leygardagur 17. juni 2000síða 4

Eyðun Klakstein - Antin fer landsstýrið til fólkaatkvøðu við tí samráð- ingarúrsliti, teir hava nátt, ella mugu teir leggja frá sær og skriva út nýval. Soleiðis sigur formaðurin í Sambandsflokkinum, Ed- mund Joensen, eftir triðja samráðingarumfarið mill- um landsstýrið og stjórnina. - Fullveldissamráðingar- nar hjá landsstýrinum eru fullkomiliga miseydnaðar. Antin fólkaatkvøðu ella nýval Formaðurin í Sambandsflokkinum heldur, at nú eru bert tvinnir kostir hjá landsstýrinum í at velja Føroyar fáa fullveldi, um vit vilja tað, men danir hava alla tíðina gjørt greitt, at tað fer at kosta, og soleiðis er støðan framvegis. Edmund Joensen heldur, at politisku fylgjurnar av miseyndaðu samráðingu- num má vera, at teir flokk- arnir, sum ætla at nýtmótans gera ríkisfelagsskapin mugu sleppa fram at. Formaður Sambandsfloksins hugsar við hesum um sín egna flokk og Javnaðarflokkin, sum eisini hevur mælt til eina nýggja skipan innan fyri ríkisfelagsskapin. - Landsstýrið heldur fram við at siga, at teir vóna at koma til eitt betri samráð- ingarúrslit, men tað fer einki at broytast í framtíðini. Danir hava gjørt greitt, hvat fullveldi kostar. Tað sigur seg sjálvt, at teir ikki vilja lata føroyingum fullveldi og samstundis skula gjalda før- oyingum stuðul ár eftir ár. Álitið á føroyingar rýkur Edmund Joensen heldur, at tað er púra burturvið at draga møguligar oljuinntøk- ur inn í fullveldissamráð- ingarnar. - Landsstýrið ætlar at taka fullveldi við at seta oljuna og eftirkomarnar í veð, men tað var ein seinasta despe- rata royndin at eina betri skiftistíð. Og tann royndin miseydnaðist eisini, sigur hann. Edmund Joensen heldur, at tað einasta landsstýrið fær burtur úr samráðingunum, er, at álitið á føroyingar verður niðurbrotið. - Landsstýrið hevur gjørt stóran skaða fyri føroyingar við at ákæra danir fyri bæði líkt og ólíkt, og nú ætla teir eisini at venda sær til ST fyri at kæra Danmark. Hetta lík- ist ongum, sigur ein av- gjørdur formaður fyri Sam- bandsflokkin. Hann finnist eisini harðliga at løgmanni, sum førdi fram, at aðrastaðni verða slík mál loyst við krúti og kúlum. - Tað má vera eindømi í søguni, at leiðarin í einum landi hóttir við krúti og kúl- um fyri at sleppa at lækka livistøðið hjá sínum fólki niður í eina helvt, sigur Ed- mund Joensen. Eyðun Klakstein úr Keypmannahavn Landsstýrið fekk ikki donsku stjórnina at bíta á nýggja agnið, sum føroyska sendinevndin hevði við á fundin í Keypmannahavn hósdagin. Undan triðja samráðing- arumfarinum hevði lands- stýrið gjørt eitt nýtt uppskot um búskaparliga skiftistíð, har møguligar oljuinntøkur skulu mótroknast í blokk- stuðlinum. Uppskotið, sum skuldi tryggja føroyingum eina betri skiftistíð, var fyrstu ferð lagt fyri donsku stjórn- ina á samráðingarfundinum hósdagin. Donsku embætismenninir høvdu als ikki hoyrt um nýggja uppskotið framman- undan, og tá ein av embæt- ismonnunum kom út úr samráðingarhølunum og varð spurdur um, hvat hann helt um nýggja uppskotið, stóð hann spyrjandi. Hann hevði als ikki hoyrt um upp- skotið, men fekk tað síðani frá einum av donsku fjøl- miðlafólkunum. Stjórnin stóð fast við sítt Nýggja uppskotið hjá lands- stýrinum mælti til, at blokk- stuðulin skal minka stigvíst í 15 ár. Um Føroyar fáa stór- ar oljuinntøkur innan hesin 15 árini, skal tann stuðulin, sum er latin eftir tey fýra árini, metast sum eitt lán, sum skal gjaldast aftur. - Uppskotið hjá landsstýr- inum vil bæði við og uttan oljuinntøkur hava við sær stórar sparingar fyri stats- kassan, sigur landsstýrið í viðmerkingunum til upp- skotið. Men landsstýrið fekk onga undirtøku fyri nýggja uppskotinum hjá sær. Danska stjórnin vildi ikki hoyra talan um at taka olj- una við í búskaparligu skift- istíðina. - Vit halda ikki, at tað er rætt at blanda oljuna upp í hesar samráðingar, segði Poul Nyrup Rasmussen á tíðindafundinum eftir sam- ráðingarnar. - Vit hava sagt í eitt hálvt ár, at skiftistíðin verður ikki longri enn fýra ár, og tað halda vit fast við. Vit kunnu ikki gera nakað annað mót- vegis danska fólkinum og flokkunum í Fólkatingi- num, sigur danski forsætis- ráðharrin. Vildu vísa vilja Tá Anfinn Kallsberg, løg- maður, á tíðindafundinum varð spurdur um, hví lands- stýrið nú hevði tikið oljuna við í samráðingarnar, svar- aði hann, at landsstýrið royndi at vísa tann neyðuga viljan og fleksibilitetin til at koma víðari í samráðingu- num um skiftistíðina. Men í samráðingarupp- legginum, sum danska stjórnin fór á fundin við, varð gjørt greitt, at stjórnin ikki vildi taka undir við eini skiftisskipan, sum var tengd at gongdini í føroyska bú- skapinum. - Hetta hevði verið í stríð við prinsippið um, at full- veldi og búskaparlig ábyrgd fylgjast, segði stjórnin á fundinum við landsstýrið. Og við greiða boðskapi- num hjá Nyrup og hansara fólkið varð nýggja uppskot- ið hjá landsstýrinum sópað til viks, áðrenn nakrar ver- uligar samráðingar komu í lag um tað. Danska stjórnin stendur sostatt rimmarfast við tað, sum hon áður hevur sagt um skiftistíðina. Hon verður í mesta lagi fýra ár og verður ikki tengd at gongdini í før- oyska búskapinum. Stjórnin segði kortanei til oljuna Nýggja uppskotið hjá landsstýrinum um ein búskaparliga skiftistíð varð sópað til viks av donsku stjórnini. Nyrup vildi ikki hoyra talan um oljumilliónir úr Føroyum tí NATO er sloppið at hava eina støð í Føroyum. Hesa útrokning hevur landsstýrið nýtt í samráð- ingunum við stjórnina fyri at vísa, at Føroyar ikki bara hava tikið ímóti pengum, men at Danmark eisini hev- ur havt fíggjarliga fyrimun av Føroyum. Danska stjórnin førir fram, at Føroyar hava notið vesturlendska verju uttan at gjalda fyri hesa. Allar út- reiðslurnar til verjumál í Føroyum eru goldnar av danska statskassanum, og harafturat hava Føroyar fingið pengar burtur úr, at fólk við tilknýti til NATO og donsku verjuna hava ver- ið í Føroyum. Tí heldur stjórnin ikki, at hon skyldar Føroyum nakað orsaka av hernaðarligum viðurskiftum. - Verjumál eru danskt málsøki, og tí eru tað eisini teir, sum skulu gjalda fyri hetta. Vit eru heldur ong- antíð eftirspurdir í hernað- armálum, og tað burturvið at siga, at vit hava spart pengar á hesum økinum, sigur Anfinn Kallsberg. - Vit hava kanska fingið nakrar skattakrónur burtur úr teimum fólkunum, sum hava havt tilknýti til støðir- nar í Føroyum, men tað ber ikki til at siga, at vit eru sloppin undan verjuútreiðsl- um, tí hetta málsøki er Løgmaður helt lítið um hernaðarfrágreiðingina Danska stjórnin avsannar, at hon hevur havt fíggjarligan vinning av hernað- arliga virkseminum í Føroyum. Løgmaður heldur lítið um frágreiðingina, sum stjórnin gav á fundinum hósdagin Eyðun Klakstein Keypmannhavn Danska stjórnin avsannar nú, at hon hevur havt nakran sum helst vinning av hern- aðarliga virkseminum í Før- oyum. Hóast forsætisráðharrin hevði noktað fyri at taka hernaðarmál við á dag- skránna fyri samráðingar- fundin hesaferð, kom hann - soleiðis sum Sosialurin kundi greiða frá í blaðnum í gjár - við eini frágreiðing kortini. Men Anfinn Kallsberg, løgmaður, hevði eftir sam- ráðingarfundin einki gott at bera hesi frágreiðing, sum hann helt verða eitt skot við síðuna av. Danska stjórnin heldur, at gongdin í málinum er skeiv, tí Danmark er ikki sloppið undan nøkrum kravi frá NATO um at skulu brúka 3% av bruttutjóðarúrtøkuni (BTÚ) til verjumál. Í 1978 gjørdu NATO-lim- alondini eina semju um, at londini skuldu leggja seg eftir at brúka 3% av til verj- umál, men fleiri lond hava ongantíð nátt hesum máli. Danmark er eitt av hesum londum, tí síðani 1976 hev- ur Danmark brúkt 2,6% av BTÚ til verjumál, og tað er væl niðanfyri tað, sum NATO-londini helst skulu brúka. Landsstýrið heldur, at Danmark er sloppið bíligari í verjuútreiðslum, tí teir hava brúkt Føroyar og Grønland sum ein part av gjaldinum, men hesum aft- urvísir stjórnin. Vánalig frágreiðing Landsstýrið hevur roknað seg fram til, at Danmark hevur spart eini 30 milliard- ir krónur í verjuútreiðslum, danskt. Skulu gera verjupolitikk Løgmaður sigur seg ikki kunna prógva, at danir hava havt fíggjarligan fyrimun av at brúka Føroyar í hernað- arligum viðurskiftum, men tað er nógv, sum bendir á tað. Danskir ráðharrar hava eisini áður nevnt, at Dan- mark er sloppið bíligari í verjuútreiðslum, tí tað hevur brúkt Føroyar og Grønland sum part av gjaldinum. Løgmaður væntar, at danska stjórnin fer at koma við fleiri upplýsingum um hernaðarmálið. Ein onnur orsøk til, at landsstýrið undan samráð- ingunum hósdagin kravdi at fáa hernaðarmál við á dags- skránna er, at landsstýrið vil hava upplýsingar um hern- aðarliga týdningin hjá Før- oyum - bæði fyrr og nú - so landsstýrið er ført fyri at gera ein verjupolitikk. Á fundinum hósdagin segði Poul Nyrup Rasmus- sen við landsstýrið, at danska stjórnin fer ikki at viðgera føroyska verjupoli- tikkin, fyrr enn eitt ítøkiligt uppskot um hetta er komið frá landsstýrinum. Landsstýrið sigur seg ikki kunna gera nakað uppskot fyrr enn tað hevur fingið fleiri upplýsingar um verju- málini. Eyðun Klakstein Martin Paldam, professari í búskapi við universitetið í Århus, heldur, at at føroyska ynskið um eina langa bú- skaparliga skiftistíð er burt- urvið. - Eg skilji als ikki, at stjórnin ikki fyri langari tíð síðani hevur sagt, at blokk- stuðulin má minka, sjálvt um Føroyar ikki taka full- veldi. Tað er eingin meining í, at Føroyar skulu hava 1,5 milliard krónur hvørt ár, sigur Paldam, sum hevur ar- beitt nógv við føroyska bú- skapinum. Hann heldur, at føroying- ar skuldu hugsa um, hvussu onnur lond hava fingið full- veldi. Í afrikansku londu- num fekk fólkið loyvið at vinda flaggið á stong, og so rýmdu bretarnir. Paldam hevur heldur ikki nógv til yvirs fyri uppskot- inum um at mótrokna møg- uligar oljuinntøkur í blokk- stuðlinum. - Nú hava vit givið Før- oyum so nógvar pengar í so nógv ár, at tað hevði verið natúrligt, at føroyingar góvu okkum ein part av oljumill- iónum, sjálvt um teir ikki taka fullveldi, segði ber- søgni professarin við Ritzau í gjár. Føroyska kravið er burturvið Danskur professari í búskapi heldur, at føroyska ynskið um eina skiftistíð í 15 er fullkomiliga órímuligt 7 tíðindablaðið sosialurin Nr. 114 - 17. juni 2000 6 tíðindablaðið sosialurin Nr. 114 - 17. juni 2000 Sosialurin - 311820 Sp/f Eyðbjørn Hansen -Bilasøla Varðagøta 75 • FO-100 Tórshavn • Tel. 313375 og 213375 • Fax 31 14 95 Heimasíða: www.suzuki.fo • E-mail: suzuki@suzuki.fo Wagon R+: kr. 129.900,- b¾Ýi st¿rri og skj—tari... Tann nàggi Wagon R+ fr‡ SUZUKI er komin ’ nàggjari œtg‡vu, ...nàggjur ‡ hv¿rjari trom og egg