mikudagur 11. apríl 2012síða 16

Mikudagur 11. apríl 2012 · Nr. 42 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Á skrá til komandi fundi í byggi og býar­ skiparnarnevndini skal støða takast  til at fáa til vega nýtt »Kamp­ ingpláss« Yviri við Strond og uppsetan av nýggj­um bygn­ingum til kamp­ing­virksemi og tænastur til ferða­fólk. Verandi kamp­ing­ pláss varð sett á stovn í 1980-81. Hús­ini ella skúr­ ar­nir eru nú millum 30 og 20 ára gamlir, og hóast gott við­líka­hald eru teir ikki tíðarhóskandi og krevja størri og størri umvæl­ing­ar. Ikki er sørt at vitj­andi úr út­ lond­um við­merkja, at umstøðurnar eru vánaligar. Tórs­havn­ar kommuna eig­ur økið og tað liggur frammi, at játta kr. 1,5 mió til nýggjar bygningar og broyting av rot­tanga v.m. á kamp­ingplássinum Yviri við Strond. Ætlan er at keypa lidnar pavilliongir. Hetta er harðliga tiltrongt og ikki at gloyma tað fer at pynta uppá tað vøkru nátturu sum er rund­an um Yviri við Strond.   Tí eri eg sera fegin, at vit nú í byggi og býar­ skip­arnarnevndini fara at taka fyrsta stigið - og vónandi endar tað við, at vit byggja nýtt á sama staðið. Harvið vera karmanir uppaftur betri til ferðandi.  Vónandi verður arbeiði sett í verk beinavegin, so umstøðurnar vera betri longu nú til summar til øll tey ferðandi. Nú kemur vónandi nýtt »Kamping­pláss« Yviri við Strond Levi Mørk formaður í byggi og býarskiparnarnevndini hjá Tórshavnar kommunu Men so kom flatskatturin.... Hallur av Rana Formaður í Ung fyri Miðflokkin Nú er sjón fyri søgn, nú rokn­ ingin fyri flatskattin liggur í tinginum, at tað eru tey les­ andi, tey gomlu og tey sjúku, ið fíggja fullu lumm­arnar hjá teimum ríku. Játtanarkarmarnir eru einki minni enn ein vanvirð­ ing av teimum eldru, ið hava lagt lunnar undir land okk­ ara og ein niðurgerð av teim les­andi, ið útbúgva seg at føra landið víðari. Tí­verri má ásannast, at við ver­andi gongd verður heldur talan um eina endurreisn av einum fyrr­ verandi væl­ferðar­sam­fe­lagi, enn eina víðari­føring. Nú­ verandi politiska stýrið før­ir okkum beint út av egg­ini. Lyftini vóru mong áðrenn valið, og einki tyktist vera ómøgu­ligt. Men so kom flat­ skatt­urin og tann kaldi veru­ leikin. Lyftini bóru fleiri val­ evnir inn á ting, men innkomin skiftu tey ham. Nú skuldi gild­ið gjaldast. Upp til valið vóru allir flokkar á einum máli um, hvussu týdningarmikið tað er at menna Setrið og lyfta tað upp á altjóða støði. Men so kom flatskatturin. Úrslitið er, at í staðin fyri at menna Fróðskaparsetur Før­ oya, verður teimum nú álagt at spara 6,5 mió næstu fimm árini. Ein kúvending frá øllum tí, ið varð lovað. Umstøður teirra lesandi, ið nema sær útbúgving í Før­oy­ um, hava mangan verið frammi í miðlunum. Serliga hevur ávísur tinglimur fyri Fólka­ flokkin mangan sam­an­líknað umstøðurnar hjá les­andi í Føroyum við tær í Dan­mark. Tí skuldi ein trúð, at við­komandi tingmaður fór at arbeiða sum úlvur á skóg fyri umstøðum teirra, ið lesa her í Føroyum. Men so kom flatskatturin. Tíðin, ið ein lesandi fær stuðul undir útbúgving, verð­ ur stytt til at fevna um ásetta lestrartíð. Hetta kemur ser­liga at raka tey lesandi, ið und­ir lestri gerast upp á veg­in, sjúk ella har aðrar um­støður noyða tey at taka ein stegð. Í stuttum gerst skip­anin óbrúkilig fyri hesi. Eisini lesandi undir ÚSUN koma at kenna sviðan, tí ætl­ anin er at stuðulin til lesandi uttan fyri norðurlond verður umlagdur til eitt lán, um tey lesandi ikki koma heim aftur. Hetta kemur væntandi at minka tal teirra, ið fara aðrar staðir at lesa, og harvið missur føroyska samfelagið tað fjølbroytni, ið tey geva samfelagnum við heimkomu. Somuleiðis vóru umstøð­ urnar hjá miðnámslesandi eitt nógv umtalað evni, ser­liga tá dyrgjast skuldi eftir at­kvøðum á miðnámsskúlum. Men so kom flatskatturin. Úrslitið er nú, at tey 18-19 ára gomlu miðnáms­skúla­les­andi, ið ikki búgva heima, fáa stein oman á byrðu. Lest­rar­íbúðir eru so gott sum ikki til staðar í Føroyum í dag, og kostnaðurin fyri at leiga er høgur. Við núverandi stuð­uls­upphædd er tað nóg ringt at fáa endarnar at røkka saman. Ætlaða sparingin fer at gera ilt verri. Umstøður teirra veikastu verður mangan tosað um upp til val, og ikki varð øðrvísi hesa ferð. Sjálvandi skulu vit taka okkum av teimum eldru og sjúku í samfelagnum, róptu tey í kór. Men so kom flat­ skatturin. Fólk muga gera seg klár til eina hugburðsbroyting. Gerst man sjúkur, má man gera seg til reiðar at rinda brúkaragjald. Hetta kemur sjálvsagt at raka tey veikastu í samfelagnum, ið onga skatta­lætta fingu, mein­ ast. Eisini tey eldru, ið hava bygt hetta land, muga nú síggja tær vælferðartænastur, ið teirra ættarlið hevur lagt lunnar undir, spakuliga verða ryktar undan teimum. Upp undir valið vóru øll góð við tey, men so kom flat­skatt­urin. Pensjónsaldurin skal hækk­ ast alt fyri eitt við ein­um ári, tað var greiði boð­skap­urin frá lands­stýr­is­mann­inum í fíggj­ ar­mál­um. Keldur vilja vera við, at hetta einans er byrj­anin, og at ætlanin hjá lands­stýris­ kvinnuni í al­manna­málum er, at pen­sións­aldurin innan 5 ár skal hækk­ast til 70 ár. Ein beista­gerð móti einum ættar­ liði, ið hevur upplivað strævnar tíðir, og sum nú, tá tey loksins hava nátt tann gylta aldurin av 67 árum, sjálvi burdu sloppið at avgjørt, hvat tey ynskja at brúka sína tíð og orku uppá. Hetta er bara ein partur av mongu ætlanunum hjá samgonguni fyri at minka um undirskotið á fíggja­rlógini. Tað eru fleiri dømir, ið vísast kann á, men tað burdi verið øllum greitt, at tær sparingar, ið nú verða framdar, í veruleikanum eru rokningin fyri flatskattin. Mín áheitan á samgonguna er at vakna og síggja ta vandakós, vit eru á. Og at tey sjálvi gjalda rokningina av flat­skattinum, við alt fyri eitt at leggja frá sær og lata onnur sleppa framat. Nú koma rokningarnar Sirið Stenberg Tjóveldi Tað er ikki altíð gott at fáa rætt. Undir viðgerðini av flat­ skattauppskotinum og at for­ skatta penjónirnar bleiv fleiri ferðir ført fram, at rokn­ingin fyri hetta fór at koma. Víst bleiv á, at tá ið man soleiðis brúk­ar pen­ing­in hjá komandi ættar­lið­um, so fóru vit at koma í trupulleikar. Millum ann­að fóru broytingar í fólka­saman­ setingini at viðføra øktar út­ reiðslur á eldraøkinum. Vit vóru nøkur sum óttaðust at brúk­aragjøld komu at vera part­ur av framtíðar fígg­ing­ini, men samgongan aft­ur­víst hes­ um staðiliga. Men nú er partur av rokn­ingini komin, og hon er onki serlig! Í “Á rættari kós” stendur orðarætt “fyri at tryggja at tæn­astan skal vera á nóg góð­ um stigi kann ein møgu­leiki verða at taka brúk­ara­gjøld fyri tænastur á heilsu­økinum” Um hetta er rætta kósin, so sigur tað ikki so lítið um sam­ gonguna, sjálv meti eg hetta vera vandaleið. Sjúka og heilsa eru neyvt tengd at sosialum umstøðum. Hetta er staðfest í øllum okk­ara grannalondum, men tíverri er lítil og ongin sosi­al gransking á hesum øki í Føroyum. Aðra­ staðni er stað­fest, at tey við lægst inn­tøkum og við vána­ ligast livikorum eru mest útsett í mun til sjúku. Serliga eru tað lívsstílsjúkurnar, sum hes­in bólkur er raktur av, men eisini sjúkur og slit av arbeiði, tí aloftast hev­ur hesin bólkur tey likam­liga tyngstu arbeiðini, skift­andi arbeiðstíðir og arbeiðs­um­støður sum hava negativ árin á heilsuna. Tí fara brúkaragjøld fyri heilsu­tæn­astur altíð at raka sosialt órættvíst. Fari inniliga at heita á sam­gong­una um ikki at leggja hesa byrðu omaná hjá teim­um, sum dragast við sjúku, tey hava nokk at stríð­ast við frammanundan. Fyri stuttari tíð síðan er heilsu­trygdar­gjald­ ið hækkað umframt at end­ur­ gjaldið til heilivág er lækk­að. Eisini átøk sum raka ser­liga lægru inntøkurnar. Lægru inntøkurnar fingu onki burtur úr skatta­lætt­an­um og tað vera allarhelst somu fólkini sum nú fara at fáa truplast við at megna ætlaðu broytingina við at seta pensjónsaldurin upp. Frammanunda hava fólk goldið fyri heilsutænasturnar gjøgnum skattin, og øll gjalda til Heilsutrygd. Tey kunnu ikki gjalda einaferð enn. Í handilslívinum er kent, at tað ikki er skilagott at gjalda forút, tí tá kunnu trupul­leik­ ar standast av at fáa um­bidnu vøruna til vega, og hand­ils­ mannin á tal. Vón­andi verð­ur hetta ikki galdandi í heilsu­ verkinun. Í Føroyum hava vit havt tað grundsjónarmið at heilsu­ tænastan er samhalds­føst og røkkur øllum. Hetta er eitt av virðunum okkara sam­ felag byggir á. At leggja upp til búkaragjøld er at byrja niðurlagingina av væl­ferð­ arsamfelagnum. Og hvat verður so tað næsta, at for­eldur skulu gjalda fyri at børnini skulu sleppa í skúla? Tá ið fyrstu fetini eru tikin, vera tey næstu skjót eftir, og munandi lættari at gjøgnum­føra, tí tá eru princippini longu brotin.