fríggjadagur 30. mars 2012síða 20

Fríggjadagur 30. mars 2012 · Nr. 39 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Loyvið kvinnum at arbeiða fulla tíð Búskaparráðið almanna­ kunngjørdi fyrr í ár búskap­ ar­frágreiðingina fyri várið 2012. Sambært ráðnum er ein av størstu avbjóðingunum í løtuni fólkafráflyting og vantandi fólkatilflyting. Eitt ítøkiligt boð frá teimum uppá, hvussu vit kunnu loysa hesar trupulleikarnar, er at hava góðar útbúgvingar-, bústaðar- og arbeiðsmøguleikar. Hetta eru týðandi viðurskifti, sum kunnu vera avgerandi fyri, um fólk venda heim aftur eft­ir loknan lestur, ella um tey lata vera við at flyta av land­inum. Útbúgvingin til heilsu­ røkt­ara varð sett á stovn í 2008. Absolutt ein góð avgerð, tí tørvurin á heilsurøktarum er stórur og verður enn størri í framtíðini. Sambært kann­ ing, ið Nærverkið læt gera fyri fáum árum síðan, veksur tørvurin á m.a. heilsu­starvs­ fólki komandi árini. Miðal­ aldurin hjá heilsu­røktarum er høgur, so hóast nýútbúgvin koma til á hvørjum ári, fara eisini fleiri frá; antin tí tey verða pensjónistar ella gevast at arbeiða vegna slit. Hóast tørvurin á heilsu­ starvs-fólki er stórur, ganga nýútbúnir heilsurøktarar ar­beiðsleysir. Fleiri teirra arbeiða tímaløntar vaktir á ymsum stovnum, men fáa ikki fast starv. Stovnarnar siga, at teir hava ikki pening at seta fólk í fast starv. Hesir tímaløntu heilsurøktararnir verða hvønn mánað snýttir fyri eftirløn. Harafturat ána teir ikki, hvussu nógvan pening teir hava at liva av um mánaðin. Lønin er jú tengd at, hvussu nógvar tímaløntar vaktir heilsurøktarin fær skav­að saman. Í sendingini, Heima sum longst, kom fram, at heilsu­ starvs­fólk ikki fáa fullan arbeiðs­dag. Á fleiri arbeiðs­ plássum er vanligt, at ar­ beiðs­dagurin er sjey tímar ella styttri. Hetta forðar fyri, at fólk verða sett í full­ tíðar­starv, og tað er tíverri gald­andi fyri flestu heilsu­ starvs­fólk á almanna- og heilsu­økinum. Ónøktandi er, at so nógv heilsustarvsfólk ikki sleppa at arbeiða fulla tíð og harvið forvinna sær ta løn og eftirløn, ið ein full løn gevur. Nakrir heilsurøktarar ynskja at arbeiða fulla tíð ella kanska 90 %. Men tíverri er veruleikin, at flestu limir okkara, ið eru kvinnur, arbeiða millum 70 og 80 %. Byrjanarlønin hjá heilsurøktarum í full­ari tíð er 22.259,44 kr. og enda­ lønin 24.279,45. Hóast hetta var miðallønin hjá heilsu­ røktarum í januar bert 18.026 kr. Nú ið Jørgen Niclasen í fleiri mánaðir hevur tosað so nógv um, at tað skal loysa seg at arbeiða, kann eg bara staðfesta, at hetta ikki er galdandi fyri stóran part av heilsurøktarunum. Hesin láglønarbólkur fær ikki so frægt sum fulla arbeiðsviku. Arbeiðir nakar longur enn avtalað tímatal, fáa vit tað aloftast til avspáking og ikki sum eyka løn. Eingin veit veruliga, hví so nógv heilsustarvsfólk arbeiða niðursetta tíð. Er tað tí, at arbeiðið er likamliga og sálarliga tungt? Um hetta er rætt, er tað so rímiligt, at vit sjálv noyðast at gjalda fyri, at vit ikki verða niðurslitin av arbeiðsávum? Nei, als ikki! Arbeiðsumstøðurnar eiga sjálvandi at vera soleiðis, at øll megna at arbeiða fulla tíð. Hetta eigur at vera ein sjálvfylgja: - Heilsurøktarar verða sett­ ir í fast starv og fáa løn og eftirløn fyri fulla tíð, um teir ynskja tað. Annars hava vit alt ov lítið at liva av í gerandisdegnum, eins og at vit verða fátøk gomul. - Heilsurøktarar kunnu ar­beiða fulla tíð, tí at ar­beiðsumstøðurnar og normeringarnar eru góðar. Arbeiðið er ikki ov tungt, og tí verða vit ikki niðu­rslitin. Kann nakar ímynda sær, at menn velja at arbeiða niðursetta tíð, tí at arbeiðið er so strævið? Ella kann nakar upplýsa mær, um tað er vanligt í nøkrum mann­ fólkayrki, ikki at sleppa at arbeiða fulla tíð? Vit eru umleið 2.000 færri kvinnur enn menn í Før­ oyum. Vilja vit hava fleiri konu­fólk til Føroya? Og vilja vit fyribyrgja, at munurin millum talið á monnum og kvinnum ikki bara veksur? So mugu vit gera umstøðurnar hjá konufólki liviligari, so­ leiðis at tær kunnu forsyrgja sær og møguligum børnum. Fyrsta stig má vera at loyva øllum kvinnum at arbeiða fulla tíð! Majbritt Mohr, forkvinna Almanna- og heilsurøktarafelagið kjak Sendistova Í Sosialinum nr. 34 lesa vit »nøkur fakta um Sendistovu Føroya í London« – tikið úr facebook, sum hann, ið hetta skrivar, ikki hevur – og at »okkara sendistova í Bretlandi er okkara fyrsta sendistova og eldri enn løgmansheitið.« Sendistova er tað sama sum embassy á enskum og ambassade á donskum. Tað sigur orðabókin. Mær vitandi hevur tað danska ríkið bert eina ambassadu í Onglandi. Hesi »fakta« eru so statt beinleiðis ósonn av teirri einføldu orsøk, at uttanríkismál er ikki yvirtikið málsøki. Tað er barnsligt møsn at kalla okkara umboðsstovu í London fyri ambassadu. Sandkassaspæl verður slíkt kallað á donskum. Tað er eisini ósatt, at »Sendistova Føroya í London« er eldri enn løgmansheitið. Okkara umboðsstova í Aberdeen/ London hevur 62 ár á baki, meðan løgmansheitið er fleiri hundrað ára gamalt. Samskiftið millum Bretland og Føroyar øktist í stóran mun í 1940, tá ið Føroyar og Danmark vórðu hersettar ávikavist av bretum og týskarum. Í fíggjarlógini 1950/51 játtaði løgtingið 39.557,00 krónur til Umboð uttan­lands, og landsstýrið setti Odmar Skarðhamar sum stjóra í einari føroyskari um­boðsstovu í Aberdeen. Tá hann gavst vegna aldur, setti landsstýrið Sofus Poulsen sum stjóra – eisini í Aberdeen. Fleiri ár seinri játtaði løgtingið pening til eina viðskiftastovu í Keypmannahavn, og lands­ stýrið setti Trygva Johansen sum stjóra. At hendan við­ skiftastovan eins og um­ boðs­stovan í Onglandi eru til stóra nyttu, er fleiri ferðir prógvað. Okkara umboðsmaður í Skotlandi/ Onglandi hevur í 62 ár gjørt eitt gott og krevjandi arbeiði til gagns fyri okkara uttanlanda handil og ferðavinnu og at hjálpa og vegleiða føroyingum í Stórabretlandi. At so fer at verða framyvir, er sjálvsagt. Og at umboðsstovan, flutt úr Aberdeen til London, fram­haldandi fer at arbeiða nær tengt at tí donsku am­ bassad­uni, er ikki annað enn rími­ligt, eins og landsstýrið sjálv­andi má arbeiða nær tengt at uttanríkisráðnum í Keypmannahavn. Eyð­mýkj­ andi trolaragølan í Russlandi hevði valla uppstaðið, um landsstýrið – í hesum føri landsstýrismaðurin við fiski­ málum – avgreiddi málið professionelt um tað donsku ambassaduna í Moskva. Sum vituligt er, krevur okkara umboðan uttanlanda neyðuga fígging, og tað er áhugavert at kanna, hvussu løgtingið hevur játtað pening til hetta almenna økið: Frá 1950/51 til 1997, altso í 47 ár, øktist tann fyrsta játtanin, 39.557 krónur, so líðandi til 2,3 milliónir samanlagt til umboðsstovuna í Aberdeen og viðskiftastovuna í Keyp­ mannahavn. Men so komu aðrir bollar í suppuna. Til uttanlandamál játt­ aði løgtingið í 2003 11,3 milli­ ónir, í 2004 10 milliónir, í 2005 15,2 milliónir. Og so rullaði lavinan: Í 2008 játtaði løgtingið 30,2 milliónir til eitt uttanríkismálaráð við øllum tilhoyri, í 2009 47,2 milliónir, 2010 48,3 milliónir og 2011 41,3 milliónir. Í 6 ára skeiðnum 1993-1997 játtaði løgtingið 13 milliónir til uttanríkismál og í 6 ára skeiðnum 2003-2008 94,3 milli­ónir, ella ein hækking upp á meira enn 700 %. – Stik den! Tað danska kongaríkið hevur eina sera væl út­bygda og dugnaliga uttan­ríkis­ tænastu – telist millum tær bestu í heiminum – við am­ bassadum og am­bassa­dørum í meira enn 150 londum. Har kann landsstýrið fáa alla neyðuga ekspertisu og upp­læring og hjálp við skilagóðum samstarvi, tí sum kunnugt eru vit (enn) ein partur av tí danska ríkinum. Hetta stutta, sum her er skrivað, er eitt dømi um, hvussu virusið nationalisma kann avskepla realitetssansin og reingja sannleikan og veru­leikan við álvarsligum avl­eiðingum. Eitt er óstýrilig, teyma­leys nýtsla av skatta­ borg­aranna peningi, tað kann løgtingið og landsstýrið steðga, verri er, at vit so líð­ andi gerast veruleikafjar, apat­isk. Floytandi líkaglað. Heri Mohr