mánadagur 26. mars 2012síða 23

23 Mánadagur 26. mars 2012 · Nr. 37 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Nú er stundin Brandur Sandoy Tinglimur og borgarstjóri á Sandi Summi politisk mál hava tað við at fara av spor­in­um, og hetta kunnu vit av røtt­um staðfesta um mál­ið, viðvíkjandi gjald fyri koyring ígjøgnum undir­sjóvar­tunlar, og fígging av Sand­oyartunlinum. Øll orrustan byrjaði við, at landstýrismaðurin spældi út við hvørjar hugsanir hann hevði um málið. Hann vildi, at Skála­fjarð­a­ rtunnilin saman við teimum verandi undir­sjóvar­tunlunum, skuldu fíggja ein komandi Sandoyartunnil. Út­søgnin varð, at hann dugdi ikki at síggja annan møgu­leika enn henda, um Sand­oyartunnilin skuldi gerast veruleiki. Hetta sjónarmið fall vest­ ur- og norðurborgar­stjór­un­um fyri bróstið, og tey meldaðu út, at tey vildu ikki fíggja hinar tunlarnar. Hetta fall suðurborgar­ stjór­unum fyri bróstið, og teir meldaðu út, at um tað skal verða frítt at koyra í undirsjóvartunlum, so skal tað eisini verða frítt at sigla. Síðani hava partarnir ikki flutt seg nevnivert. Men er ósemjan nú so stór hóast alt? Eg ivist onga løtu í, at suðurborgarstjórarnir kunnu taka undir við, at Sandoyar- og seinni Suðuroyartunnilin kunnu verða fíggjaðir á sama hátt, sum hinir undir­ sjóvar­tunlarnir hava verið, nevniliga yvir skattin og við nýtslugjaldi. Heldur ikki ivist eg eina løtu í, at norður- og vestur­ borg­arstjórarnir eru við uppá, at sjóvegis farleiðirnar eis­ ini verða ókeypis, um teirra undirsjóvartunlar verða tað. Sjálvur haldi eg tað verða skeivt, at sjóvegis farleið­ ir­nar verða ókeypis, men rætt hevði verið at tær gjørdust kostnaðarminni. Eisini haldi eg, at norður- og vesturborgarstjórarnir eiga at verða tilreiðar, at góðtaka eitt lítið gjald fyri rakstur av teirra undirsjóvartunlum, tá teir eru útgoldnir. Hvar er so ósemjan? Jú, hon er um leistin ið landsstýrismaðurin hevur borðreitt við. Skálafjarðatunnilin eigur helst at verða gjørdur av privatum, um so er at hann er ein so góð forrætning. Uttan iva verða lánitreytirnar um fá ár betri enn í dag, og sum er, er tað eisini koyrandi av Skálafjørðinum til Havnar. Sandoyartunnilin eigur hinvegin at verða gjørdur av landinum beinanvegin, og hann eigur at verða fíggjaður sum hinir báðir undir­sjóv­ar­ tunlarnir hava verið fíggjaðir, yvir landskassan og við nýtslu­gjaldi. Orsøkin til at Sandoyar­ tunnilin eigur at verða gjørd­ ur beinanveg eru fleiri. Sandoyggin hevur verið fyri stórari afturgongd í fólka­ talinum seinastu 20 árini, eini 20-25%. Oyggin stend­ur enn til at bjarga, men bert um skjótt verður borið at. Pengar hava við infla­ tión­ini lyndi at minka í virði. Vágatunnilin varð ovurhonds dýrur tá hann varð gjørdur, hann kostaði 280 mió. kr. Ongin hevði ivast í dag, at brúkt 280 mió. kr at fingið fast samband til Vágoynna. Sandoyartunnilin kostar 700 mió. kr, og um 20 ár hevur henda upphædd nógv minni virði enn í dag, so tá fer ongin at ivast í, at avgerðin um at gera Sandoyartunnilin nú varð røtt. Somuleiðis hevur Sand­ oyggin í dag eitt ferjusam­ band, sum sambært kann­ing kostar um 17 mió. kr á hvørj­um ári. Henda upp­hædd kemur at vaksa í takt við herð­ing í IMO krøvum, og um 15 ár skal nýtt skip gerast til farleiðina, sum kostar trýsifraða millióna­upp­ hædd. Nú er stundin Landsstýrismaðurin hevur víst í verki, at útoyggjar eiga pláss í huga hansara. Nú vóna vit í Sandoynni, at landsstýrismaðurin eisini sær tann ótrúliga møgu­leika hann hevur, at fáa Sand­oynna fram ájavnt við onnur; at landsstýrismaðurin vísir seg visioneran, og sær møgu­leikar heldur enn forðingar. Fíggingarmøguleikarnir tørva ikki, vónandi heldur ikki viljin. Fyri stuttum varð lagt fram álit um at skapa føroyskum bát­a­smíði livilíkindi. Hetta er áhugaverdur lesnaður, mangt og hvat verður havt á lofti. Men eg sakni ein høvuðstátt, sum fyri mong man tykjast vera høvuðstreytin fyri, at før­oyska bátinum skal vera lív lagað. Tað veit hvørt menniskja, at fremsta for­treyt­in fyri, at hetta hand­verk skal kunna liva, er at bát­ur­in verð­ur brúkt­ur. Neyv­an verð­ur tað sum eitt amboð hjá teim­um, ið velja sær út­róð­ur sum liv­ i­breyð, men hjá teim­um sera mongu, ið flota bát at fáa sær eitt kók, dyrgja ella bara til stutt­l­eika ein summ­ar­dag. Mang­ur frí­tíð­ar­flot­ari hevði feg­in vilj­að valt sær ein vakr­ an og kim­i­lig­an før­oysk­an bát, heldur enn ein lág­floygd­ an glas­trevju­bát, um hetta bar til. Kanska er hann eitt lít­ið sind­ur dýr­ari, men so flýt­ur hann eisini tryggari, er minni livandi – og hann er ein fragd fyri eygað. Hvussu ber tað so til, at eing­in longur heitir á bát­ a­smiðin um at smíða sær nýggj­an bát? Jú, tað er eyð­ sæð: Til­far­ið hev­ur í eitt langt ára­mál verið so at siga ó­nýt­i­ligt. Viðurin hevur ver­ið út av lagi ván­a­lig­ur. So seint sum í 1980­áru­num vórðu bátar enn smíðaðir víða hvar, men longu um alda­mótið minkaði smíðið burt­ur í einki. Tí bátarnir høvdu alt ov stutta livitíð. Víða hvar sært tú 15-20 ára gaml­ar bátar, ið eru fúnaðir burt­ur, farnir upp í rot. Tann, ið hetta hevur roynt, má sjálvsagt siga ”Ill­ an­s­tíð, føroyskan bát vil eg ikki síggja aftur!” Fyri einum tveim­um ætt­ar­lið­um síðan var van­ligt, at bát­ar slitu ein­ar tveir mans­aldr­ar – ella meir. Grind­a­bát­ar­nir í Vági, hvussu gaml­ir munnu teir vera? At vandamálið við til­fari ikki verður nevnt við ein­um orði í álitinum um báta­smíð, ið latið varð Ment­a­mál­a­ráð­ num fyri stuttum, er mær ein gáta. Og helst mongum við mær. Hvat er so at gera? Hvat átti at staðið í tilmælinum? Har átti at staðið, at finnast skal tann serfrøðingur, ið kann fara út í heim – til teir si­bir­isku skógirnar kanska? Am­a­zonas ella Alaska? Ikki veit eg, men tað átti at bor­ ið til at funnið fram til tann besta viðin, ið finst, tað til­ farið, ið hóskar serliga væl til føroyskt bátasmíð. Latum okk­um fáa til vega ein stóran førni­ng av hesum góða viði, sum bátasmiðirnir so kunnu fáa burtur av. Hvør skal fíggja hetta? Eg loyvi mær at skjóta upp, at teir stóru timb­ ur­handlarnir taka seg saman og fáa hetta í lag. Kanska áttu teir at kent eina ábyrgd? Tá ið hetta er komið í lag, kunnu bátasmiðirnir lýsa: ”Ogn­ið tygum føroyskan bát – vit halda okkum kunna lova, at við rímiligari røkt er hon­um tryggjað rættiliga long livitíð”. Tá fer áhugin at vaksa fyri at ogna sær føroyskan bát. Einki at ivast í! Bárður Jákupsson Føroyskt bátasmíð