fríggjadagur 16. mars 2012síða 20

Fríggjadagur 16. mars 2012 · Nr. 33 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Far ikki so illa við trænum, at tað ikki flýtur Í nøkrum málum traðkar tú á líktornið hjá per­són­ um og flokkum. Hvinini av hesum taka ongan enda. Málið um avtøku av rættar­ skipanarnevnd var einki und­antak. Í viðmerkingunum stend­ ur, at uppskotið um rættar­ skip­an­arnevnd varð samtykt eftir at játtanarkarmarnir vóru á­settir fyri 2012. Og tí er hetta ein útreiðsla, sum ikki kann fíggjast við útgangstøði í ver­andi fíggjarkarmum. Kostnaðurin av hesum ar­beiði varð mettur at verða, 750.000 kr í 2011 og 1.000.000 kr í 2012. At lands­stýris­mað­ ur­in hevur valt aðra loysn í hes­um máli, eiga vit at góð­ taka og hava álit á. Í samgonguskjalinum eru flokk­ar­nir samdur um, at før­ oysk rætt­ar­skipanarlóg skal gerast. Revs­i­lógin skal lag­ast til føroysk við­ur­skifti. Regl­ ur um sek­t­or­á­byrgd verða til­evn­að­ar. Útlendingamál verða yv­ ir­tik­in. Setast skal í verk ein skip­að integrasjón av út­lend­ ing­um í Føroyum. Hetta átti at verið søt­ur tón­leik­ur hjá teim­um so­ kall­aðu tjóðskapar­sinn­aðu. Men sam­stund­is er tað ein sann­roynd, at tá tal­an er um yv­ir­tøkur, eigur Sam­bands­ flokk­urin síni fingra­merki á teim­um flestu. Hvat føroyskari rættar­ skip­an­ar­lóg viðvíkur, er ikki tal­an um at vera fyri ella í­móti, men meira um, hvussu arbeiðið verður rað­ fest í mun til ta játtan, sum lands­stýr­is­mað­ur­in hev­ur at ráða yvir. Og tað er tað lands­ stýr­is­mað­ur­in í inn­lendi­s­ mál­um skal finna útav. Vit fara í fram­tíðini at uppliva rað­fest­ing­ar, sum traðka á lík­torn í ó­lukk­u­mát, bæði hjá sam­gongu og and­støðu, so hetta verður ikki seinastu hvinini. Rættarnevndin er samd um, at tað er týdningarmikið, at hetta økið verður raðfest, og um Innlendismálaráðið kann raðfesta arbeiðið við rætt­ar­skip­an­arlóg og revsi­ lóg sum eina upp­gávu í sam­ gongu­skeiðnum, so kunnu vit liva við tí. Nógvir vegir føra til Rómaborg. Hvussu skjótt tú kemur fram, er ikki altíð tað týdningarmiklasta, bara tú røkkur málinum! Meirilutin metir tað vera skil­a­gott, at hetta arbeið­ið kann halda fram í Inn­lend­ is­mál­a­ráðnum soleiðis, at hóast uppskotið um rætt­ ar­skipa­narnevnd verður av­tikið, so verður arbeiðið kort­ini ikki slept. Hvussu landsstýris­mað­ ur­in velur at loysa hesa upp­ gávu í Innlendis­mála­ráðnum, tað er hansara av­bjóðing. Men eg havi tað álit á Kára P. Højgaard, at um uppgávan ikki kann gjøg­numførast í tann mun hann sjálvur hev­ ur lagt upp til, so skal støða takast av nýggjum. Uppskotið hevur sína fyri­ mynd í løgtingslóg nr. 10 frá 11. februar 1999 um grund­lóg­ ar­nevnd. Eftir §1, stk. 4 í teirri lógini skuldi nevndin “har­ um­framt gera upp­skot til eina føroyska rættarskipan. Um endaliga arbeiðið í grund­lóg­ar­nevndini, sum hev­ur eini 10-12 ár á baki, er nøk­ur fyrimynd, velst um eyg­að, sum sær. Uppskotið ligg­ur og samlar støv á onkr­ ari hill, tí semja ikki fekst um nakr­ar fáar orðingar. Her skal eing­in ávísur ábyrgdast fyri at so er, men staðfestast kann, at soleiðis er tað. At eitt so týdningarmikið ar­beiði sum grundlógin, sum var so nær eini endaligari loysn, ikki gjørdist liðugt, styrkir ikki um álitið á tað, at eitt uppkot um yvirtøku av rætt­ar­gangslóg og stovnan av før­oyskum dómstóli og revs­i­lógarverki fyri Føroyar, nakra­ntíð skal eydnast. Skal ikki gera meg klók­ an uppá, hvør leistur er tann rætti. Men í Hvítubók stend­ ur, at í samband við ar­beiðið við føroyskari grund­lóg, verður undir grund­lóg­ar­ nevn­d­ini settur bólkur, ið skal gera uppskot til før­ oyska rættarskipan. Ein greið­ur leistur. Hóast hesi mál beinleiðis einki hava við hvørt annað at gera, so hava tey tað ó­bein­ leið­is. Í báðum førum er spurn­ingurin um álit. Á­lit á arbeiðið hjá politisku skip­ an­ini. Ágangurin á landsstýr­is­ mann­in hjá Sjálvstýris­flokk­ i­num hevur verið stórur í hes­um máli, og uttan iva kann hann sjálvur svara fyri seg og sín flokk. Men tá flokk­urin ikki hevur umboð í rætt­ar­nevndini, føli eg tað sum okkara skyldu at hava hes­ar viðmerkingar. Orðatakið sigur: »Far ikki so illa við trænum, at tað ikki flýtur« Landsstýrismaðurin hev­ ur eina upp­gávu, sum avtalað er skal loysast. »Livst so spyrst«. Eivin H. Jacobsen Tingmaður Sambandsfloksins um arbeiðshugin og um framleiðslu av skapandi virðum. Niðurstøðan er tí, at gott er, at skattaskipanin er farin at virka, meðan hækkingin av ríkisveitingini bert er blivin ein viðfáningur. “Ogn Føroya fólks”, tilfeingisgjøld, rullandi skipanir v.m. Eitt øki, sum nógv fólk halda seg vita nógv um, í øllum førum eftir fjølmiðlunum, face-book og øðrum nýmótans fyribrigdum at døma, er fiskivinnupolitikkurin. Eitt herróp, sum hoyrist um allar geilar frá bæði leikum og lærdum, líka frá løgmanni og flestu øðrum politikkarum, serliga andstøðuni, til ein og hvønn persón, sum útvarp og sjónvarp tíma at spyrja, er: fiskatilfeingið er ogn Føroya fólks. Eftir øllum teim útsøgnum, sum koma, er ikki mark fyri, hvat hendan ogn Føroya fólks skal útvega landskassanum. Tað at arbeiðssamir og raskir menn, skip og reiðskapur og kapitalur skulu til fyri at fáa tilfeingið til høldar, tað hevur minni týdning. Tá eg hoyri hesi rópini um ogn Føroya fólks, leitar mín hugur aftur til tíðina fyrrapartin av níti árunum. Tá sótu menn og arbeiddu við at tilevna lógina um vinnuligan fiskiskap. Teir sum brúktu nógva tíð til hetta vóru – tað eg minnist – Henrik Old, Tummas Arabo, John Petersen og Olaf Olsen. Neyðugt var við slíkari lóggávu, tí vit skuldu bæði verja okkara egnu øki og fiskastovnar eins og gera sáttmálar við onnur lond um fiskirættindi. Tað bar jú ikki til, at hvør skipaeigari sær gjørdi sær reglur og sáttmálar og líknandi. Tað var landsstýrið,sum hevði ábyrgdina av landsins borgarum, sum skuldi smíða reglurnar og samráðast føroyinga vegna. Teir føroyigar, ið fyrst og fremst varð hugsað um í hesum førinum, vóru teir, sum skuldu troyta sjógvin. Tí skuldi lógin hava eina orðing, sum heimilaði landsstýrinum (og løgtinginum) at gera hesar skipanir og millumlanda sáttmálar. Aftaná drúgva og gjølliga viðgerð og umhugsan komu hesir nevndu persónar til tað niðurstøðu, at um orðingin “ogn Føroya fólks” var nýtt, so heimilaði tað landsstýrinum sum landsins politiska vald at umsita hesar skipanir. Tað eg minnist (lógin er upprunaliga samtykt og lýst í mars 1994) var ikki ætlanin at tjóðartaka fiskivinnuna. Sum tíðin leið eru nógvar broytingar gjørdar í lógini frá 1994. Hetta er sjálvandi ein fylgja av, at umstøðurnar hjá fiskivinnuni broytast alla tíðina. Kravið um burðardygd herðist, fiskidagarnir verða reguleraðir, kvotur broytast, sáttmálar við onnur lond broytast, ICES ger tilmælir og til dømis ósemja um makrelfiskiskap ger seg galdandi. Alt hetta og mangt annað fær politikkarar og ikki minst nakrar búskaparfrøðingar at rópa upp um tilfeingisgjald, uppboðssølu, avtøku av fiskiloyvum o.s.fr. Alt samalt grundgivið við “ogn Føroya fólks”. Tá so alt hetta verður blandað saman við tann veruleika, at landskassin sjálvandi hevur brúk fyri inntøkum, tí hallið er nóg so stórt, so verður fiskivinnan mest sum tikin sum gíðsil í orðaskiftinum. Áður var fiskivinnan alt avgerandi sum grundarlag undir føroyska búskapinum. Væl er vinnugrundarlagið undir landsbúskapinum í dag nógv breiðari, men framvegis er fiskivinnan ein sera týðandi partur av samfelagsbúskapinum. Tí er tað av avgerandi týdningi, at tær politisku avgerðir, ið tiknar verða á hesum øki, hava atlit til menningina av sjálvari vinnuni og ikki bert til ein løtuvinning fyri landskassan stavandi frá gjøldum á tilfeingið og loyvisskipanirnar. Gjøldina eru útreiðslur fyri vinnuna og minka um kappingarføri. Tað, sum landskassin og allur samfelagsbúskapurin skal fáa nakað burturúr, er avkastið og yvirskotið frá vinnuni og ikki ein seigpíning, áðrenn rakstrarmøguleikarnir verða troyttir. Eg vil ynskja landsstýrinum, samgonguni og allari politisku skipanini góða eydnu við at finna fram til bestu loysnirnar fyri hetta økið á einum frælsum vinnugrundarlagi, so langt sum røkkast kann innanfyri teir givnu karmarnar. Hvat føroyskari rættar­ skip­an­ar­lóg viðvíkur, er ikki tal­an um at vera fyri ella í­móti, men meira um, hvussu arbeiðið verður rað­fest í mun til ta játtan, sum lands­stýr­ is­mað­ur­in hev­ur at ráða yvir