mikudagur 28. mars 2012síða 23

23 Mikudagur 28. mars 2012 · Nr. 38 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kristin Poulsen Málið í fjøl­miðl­ unum Og eg eiti... Havi ofta ætlað mær at tikið penn í hond, tá ið eg havi hoyrt tíðindaupplesarar enda við at siga: og eg eiti tað og tað. Men nú í eina viku havi eg tíbetur ikki hoyrt tað. Men í dag kom tað aftur: og eg eiti, og nú kundi eg ikki barað mær. Eg haldi, at hesi fólk ljóða so sjálvglað og vilja seta sín per­ són í hásæti. Hví ikki siga, sum jú tey flestu skilafólkini í út­varpinum og í Rás 2 siga: Í út­varps­ stovuni ella í Rása­ rúminum? Nú eg eri farin í blekkglasið, kann eg ikki lata vera við at nevna máliskuna: Dyrnar lata upp tá og tá. Dyrnar lata ongar dyr upp, tí onkur má lata tær upp so ella so. Dyrnar verða sjálv­ andi latnar upp! Eitt, sum undrar meg, hvørja ferð eg hoyri tað, er navnið: 2 ganga 3. Fyri 50 árum síðan gangaðu tey í nógvum skúl­ um, men vit faldaðu altíð! Hví ikki siga: 2 ferðir 3? Loysing skal ikki vera tabu í Føroyum – loysing loysir seg! Høgni Hoydal Nógv seta áleikandi makrel­ málið fram við teirri for­ treyt, at Tjóðveldi eigur at ganga runt og rópa: “Á fý, á fý, Danmark” – tí Danmark arbeiðir beint ímóti Føroyum í hesum máli. Tað harmar meg almikið, at gamlir fordómar og ein­ faldar blokkeringar tykjast at smalka orðaskiftið og við­ gerðina í hesum týdning­ar­ mikla máli. Tí bert hesa frágreiðing um tað, sum vit í Tjóðveldi halda er kjarni málsins. Hvørkistøða Føroya Tjóðveldi hevur viðgjørt makrelmálið dyggiliga og áhaldandi frá byrjan. Tað var Tjóðveldi, sum eftir samrøður við Árna Dam á Norðskála (ið eigur heiðurin fyri at prógva makrelgongdina og okk­ara rættindi) reisti mál­ið á tingi í 2009 um at krevja hægri kvotu. Tað varð tá blankt aft­ urvíst frá ABC-sam­gonguni og Jacobi Vester­gaard, fiski­ málaráð­harra. Eisini á flokstingi í Famjin farna vikuskiftið viðgjørdu vit málið neyvt. Og vit høvdu beint frammanundan lagt fleiri ítøkilig uppskot fyri tingið, sum snúgva seg um, at føroyingar skulu taka ræðið á uttanríkispolitikkinum og m.a. gerast limir í WTO, sum kann forða ólógligum hand­ ils­banni móti okkum. Havi lagt dent á, at fyri Tjóðveldi er hetta málið als onki serstakt ella nýtt í okkara viðurskiftum. At makrel­málið hinvegin er dømi um eina grundtreyt í nú­verandi hvørkistøðu Før­ oya. Og at hetta krevur loys­ ing, til tess at loysast veru­ liga. Veit ikki, hví heima­stýr­ is­liga leiktjaldið støð­ugt skal dragast fyri og fjala veruleikan. Ella hví for­dóm­ ar­nir um Tjóðveldi, sum okk­ urt, ið bara rópar og hart­ar Danmark tá høvið býðst, skal vera grundarlag í miðl­ unum? Mótstríðandi áhugamál – hvør vinnur? Danmark røkir sum land og hjálandaveldi síni áhugamál. Og tá tey ganga ímóti teim­ um føroysku, tapa vit sjálv­ sagt í hesum sonevnda “ríkis­felagsskapinum” – sum bara er ein roynd at pynta og um­skriva eina aldargamla hjá­landastøðu. Her er sjálvandi ikki talan um nakran “felagsskap”. Tí í einum felagsskapi er grund­ treytin, at limirnir sjálvir hava valt at gerast “limir”, og at allir partar hava somu rættindi. Føroyingar eru bert einaferð spurdir – og tá valdu vit loysing. Og vit eru als ikki nakar javntsettur part­ur. Danmark setur regl­ ur­nar, tekur avgerðirnar og fremur ta gongd, sum hósk­ ar teimum – og vit hava í heimastýrisstøðuni ongi rætt­indi, tá á stendur. Altso, er ikki talan um nakran “felags­skap”, men eina valds­ støðu, har ein partur hevur vald á hinum, og kann velja lagnu hins av sínum ein­ting­ um. Ímyndið tykkum, um hetta var støðan hjá okkum sum persónar: Høvdu vit góð­tikið, at allar avgerðir um okkara støðu, áhugamál og avtalur við onnur fólk – okkara sjálvsvagerðarrættur – vórðu løgd til ein annan persón at avgera? Vit høvdu hildið tað verið skemt og fjant, um onkur beyð okkum tær treytir. Veruleikin fjaldur og burturtagdur Kortini er hetta tann góð­ tikna “normalstøðan”, tá vit viðgera føroysku tjóð­ina og okkara samstarv og áhuga­ mál úteftir. Og tað tykist tíverri sum at viðgerðin vil endurskapa og endurtaka hesa støðu, hvønn dag og aftur­vendandi. Hví eru veruleikin og loys­ingin sum amboð, burt­ ur­tøgd sjónarmið, ið ikki kunnu endurgevast? Hví skulu tjóðveldisfólk auto­ mat­iskt verða sett í bás, sum okk­urt, ið bara vil rópa eftir Dan­mark? Vit hava jú onga orsøk at spæla henda sjónleikin fyri føroyingum um, at Danmark skal vera so fitt við okkum, tá tey hava onnur áhugamál. Og at onkur fitligur ríkis­ felagsskapsmaður úr Sam­ band­inum ella Javnaðar­ flokk­inum skal bjarga okkum, tí teir eru so viðeiriligir gjøg­ num teirra undirskipan í danskar flokkar. Flokkar, sum vit ikki hava valt – og sum ikki standa til svars mótvegis føroyska fólkinum. Men sam­ bært fólkatingsmonnum og fjølmiðlum eru avgerandi fyri, at framtíð føroysku tjóð­ar­innar verður viðgjørd og gjørd av. Ísland er lykilin í til makreldósina í løtuni Skal tí bara endurtaka boð­ skap­in og sjónarmiðini hjá Tjóðveldi í uttanríkis­mál­um og harundir makrel­mál­in­ um: • Makrelmálið millum Før­ oy­ar og Danmark er eitt reint spæl fyri galla­rí­num hjá nøkrum før­oysk­um flokkum og fólka­tings­ monnum, sum byggja sítt virki á, at Danmark skal “hjálpa føroyingum” í týdn­ ingarmiklum málum. Hetta er fjas og uttanumtos. Dan­mark røkir sjálvsagt síni áhugamál, og vit eiga sjálvsagt at hava egna rødd og avgerð í uttan­ ríkis­málum. Tað loysir seg altso at loysa – ja, tað er ein fortreyt fyri at menna landið og koma úr hesum høftum. • Handils- og revsitiltøk úr ES mótvegis Føroyum í makrelmálinum hava í allarminsta mun samband við pressuskrivini og áhald­andi spunasmíðið hjá nøkrum føroyskum fólka­ tingsmonnum í donskum flokkum, sum royna at mála glæstrimyndin av “ríkisfelagsskapinum”. Og royna at mála myndina av teirra egna leikluti, sum oysarar í eini dansk-før­ oyskari skútu, har rokið stendur um æsingarnar inn. Men skútan hevur jú altíð likið sum sáldið og ger tað framvegis – til vit velja at stýra skútuni sjálv. • Handils- og revistiltøk mót­ vegis Føroyum verða bert linkað ella slept, tí ES vil hava Ísland inn í ES, og tí eisini aftrar seg við at gera nakað harðligt. Tað er altso Ísland, sum er avgerandi her. Og tí eiga vit sum land og stjórn í júst hesum máli at viðgera støðuna saman við Íslandi og leggja felags mál og framferð saman við teimum. Onki nýtt undir sólini Vóni, at vit kunnu fáa veru­ leika og atgerðarfýsni inn í hetta mál. Heldur enn at nýta so stóra orku at mála eina hvítvasking og undir­ brotligheit fram, sum heldur kann lýsast og viðgerast á heilt annan hátt, um bert vit síggja okkum og okkara grannar í fólkaræðisligum og áhugamáls ljósi. Tað er altso onki nýtt undir sólini. Frá flaggi til mál í skúlanum. Frá Nato til fiskimark. Frá bankamáli til undirgrund. Frá sendistovum til makrel. Frá kríggi til frið. Og so framvegis. Bert har vit kunnu samstarva beinleiðis við onnur og taka lut sum sjálv­støðugt fólk, hevur menn­ing og framburður verið í Føroyum. Ikki tí vit eru “hjálpt” sum eitt stakk­ als ómælandi fólk. Men tí vit hava tikið sakina og ábyrgdina á egnar hendur. Loysing loysir seg Tí loyvi eg mær staðiliga at undrast á, at loysing skal vera tabu í orðaskiftinum. Og at avoldaða og afturlítandi heimastýrisskipanin og “Konge­riget Danmark for så vidt angår Færøerne”, ikki verða greinað, upplýst og viðgjørd í makrelmálinum og øðrum málum við. Vit síggja ikki sólina, tí tað verður í øllum okkara fremstu miðlum og politisku ábyrgdarstøðum framhildin tann løgna mynd, at tað er ein onnur tjóð, sum skal fáa sólina at skína hjá okk­ um. Og at sólin snarar um eitt evarska lítið petti av jarðarknøttinum, sum ligg­ur í ein landsynning úr Før­oy­ um. Vit halda ikki, at sólin snarar um okkum. Men vit kunnu mennast undir somu sól, sum onnur fólk og lond í heiminum. Vit eru millum ríkastu tjóðir heimsins í mun til náttúru­tilfeingi, mentan og fólks­ligt tilfeingi. Loysing loysir seg. Tað er makrelmálið bert eitt av óteljandi dømum um. Makrelmálið er skúladømi um, at Føroyar sjálvsagt skulu loysa til tess at røkja rættindini og gagnnýta møguleikarnar hjá føroysku tjóðini í einum broytiligum heimi. Kortini viðgera vit makrelmálið sum heimastýrisligt fótatraðk