av- gjøld, ella at seta avgjøld í gildi fyri at fáa fíggjarlóg- ina at hanga saman? – Tað liggur ikki í kortun- um í løtuni, men tað er ómøguligt at siga, hvat kann verða neyðugt, sigur Løgmaður. Hundurin hevur skrætt alla ullina av afturpartinum á lambinum, heilt fram ímóti huppinum. Eitt stórt, djúpt sár hevur tað á tjógvinum og týðilig merki eru at síggja eftir, har tenninar á hund- inum hava skurðslað skinnið. Myndina tók Leivur Nygaard Samgongan má nú umhugsa skattalættan av nýggjum. Jóannes Eidesgaard, løgmaður, sigur, at hann dugir ikki at síggja, hvussu tað skal bera til at fíggja ein skattaætta, sum støðan í landinum er Arbeiðsloysið er økt við 156 fólkum í januar í ár í mun til januar í fjør. Í løtuni stendur 3,2 prosent av arbeiðsmegini arbeiðsleys ARBEIÐSLOYSI Edvard Joensen Arbeiðsloysið er vaksandi í Føroyum. Í mun til januar 2003 vóru 156 fleiri ar- beiðsleys fólk í januar í ár. Samlaða talið av arbeiðs- leysum, sum skrásett eru hjá ALS, var í januar mán- að 824 fólk í móti 668 sama mánað í fjør. Hetta er hægsta talið síðan 2001, tá talið var 839. Arbeiðsloysið í januar í fjør var í prosentum 2,6 prosent, og er í januar í ár 3,2 prosent. Elisabeth Gaardbo, stjóri á Arbeiðsloysisskipanini, ALS, sigur, at talan er um eina generella øking av arbeiðsloysinum kring alt landið. Tó vísa tølini, at serliga í Suðurstreymoy og í Suð- uroy er vaksandi arbeiðs- loysi. Í Suðuroy er trupul- leikin serliga í syðru helvt. – Har hava vit sæð virki latið aftur í fjør, og tað merkja vit so greitt á tølum okkara, sigur Elisabeth Gaardbo. Hon sigur, at tað er nógv, sum bendir á, at tað eru mannfólkavinnur, sum hava trupulleikar í løtuni, tí talið av monnum økist í mun til talið av kvinnum, sum koma í ALS. Uttan at hava nakrar greiðar ávísingar, bendir nógv á, sigur hon, at her er fólk frá alivinnuni uppií. Lutfallið millum kvinnur og menn er soleiðis á leið helvt um helvt, sigur Elisa- beth Gaardbo, stjóri á Ar- beiðsloysisskipanini. Og umleið helvtin av teimum, sum fáa arbeiðsloysisstuð- ul, eru ófaklærd. Tó vísir tað seg, sigur hon, at fleiri faklærdir menn enn kvinn- ur eru í skipanini. Tá arbeiðsloysið hækkar, vísir tað seg ofta, at tað eru fólk millum 20 og 29 ár, sum verða arbeiðsleys. Og soleiðis er eisini hesaferð, sigur Elisabeth Gaardbo. Í hinum endanum er tað øvugt, tí har er minkað í aldursbólkinum yvir 60 ár. Hetta er júst tað øvugt aav tí, sum plagar at henda, tá arbeiðsloysið minkar. Tá nokk er at gera, eru oftari boð eftir teimum ungu fólk- unum enn teimum eldru, sigur hon. Frá 1. mars er nýggjur hjálparprestur settur í starv í Suðurstreym- oyar eystara presta- gjaldi. Hann verður vígdur og innsettur 14. mars PRESTAVÍGSLA Edvard Joensen Jóannes Fonsdal, sum er ættaður av Skála, er settur í starv sum hjáparprestur í Suðurstreymoyar eystara prestagjaldi. Jóannes Fonsdal er út- búgvin av Københavns Univeristeti, og varð liðug- ur við teologiútbúgvingina seinasta summar. Hann var liðugur á pastoralseminar- inum til jólar, og er settur í prestastarvið í Suður- streymoy frá 1. mars í ár, sigur Hans Jacob Joensen, biskupur. Jóannes Fonsdal verður prestvígdur og innsettur tann 14. mars, sigur bisk- upur. Av tí, at konfirmati- ónirnar koma í vikunum, sum koma beint eftir græk- arismessu, verða víglsa og innsetan sama dag, sigur biskupur. Hjálparprestastarvið í Suðurstreymoyar eystara prestagjaldi er fulltíðar- starv. Tað hevur fyrr verið halvtíðarstarv, men er broytt. Suðurstreymoyar eystara prestagjald er størsta kirkjusóknin í landinum og er støðugt vaksandi. Dóm- prósturin er eisini sóknar- prestur í hesum presta- gjaldinum. Men hann hevur eisini aðrar uppgávur at røkja sum dómpróstur fyri alt landið, so hansara ar- beiðstíð verður býtt soleið- is helvt um helvt millum sóknarbørnini í Suður- streymoy og kirkjurnar all- ar kring landið, sigur biskupur. Til Suðurstreymoyar eystara prestagjald hoyra Havnar Kirkja, Nólsoyar Kirkja og Kaldbaks Kirkja. Prestarnir við prestagjaldið eru Bjarni Bæk, dómpróst- ur, Sonja Klein sóknar- prestur og nú eisini nýggi hjálparpresturin Jóannes Fonsdal. Jóannes Fonsdal, sum er 31 ára gamal, er skálamað- ur. Hann er giftur við Sigrid, sum ættað er av Við- areiði. Tey eiga hálvttriðja ára gamla Andreas og hálvtára gomlu Mariu Louise. Jóannes Fonsdal hevur, meðan hann hevur búð í Keypmannahavn, verið virkin í kirkjuliðunum bæði í Eliaskirkjuni og í Samu- elskirkjuni, har Bergur Jac- obsen er prestur hjá før- oyska kirkjuliðnum. Mánakvøldið fer Meinhard Bjartalíð at hava andakt í Glyvra kirkju, sum hann kallar musikkandakt. Umframt eitt guds- orð, verður sálma- sangur, tónleikur og kvirra á skránni ANDAKT Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Á musikkandaktini í kirkj- uni á Glyvrum klokkan 20.30 mánakvøldið, fara tær 5, Fríðhild, Maria, Morid, Bodil og Katja at framføra tónleik á tvør- floytu. Meinhard Bjartalíð, prestur, sigur, at ætlanin er, at henda løtan í kirkjuni skal vera sum ein oasa hjá fólki mitt í gerandisdegn- um. Prestur leggur dent á, at skapa ein friðardám í kirkj- uni, og at tónleikurin er á einum høgum støði soleið- is, at fólk bæði verða styrkt og fáa eina tónleikaliga uppliving. Umframt sálmasang og eitt gudsorð, fara vit eisini at hoyra tónleik frá hesum ungu kvinnum, sum spæla serstakliga væl. Eisini verður ein løta, sum prestur kallar kvirra. Í 2 minuttir verður tøgn, og fólk kunnu nýta kvirruna til djúphugs- an ella bøn. Genturnar eru allar úr runavíkarøkinum, uttan tónleikalærari teirra, Katja Volovelskaja, sum er russ- isk. Tær fýra eru vanar at spæla saman og hava verið við til fleiri framførslur her heima. Eisini hava tær ver- ið við í tónleikakappingum hjá Berlingske Tidende, og hava har megnað at vunnið sær heiðurspláss fleiri ár á rað. Hetta er fyrsta andaktin av sínum slagi í hesum árinum. Tað verða hildnar 4-5 slíkar musikkandaktir um árið. Vaksandi arbeiðsloysi Nýggjur prestur í Suðurstreymoy Musikkandakt í Glyvra kirkju Arbeiðsloysið veksur um alt landið, sigur Elisabeth Gaardbo, stjóri á ALS. Tó er ein serliga stórur vøkstur at síggja í syðru helvt í Suðuroy Umframt sálmasang og eitt gudsorð, verður tónleikur á høgum støði at hoyra í Glyvra kirkju mánakvøldið Jóannes Fonsdal er nýútnevndur prestur í Suðurstreymoyar eystara prestagjaldi Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 7 6