fríggjadagur 24. februar 2012síða 47

nr. 24 · 24. februar 2012 15 VIKUSKIFTI The bad guys Í altjóða høpi hava Føroyar rættuliga fingið bad guy status saman við eitt nú Japan og Noreg, sum hava fingið nógva umrøðu. Djóraverndar- og um­ hvørvis­felagskapir skoða stríðið ímóti hvalaveiðu og grindadrápið sum eitt stríð fyri siðmenningini og modernitetinum sjálvum. Her kunnu teir gera sær dælt av útbreiddu uppfatanini av, at djóra­ vernd og vælferð eru partur av at vera modernaður og upplýstur. Vit eru øll fyri djóravælferð í dag. Eingin vil setast í samband við tað øvugta. Men tá tað síðani hevur eydnast teimum at lýsa grindadráp sum djórapínsla og vant­ andi atliti fyri djóravælferð, hevur tað eisini eydnast teimum at lýsa Før­ oyar og aðrar hvalaveiðutjóðir sum ómentaðar og ómodernaðar í altjóða miðlum. Sambært teimum gamaldags og aftanfyri siðmenningina – sum rættu­ligar bad guys. Føroyska svarið hevur verið, at argumentera fyri at drápið verður gjørt á so humanan hátt sum møguligt. Ivaleyst er hetta eitt av vælmeinandi aðalmálunum hjá eitt nú grinda­mannafelagnum, men tað sær ikki út til at umheimurin er sannførdur. Í teirra hugheimi er hvalurin einfalt »off limits«. Argumentini Mótstøðan ímóti grindadrápinum byggir á ymiskar grundgevingar. At byrja við varð ofta grundgivið við, at fleiri hvalasløg vóru hótt av ovurveiðuni, og soleiðis er enn. Hesum hava Føroyar eisini tikið undir við. Men síðani tóku alsamt fleiri felagskapir ideologiskt útgangsstøði í djórarættinda- og djóravælferðarhugsan. Íblásturin hjá mótstøðuni kemur eitt nú frá australska heimsspekinginum Peter Singer. Hann hevur víst á, at pínan hvalurin fer ígjøgn­um ikki kann rættvísgerast í mun til nyttuvirði og ágóðan ið fæst burturúr veiðuni. Hvalurin telst nevn­ liga, sambært hesi hugsan, millum tey djóra­sløg, ið hava serliga góðar førleikar til at uppliva tilvitan og harvið pínu. Harnæst verður ofta víst á, at hvalur er ein serliga sosial vera við relativt høgum intelligensi – eginleikum, ið minna um eginleikar vit kenna frá menniskjum. Fleiri hava víst á, at júst hetta hevur gjørt hvalin til ein upp­ lagdan kandidat at verja tí, at menniskju í størri mun kunnu relatera til hesar eginleikar hjá hvalinum, frammum t.d. eginleikarnar hjá einum toski. Ósaklig mótmælir? Nógv bendir á at føroyingar, saman við øðrum hvalaveiðutjóðum, ikki halda kritikkin og mótstøðuna vera ser­liga sakliga. Mótmælini hava tí ikki havt stórvegis ávirkan enn. Spurt verður til dømis hví grindadrápið verður sett undir luppin frammum alt annað. Teir hóma ein dupultmoral. Føroy­ingar kenna onkunsvegna á sær, at um­heim­ urin hevur misskilt føroysku støðuna. Næsta grein snýr seg tí um hví føroyingar, hóast nógvu mótmælini, enn drepa grind. Um onkur kundi hugsað sær at fingið størri innlit í søguligu gongdina á øk­inum kann bókin hjá australsku Charlotte Epstein, »The Birth of An Anti Whaling Discourse« greitt við­ mælast. Næstu ferð: Tí halda føroyingar áfram at drepa grind mynd: álvur haraldsen Tá tað hevur eydnast djóraverndarfelagsskapum at lýsa grindadráp sum djórapínsla og vantandi atliti fyri djóravælferð, hevur tað eisini eydnast teimum at lýsa Føroyar og aðrar hvalaveiðutjóðir sum ómentaðar og ómodernaðar í altjóða miðlum Free Willy – ímyndin av hvalinum hjá nógvum vesturlendingum