hósdagur 3. mai 2012síða 50

nr. 51 · 3. mai 2012 10 VIKUSKIFTI Greinarøð Óli Samró Eins og taxabilarnir í Manchester hava tvey ymisk virði, so hava skip og loyvi í Føroyum eisini tvey ymisk virði - eitt fyri skipið og eitt fyri loyvið. Oftast er loyvið munandi meira vert enn skipið. Fyrst og fremst verður virðið ásett eftir, hvussu nógvan pening loyv­ið kastar av sær. Virðið veksur um loyvið er galdandi í eitt langt tíðar­skeið. Loyvið veksur enn meira í virði, um eftirspurningurin eftir loyv­unum er størri enn útboðið – eisini eftir­spurn­ ingur frá útlendingum. Eru fá myndug­ leikakrøv veksur virðið, og virðið minkar um avmarkandi treytir fylgja við. Eru loyvini trygg, so at peninga­ stovnarnir kunna fá pant í veiðuloyvi beinleiðis ella óbeinleiðis og harvið vilja fíggja virksemið, ja, so sigur tað seg sjálvt, at virðið veksur enn meira. Manningaravtalurnar fyri skipa­bólk­ in ávirkar beinleiðis virðið á loyv­inum. Er manningaravtalan góð fyri reiðaran, so veksur virði. Um stórur partur av veiðu­virðinum verður útgoldið í hýru, minkar virðið. Hinvegin er eitt fiskiloyvi lítið og einki vert, um tað einki kastar av sær fíggjar­liga. Eitt nú tá vánaligar mann­ ingar­avtalur ella krevjandi myndug­ leika­krøv eru knýtt at einum loyvi. Er loyvið ótrygt, ja, so fellur virðið ímóti null beinan­veg. Verða so útlendingar útihýstir frá at eiga loyvini, so minkar virðið enn meira hjá teimum, sum eiga loyvini. Heilt galið blívur, um eingin vil fíggja. Uttan iva hevur tað størst týdning, um ein loyvishavari í praksis eigur loyvið ella ikki. Hvussu trygt er loyvið. Tað er her stóra óvissan er. Pelagisku loyvini Í dag hava pelagisku loyvini stórt virð­ið. Einaferð í tíðini vóru tey nærum virðis­ leys.Virðið á Varðanum í Gøtu var í fjør nógvar milliardir vert, um prísirnir í 2011, sum skip í Norra og Danmark, ið kunnu samanberast við skipini hjá gøtu­monn­unum, við pelagiskum veiði­loyvum vóru seld fyri, og við grundar­lag í teimum veiðurættindum og treytum, sum skipini hjá Varðanum høvdu í 2011. Men hvat loyvini eru verd næsta ár, tað veit eingin! Men tað er tað, sum hev­ ur týdning. Loyvið verður tað vert, sum ein møguligur keypari metur for­treyt­ irnar fyri at vinna pening uppá loyvið samanborið við váðan. Verður staðfest, at loyvini í prinsippinum eru rullandi og vara ævigt, so er virðið enn størri og sjálvandi minni um váðin veksur. Broytast fortreytirnar, so gøtumenninir í fram­tíðini skulu kappast á einum fríum marknaði við kinesarar, russar, hollend­ingar, skotar, írar, íslendingar og norð­menn um rættin at fiska, so verða loyvini, teir hava ídag, kanska einki verd. Fara nýggju føroysku skip­ ini at kappast við gomul skrottað skip um allan heim, og øll fáa sama rætt at bjóða frítt um rættindini, uttan at somu treytir um manningarsáttmálar, land­ ingar­skyldu o.t. fylgja við, tá verður virðið á teirra loyvi einki vert. Vit kunna hugsa okkum eina støðu,at gamli Tróndur og nýggi Tróndur í Gøtu skulu bjóða ímóti hvørjum øðrum á eini uppboðssølu av veiðirættindum við Føroyar. Gamli Tróndur hevur við kines­iskum eigarum lítla og onga skuld og við kinesiskari manning lítlar og ongar hýruútreiðslur. Gamli Tróndur kemur altíð, eg endurtakið altíð, at kunna bjóða ein hægri prís fyri veiðu­ rættindini enn nýggi Tróndur við stór­ um avskrivingum og við føroyskari mann­ingaravtalu. Úrslitið verður tá, at viðrið á gamla Trónda veksur, tí nú kann hann fiska við at keypa eitt loyvi, meðan virðið hjá loyvinum á nýggja Trónda í Gøtu fellur niður í einki. Á tann hátt blívur Føroyar eitt paradís fyri gamalt skrott. So virðini á pelagisku loyvunum í morg­in kunna vera alt frá null til óenda­ligt. Tað má man kalla stóra spreið­ing vegna stóra óvissu. Hví vóru pelagisku loyvini so nógv verd ígjár? Tí tey kasta so nógvan pening av sær! Hvat eitt loyvið var vert í gjár er søga, tað áhugaverda er hvat eitt loyvi er vert ídag, ímorgin og í framtíðini. Hvat virðið var í gjár kann ikki brúkast til nakað. Virðið er nú einaferð tað, sum keypari og seljari blíva samdir um, tá ein handil verður undirskrivaður. Tað er veruliga virðið av skipi og loyvið pluss minus alt annað! Fyrst loyvið so skip Fólksins ogn Óli Samró skrivar greinarøð um fólksins ogn og føroyska fiskivinnu. Onnur grein er um loyvini. Seinni greinar verða millum annað um loyvir, útlendskan kapital, um lønsemi og um ráðgevingina hjá ICES, Havstovuni og Fiskidaganevndini.