mikudagur 7. mars 2012síða 16

Mikudagur 7. mars 2012 · Nr. 29 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Skulu føroyskir fiskimenn og skipaeigarar nú lata landpart? Eyðun Mohr Viderø Orðatakið sigur, at »vatn kemur aftur, har vatn hevur runnið fyrr«. Ikki er longur fráliðið enn so, at eldri fólk minnast støðuna, tá fólk vóru heft at tí, ið "jørðin" gav. Hetta hevði so við sær, at hann, ið átti jørðina, hevði inntøkumøguleikarnar og matin, og sostatt eisini maktina, tí átti tú ikki jørð ella nóg mikið av jørð, so var tú bundin at hesum nærum sum trælur uttan sáttmála. Vit fingu sokallaðar "vinstra­vendar" rørslur, ið strídd­ust ímóti hesi gongd, men veruliga broytingin kom, tá fæloysingar fóru í fiski­vinnuna at arbeiða og við sátt­málum fingu sín part av veiðuni. Í hesum sam­bandi verð­ur ikki nortið við trupulleikan hjá fiski­ mann­inum at fáa sín part útgoldnan í reiðum peningi, men held­ur verður hugsað um, at fiski­maðurin fekk sín avtalaða part, og í summum førum meir ella minni í samband við snørisfiskarí í sjálvdrátti. Í fyrstuni vóru tað bert fáir, ið høvdu ágrýtni og fíggjarligar møguleikar at fáa skip til vega, og tí kennir søgan til nakrar "stórreiðarar"! Í mínari tíð er nógv broytt. Fór til skips við Johanne hjá Garðamonnum í 1957. Var hetta eitt "stórt og sterkt reiðarÍ"? Eg haldi ikki. Har vóru sluppir sum Johanne, Stan­ley, Havgásin, City, Al­ bert Victor, Vilhelmina v.m. at hasum slagnum. 60-ára gaml­ ar og eldri enskar sluppir, ið føroyingar lívbjargaðu sær umborð á. Onki gullnám! Eg minnist ikki rættuliga um hendingina, men eg minn­ ist um stemningin í bygdini, tá menn í Sandoynni tóku hend­ur saman og keyptu enska trolaran, ið fekk navnið Heini Havreki. Ásannað varð, at hetta var eitt vána keyp, so eginpeningurin varð skjótt burtur og ongin inntøka. Men viljin var góður, og fólk í oynni fegnaðust um tiltakið! Fyrst í 1960-unum vóru tøk tikin í oynni til tess at fáa til vega fiskifør: Í Skopun- Tungu­fossur og Ólavur Hvíti. Á Sandi- Dagstjørnan og Hav­ søki. Tað sum síðan er hent, og skipini, sum eru í dag, kenna øll. Tøk hava verið tikin, eisini við almennum stuðulsskip­ an­um og veðhaldum, men for­treytin hevur alla tíðina verið, at menn við virkisfýsni og áræði hava staðið aftanfyri ætl­anina! Og væl hevur hilnast! Tað sama er galdandi í dag. Menn hava áræði og keypa skip til at veiða úr núverandi fiskastovni, men hvussu verða hesir móttiknir av lands­monn­um sínum? Vit fingu frá løgtinginum eina sovorðna merkiliga vend­ ing sum, at "fiskiríkidømið við Føroyar er ogn føroya fólks"! Hevur tað ikki altíð verið ogn landsins? Trupul­ leikin av hesum er, at nú gongur hvør maður - eisini ónyttur - við einum skeyti í reyvalummanum og vísir veiði- og fiskimanninum og ávarar um ognarrættin! Veiðan kemur ikki upp úr havinum, uttan at onkur hevur veiðitólini, og hesi kosta nógv at fáa til vega. Tann møguliga stóri vinningurin sæst ikki, fyrr enn seinni! Í aðrari grein nevndi eg um bygdamannin, ið helt við skúvoyingin, at í Skúgvi vara lagamanni at liva, tí har er so nógvur fuglur, men skúv­ oyingurin svaraði: Ja, fuglurin er nógvur, - men tak hann-!! Vaks upp í Skálavík saman við m.ø. Eiler Jacobsen, hann var væl eldri enn eg, men vit høvdu somu møguleikar, høvdu onga ogn heimanífrá at gera okkum dælt av. Hann gjørdist skipari, og seinni skipaeigari, og við hepn­ari hond gekk hetta væl. Við hansara fyriskipan komu stórar inntøkur til landið. Sjálvur gjørdist eg "kontór­ mús" og havi lutvís livað av virkinum hjá Eiler. Hvat skuldi eg gjørt við mín ognarrætt av havsins ríkidømi, um ikki menn sum Eiler fingu veiðina til lands. Og sjálvsagt hava teir ynski um vinning! Nú venda nýsosialistarnir aftur til gamla bóndasam- felagið, tí skalt tú fleyga lunda, so skalt tú lata triðing í landpart til jørðina. T.v.s. størstu jarðaeigarar ella uppi­ sitarar fáa størsta partin. Nokk so áhugavert at hug­leiða: Hvørjir eru teir størstu "jarðaeigararnir" í dag, ið eiga størsta partin av landpartinum av makrelinum? Jú teir hægst­ løntu, ið vit dagliga síggja í fjølmiðlunum lasta tey, sum royna at vinna pening til samfelagið! Men eg ynski Líggjas og Hanus v.m. góða eydnu í strevi teirra! Gott við kapping millum kommunur Gunvá við Keldu Borgarstjóri Eg harmist um, at FSF hevur valt – eftir tvey framúr góð ár í Klaksvík – longu nú at flyta Løgmansfinaluna aftur til Havnar, men samstundis vísir hetta, hvussu týðandi tað er fyri samfelagið, at kapping er millum virknar og sunnar kommunur Síðani eg byrjaði í komm­ unupolitikki havi eg meir enn einaferð verið ávarað um, hvussu vandamikið tað er, um land okkara fer at missa ta innanhýsis kappingina, sum hevur verið og enn er millum tey ymsu økini og kommunurnar her á landi. Onkur av okkara smáu grannalondum verða av og á brúkt sum dømi um, hvørja kós vit ikki mugu seta, har víst verður á, at um eitt land ikki hevur sterkar kommunur, ið hava eitt veruligt innihald, sum gevur meining og slagkraft, so verður eingin kapping og harvið heldur eingin dyna­mikkur at flyta landið framá. Kommunurnar skapa framburð Vit eru í teirri hepnu støðu, at vit í Føroyum hava komm­unur, sum bæði hava inni­hald og eisini hava víst styrki í verki til at menna og samskipa lokal initiativ, bæði vinnuliga og trivnaðarliga. Dømini eru fleiri um átøk, ið ikki høvdu sæð dagsins ljós uttan hesa lokalu styrkina og initiativið kring um í ríka landi okkara. Svangaskarð í Nes Komm­ unu, uppi­sjóvarvirksemið í Fugla­firði, Norð­havnin í Klaks­víkar Komm­unu, Off­ shore vinnan í Runavíkar Komm­unu, Tórsvøllur í Tórs­ havnar Kommunu og nú eitt uppisjóvar­virki í Tvør­oyrar Komm­unu eru bert tilvildar­ lig dømu úr rúgvuni, sum eg bert nevni fyri at staðfesta hendan veruleika, at sterkar og virknar kommunur eru ein ómissandi fongur fyri okkara samfelag. Tað var ein stórur missur fyri samfelagið, at vit mistu valdømini, tí hetta var ein partur av skipanini, sum var við til at tryggja fram­ haldandi styrki og fólkaræði í øllum pørtum av landinum. Nú ræður um, at vit ikki missa meira á sama bógvi, men ístaðin varðveita og menna kommunurnar og harvið økini til ein enn meiri virknan leiklut í sam­ felagnum. Løgmansfinalan eitt sigandi dømi Eitt av fesku dømunum um kapping millum kommunur, sum hevur skapt dynamikk, er málið um finaluna um Løg­manssteypið. Sum kunnugt var ósemja íkomin millum Fótbólts­ sam­band Føroya (FSF) og Tórshavnar Kommunu um fíggjarliga partin, sum gjørdi, at finnast mátti ein onnur loysn. Støðan var fastlæst, men her kom júst kappingin millum kommunurnar FSF og fótbóltinum tilgóðar, við tað at Klaksvíkar Kommuna megnaði at bjóða FSF frægari umstøður og møguleikar við at hýsa finalunum báðum – kvinnur og menn – í framúr góðum fótbóltsumstøðum á stadion við Djúpumýru í Klaksvík á tí árliga Summ- ar­festivalinum. Hesum tók FSF av, og tvey ára royndir hava víst, at avgerðin var røtt, tí fót­ bóltsdámurin hevur neyvan verið sæddur betri á Føroya landi. Tíverri fyri okkum í Klaks­vík hevur FSF nú valt at flyta finalurnar aftur til Havnar, sum harmar okkum í Klaksvíkar Kommunu almik­ ið. Samstundis kunnu vit tó ikki annað enn fegnast um, at Klaksvíkar Kommuna við hesum hevur verið við til at ment ein part av samfelag okkara, við tað at í hesum føri fótbólturin fekk betri umstøður til eitt av sínum stóru árligu tiltøkum. Eg harmist um, at FSF hevur valt – eftir tvey framúr góð ár í Klaksvík – longu nú at flyta Løgmansfinaluna aftur til Havnar. Samstundis vísir hetta, hvussu týðandi tað er fyri samfelagið, fyri hægri góðsku, betri menning og fyri lakari pening, hesaferð í sambandi við fótbóltin, at kapping er millum virknar og sunnar kommunur. Kjak