mikudagur 29. februar 2012síða 12

Mikudagur 29. februar 2012 · Nr. 26 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vilmund Jacobsen Í mong ár hevur Petur Skeel Skarðsá í Funningi gjørt roynd­ir við seyði og hevur bor­ið stríð og kostnað av hes­um royndum sjálvur. Han­sara stóri dreymur er, at all­ur seyður í Føroyum aftur skal bera glarfiti heldur enn tálga­fiti, og tað er hetta, sum hann við sínum royndum hev­ur arbeitt fram ímóti øll hesi ár. Petur er ikki í iva um, at hin gamli føroyski seyðurin bar glarfiti, og at tað er út­ lendsk­ur seyður, sum er komin á okkum, ið er at­vold­ in til, at tálgafiti er komin í hag­ar og hagapartar. Hansara dreymur er eisi­ ni, at føroyingar, ið hava seyða­hald, gerast meiri be­ víst­ir um, at tað er munur á glar­fiti og tálgafiti. Royndirnar, sum funn­ ings­maðurin hevur gjørt, vísa í stuttum, at tað er brund­ur­in, sum ger av, um lom­b­ini bera glarfiti ella tálga­f­iti. Ber brundurin glar­ fiti, kemur glarfiti undan. Hetta er hansara einfalda niður­støða, og hetta er hann eisini vorðin sannførdur um eft­ir royndir øll hesi ár. Glarfiti snykar, tá tú sker í turra kjøtið, meðan tálgafiti brotn­ar sum tálg undir knívi. Petur Skeel er ikki í iva um, at kjøt, sum ber glarfiti, er nógv betri enn kjøt, ið ber tálga­fiti. Heilt síðan 1967 hevur røkt­ing­ar­maðurin í Funningi - í fleiri ár undir vánaligum um­støð­um - gjørt sínar roynd­ir fyri at finna út av, hvussu tálgafitin, sum eftir er, kann fáast burtur. - Í okkara hagum hava vit ikki havt teir stóru trupulleikarnar við tálga­fiti, tí vit hava ikki flutt fremm­ and­ar brundsseyðir, sum vit ikki kendu, inn í hagan. Tí kunnu vit siga, at allur seyð­ urin Inni í Haga ber glarfiti, sigur hann. Aftur í vetur Petur Skeel Skarðsá hevur øll hesi ár havt fleiri ær og brunds­seyðir inni í brunds­ tíð. Tá hagapartarnir, sum hann røktar, eru fríir fyri tálgafiti, hevur hann tik­ið hond í við øðrum haga­pørt­ um eisini. Soleiðis hevði hann aftur í vetur einar 50 seyð­ ir inni, harav einar 25 ær úr ymiskum hagapørtum. Enda­ liga úrslitið av royndunum sæst ikki við vissu, fyrr enn lomb­ini heystið eftir eru flett, og kjøtið í kjallinum byrj­ar at torna. Tá ber til at stað­festa, um lombini, sum undan komu í hesi royndini, bera glarfiti ella tálgafiti. - Tá eg taki seyð inn úr øðr­um hagapørtum til mínar roynd­ir, havi eg gjarna langt framman­undan hugt at seyði­num. Eg velji soleiðis seyð­in sjálvur, og her fari eg eftir seyði, sum líkist mínum egna. Tá eg veit, at eg havi við brund at gera, sum brundar glar­fiti, er einki til hindurs fyri at hava seyðin í eini 7-8 ár. Ein partur av arbeiðnum hjá Petur Skeel Skarðsá er at skriva stammtalvu fyri brunds­seyð, sum hann ar­ beið­ir við, og soleiðis hevur hann stammtalvu fyri allan brunds­seyð, sum hann hevur havt við í sínum royndum. - Sleppur brundsseyður, sum ber tálgafiti, í hagan at brun­da, er skjótt galin endi. Hann vísir á, at tá hann fór undir hetta arbeiði, var ein ávís ”spilla” komin í hagar­nar, sum hann røktar, men tað eydnast við tíðini at koma tálgafitini til lívs. - Ymiskt er kring landið, hvønn dent bóndur og seyða­menn annars leggja í hetta við føroyskum seyði og glarfiti. Eg kenni góð­ar seyða­menn, sum vita ógvu­ liga væl um seyð, men sum ongan­tíð sleppa veruliga fram at, leggur hann aftrat. Seyðurin er lívið Funningsmaðurin byrjaði longu sum smádrongur at ganga burtur í haga saman við­ pápa sínum og øðrum góð­um monnum. Pápin hevði ikki góða heilsu, og tá hann gjørdist sjúkur og doyði longu í 1969, var tað Pet­ur, sum kom í hansara stað. - Tá pápi mín doyði, hevði eg langt síðan tikið yvir – ikki sum valdur røkt­ing­a­rmaður, men longu um ferm­ingar­ aldur hevði eg tikið yvir røkt­ina í okkara húsi, sum pápi hevði. Petur hevur altíð havt áhuga og eldhuga fyri seyði og seyðahaldi, og hesin hug­ ur er framvegis líka stórur. - Ja, eg kann siga, at eg havi tikið seyðin fram um alt. Tað, sum hevur upptikið meg mest og hevur tikið ein hóp av tíð, orku og eisini hevur kost­að mær nógvan pening gjøgn­um fleiri ár, eru mínar seyða­r­oyndir. Tá tú ár um ár hev­ur nógvan seyð inni, skal hann eisini føðast, og tað kost­ar bæði tíð og pengar, legg­ur hann aftrat. S­jálvur greiðir Petur Skeel Skarðsá soleiðis frá, hvussu hann minnist, at seyður og seyða­hald vórðu umrødd í han­s­ara barnaheimi: - Tað fyrsta, eg minnist, var, tá gráskeggutir menn úr øðrum bygdum plagdu at sita á bonkarendanum inni hjá okkum og spyrja pápa, hvørj­ar seyðir teir skuldu sleppa. Um hetta mundi var eg eini 6-7 ára gamal. Pápi var nærlagdur, hevði stóran áhuga fyri seyði og røktaði tá tveir hagapartar. Petur Skeel Skarðsá sigur, at í sínari tíð høvdu teir, sum áttu seyðin, stórt álit á røkt­ ing­ar­monnunum. - Tað vóru teir, sum gingu burt­ur í haga, og tað vóru teir, sum kendu hvønn seyð í haganum. Neyðugt nærlagni Petur Skeel hevur einki ímóti, at fletting og annað verð­ur gjørt lættari við, at menn senda seyð aðrastaðni til flettingar, men hetta eig­ur eftir hansara tykki at ger­ast undir ábyrgd og við nær­ lagni. - Tá stórir vøruvognar ella lastbilar bakka inn móti rættunum, fylla bilin við seyði, og eigarin ikki sær hann aftur, fyrr enn krov­ini eru komin upp at hanga – ja, tá missir tú skjótt tamar­ hald­ið á støðuni og royndini at fáa tálgafituna burtur. Tá veitst tú ikki longur, hvør seyð­urin er, og tí kanst tú held­ur ikki stýra hesum betri og øðrvísi eitt annað ár, leggur funningsmaðurin aftr­at. Røktingarmaðurin heldur Ótroytti­ ligur stríðist hann fyri føroyska seyðinum - Eg haldi, at myndugleikin eigur at koma upp í og eigur at taka ábyrgd, soleiðis at føroyskur seyður burtur av kemur í allar hagapartar í Føroyum. Tað sigur funningsmaðurin, Petur Skeel Skarðsá, sum alt sítt lív hevur havt stóran áhuga fyri seyði og seyðahaldi tá pápi mín doyði, hevði eg langt síðan tikið yvir – ikki sum valdur røktingarmaður, men longu um fermingaraldur hevði eg tikið yvir røktina í okkara húsi PETUR SKEEL SKARÐSÁ