leygardagur 6. mars 2004síða 5

8 Nr. 46 - 6. mars 2004 Nr. 46 - 6. mars 2004 9 Samgongan er í ferð við at seta ein bólk at kanna, hvussu gongd aftur kann fáast á vinnulívið í Suður- oynni VINNUFRAMI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Suðuroy: Nú skal gongd fáast á vinnulívið í Suður- oynni aftur. Tað ætlar samgongan. Serliga í syðru helvt í Suðuroy er bara gingið afturá seinastu tíðina og eitt virki fyri og annað eftir er steðgað og á øðrum virkj- um er nógv minni arbeiði, enn tað hevur verið. Og í løtuni er støðan í syðru bygdunum í Suðuroy ikki mætari enn hon var fyri 10-12 árum síðani, tá ið kreppan leikaði uppá tað harðasta. Fleiri ferðir hevur verið sóknast eftir eini miðvísari, politiskari ætlan fyri, hvussu vinnulívið í hesum partinum av landinum kundi fáast á føtur aftur, á sama hátt sum Sandoyar- ætlanin lyfti Sandoynna upp úr aldudalinum og upp á eitt hægri støði. Og nú hevur hendan sam- gongan raðfest málið so mikið ovaliga, at ein ser- stakur bólkur skal nú setast at kanna eftir, hvussu vinnulívið í Suðuroynni skal fáast á føtur aftur. Suðuroyarbólkur skal stinga út í kortið Johan Dahl, løgtingsmaður fyri sambandsflokkin, upp- lýsir fyri Sosialinum, at ætlanin er at seta ein bólk við tinglimum úr teimum trimum samgonguflokk- unum. Limirnir hjá sam- bandsflokkinum og javn- aðarflokkinum í bólkinum verða úr Suðuroynni, men limurin hjá fólkaflokkinum verður onkra aðrastaðni frá, tí hann hevur ongan tinglim úr Suðuroynni. Hesin bólkurin skal so hava tætt samband við vinnulív og onnur serkøn í Suðuroynni. – Saman við restini av samgonguni og vinnulívin- um í Suðuroynni skal hesin bólkur so stinga út í kortið, hvussu oyggin kann fáast á føtur aftur og fáa greiði á, hvat skal til, fyri at fáa gongd á vinnulívið aftur. Johan Dahl sigur, at nevndin skal arbeiða skjótt, tí tað krevjast skjótar loysn- ir. Hann heldur, at verða ikki tiltøk sett í verk, kunnu vit gloyma alt um økis- menning. Hann heldur, at politiskt hevur tað verið alt ov lítil áhugi fyri støðuni í útjaðar- anum í Føroyum. –Tað vísir seg sum um at tað hevur verið ov lítil áhugi fyri at loysa trupul- leikarnar hjá útjaðaranum og nú mugu politikararnir gera upp við seg sjálvar, um vit skulu hava ein út- jaðara í Føroyum ella ikki. Hann vísir á, at tað er dýrari at reka vinnu í út- jaðaranum og tí er búseting og trivnaður í útjaðaranum ikki nakað, sum kemur av sær sjálvum. – Eitt nú er tað dýrari at fáa vørur til og frá virkjum í útjaðaranum enn til og frá virkjum í miðstaðarøkinum og tað er eisini dýrari at seta vinnu á stovn í útjað- aranum, tí peningastovnarir taka hægri rentu fyri at fíggja virkisbygningar í útjaðaranum, tí virðini eru minni og sostatt eisindi vandi fyri tapi, størri. Og Johan Dahl er sann- førdur um, at skal vinnan í útjaðaranum fáast á føtur aftur, skulu politiskar loysnir til. – Er ikki vilji til at taka tey politisku stigini, sum eru neyðug, kann tað gera tað sama. Russarafiskur ein møguleiki Í hesum sambandi nevnir Johan Dahl, at ein møgu- leiki kundi verið gjørt eina skipan, so at tað bar til at arbeitt russarafisk í Vági. Í Sosialinum herfyri helt Meinhard Jacobsen, stjóri í Fiskavirking, at ein gongd leið fyri at fingið støðugt arbeiði í Vági, var at keypt frystan fisk úr Russlandi at virka á virkinum í Vági. – Tað gevur nógv og støðugt arbeiði, segði Meinhard Jacobsen. Men hann legði eisini dent á, at skal tað bera til, er tað ein fortreyt, at skip- anin við tollendurgjaldi verður sett í verk aftur. Fyri nøkrum árum síðani fingu virki 1,10 krónur í tollendurgjaldi fyri kilo av ráfiski, sum varð keypt úr Russlandi. Tað var ein skip- an, sum skapti heilt nógv arbeiði, segði stjórin í Fiskavirking, men við ong- um tollendurgjaldi, verður tað ov dýrt. Johan Dahl sigur, at tað stuttu tíð, hann sat sum fiskimálaráðharri, hevði hann ein stuttan óformligan fund við stjóran í Fiska- virking, og har var hesin møguleikin við russara- fiski nevndur. – Eg haldi, at í fyrsta um- fari í hvussu so er, er russarafiskurin loysnin fyri Vág, tí hann skapar støðugt arbeiði og tað er støðugt arbeiði, sum fólk mest av øllum hava brúk fyri. Eitt gott hugskot Tollendurgjaldið er eitt endurgjald fyri tað, sum virki gjalda meiri í tolli fyri at selja triðjalands fisk í ES. Og tað tykist sum um at júst russarafiskurin kann verða álitið hjá suðuroying- um framyvir, tí tað tykist sum um at tað eisini eru onnur í samgonguni, sum halda, at tað kann vera ein gongd leið at seta skipanina við tollendurgjaldi í gildi aftur. Jóannes Eidesgaard, løg- maður, sigur, at tankin er avgjørt áhugaverdur. – Tað skapar nógv ar- beiði og verður úrslitið, at landskassin fær nógv størri inntøkur av hesum enn hann letur í tollendurgjaldi, er tað avgjørt áhugavert. Hann heldur eisini, at støðan í syðru helvt í Suð- uroy er so vánalig, at tað verður neyðugt at seta óvanlig tiltøk í verk. – Kemur tað so langt, ivist eg ikki í, at landsstýrið fer at viðgera tað við áhuga, sigur løgmaður. Somuleiðis heldur Bárð- ur Nielsen, landsstýris- maður í fíggjarmálum, at hetta avgjørt er ein góð ætlan, sum hann eisini er sinnaður at arbeiða víðari við. Nú skal Suðuroy fáast á føtur aftur Franz Fischler, ES landbúnaðar og fiskivinnu kommisserur, vil hava Noreg og Ísland sum limir í ES - og meinar at fiskivinnu politikk- ur ikki nýtist at vera nøkur størri forðing FISKIVINNA Búi Tyril tyril@PRnewsMedia.com Í sambandi við at tíggju eystur- og miðeuropeisk lond í mai gerast nýggir limir í ES, dylir land- búnaðar og fiskivinnu kommisserurin í Brüss- el, Franz Fischler, ikki fyri sínum vónum um at ES eisini veksur vestur- eftir, umframt at eisini fáa tað miðeurpeiska Sveits við í limaskaran. »Eg haldi tað hevði verið flott við einari víðkan, ikki bert eystur- eftir, men eisini vestur- eftir,« segði Fischler við norska IntraFish. »Vit hava longu tradi- tión fyri samstarvi við Ísland og Noreg hvat viðvíkur umsiting av felags fiskastovnum,« legði ES kommisserurin afturat. Meðan hann viðgekk at fiskivinnan í Noreg og Íslandi aftrar seg við at taka fiskivinnu poli- tikkin hjá ES til sín, so heldur hann kortini at hetta ikki er nøkur óyvirkomilig forðing. »Eftir mínum tykki er tað (…) nógvar orsøkir til at tey ikki eru limir. Tað verður ov einfalt at siga at fiskivinnan er orsøkin. Ein skal heldur ikki gloyma at norð- menn sjálvir nýskipa sín egna fiskivinnu politikk og innføra strangari til- tøk fyri at varðveita stovnarnar. So eg dugi ikki at síggja at hetta skal vera nakað størri hindur í framtíðar sam- ráðingum við Noreg.« Hóast fiskivinnu sam- ráðingarnar í fjør mill- um Noreg og ES stóðu fastar í fleiri vikur, so sær Fischler sambært IntraFish heldur ikki hetta sum tekin um vaksandi ósemju um hvussu stovnarnir skulu umsitast. Hann meinti at tað er ein spurningur um at báðir partar skulu hava tíð til at finna sínar positiónir. »Tað er greitt at báðir partar mugu síggja um síni egnu áhugamál, og tryggja at hesi hava størst møguliga pláss í einari endaligari avtalu. Viðhvørt tekur tað bara longri tíð. Eg haldi at vit at enda koma fram til eina góða semju… Vit skulu minnast til at hetta er ikki nøkur gøta fyri einvegis ferðslu; norð- menn sleppa at fiska í okkara farvatni, júst sum vit sleppa at fiska í teirra. Spurningurin er altíð: Hava vit javnvág millum kvoturnar vit geva og kvoturnar vit fáa?« Einki varð nevnt um Føroyar; hinvegin varð Ísland, hóast tummilin hjá kommisserinum í tí sambandinum peikaði nakað niðari enn hann gjørdi fyri Noreg, um- talað sum eitt møguligt framtíðar ES limaland. »Við Íslandi eru kanska fleiri ósemju- punkt. Vit hava trupul- leikar við at teir aftur eru farnir undir hvala- veiði. Vit koma fram- vegis at vera ímóti henni. Harafturat hava teir opinbert eina heilt aðra skipan fyri um- siting av fiskivinnuni. Trupulleikin er hvussu vit kunnu viðgera mun- irnar í okkara skipanum. Tað hevði verið ómøgu- ligt fyri ES at gjørt broytingar, og intro-du- sera ta íslendsku skip- anina, bara fyri at fáa Ísland at koma upp í ES. So teir mugu broyta sína skipan. Men styrkin hjá Samveldinum er flexi- biliteturin. Vit eiga at vera flexibul og kanna hvussu vit kunnu møta teirra serligu krøvum. Tað er soleiðis skipanin eigur at vera.« Vil hava norð- menn og íslendingar upp í ES Fiskur úr Russlandi kastaði nógv arbeiði av sær á føroyskum virkjum fyri nøkrum árum síðani. Nú kann tað eisini henda, at tað verður russarafiskurin, sum verður álitið hjá fólkinum í syðru helvt í Suðuroy. Ein møguleiki er, at arbeiða russarafisk á stóra flakavirkinum í Vági – Við broytingunum í miðfyrisitingini hevur samgongan í veruleikanum bert flutt runt á einum fótbóltsliði og fingið eina kabal at ganga upp, uttan at nakað endamál og nøkur ætlan er at hóma, heldur Høgni Hoydal um skerjingarnar av aðalráðum SKERJINGAR Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Formaður Tjóðveldisfloks- ins í andstøðu, Høgni Hoy- dal, eftirlýsir og saknar eina endurskoðan á allari fyrisit- ingini. Hann heldur, at skerjingarnar í aðalráðun- um ikki er annað enn eitt spæl fyri gallarínum, har nøkur vallyfti skulu hald- ast, uttan at nøkur verulig ætlan er aftanfyri. – Man hevur flutt runt uppá nakrar brikkar í aðal- ráðunum uttan nakrar spar- ingar, og tað verða so ikki hesar broytingarnar, sum síggjast aftur á eini fíggj- arlóg, heldur Høgni Hoy- dal. Hann saknar verulig endamál við broytingunum, og mælir hann til endur- skoðan í øllum bygnaðin- um. – Neyðugt er at spyrja, hvat vit veruliga vilja við miðfyrisitingini. Hvat er ætlanin, endamálið og visi- ónirnar, og í hesum sam- bandi skuldi ein bólkur ver- ið settur við kvalifiseraðum fólki at kanna, hvussu sam- starv millum aðalráðini verður sett í hásætið, heldur Høgni Hoydal. Fyrrverandi varaløgmaður leggur dent á, at tað ikki snýr seg um tal av aðalráðum, men heldur um hvussu samstarv kann fáast millum ráðini uttan nakrar dupultfunktiónir. – Tískil skuldi fyrisiting- arbygnaðurin verið endur- skoðaður heldur enn at flyta runt uppá nøkur ráð og nakrar aðalstjórar uttan endamál, sigur formaður Tjóðveldisfloksins. Brúk fyri uttanríkisráðharra Høgni Hoydal stuðlar tó samgonguni í at styrkja um føroysku uttanríkisfyrisit- ingina, sum samgongan júst hevur lagt undir Uttan- landsdeildina í Løgmála- ráðnum, men metir hann, at brúk er fyri einum uttan- ríkisráðharra, sum í staðin fyri løgmann umsitir uttan- ríkismálini. – Økið hjá løgmanni er sambært stýrisskipanarlóg- ini frammanundan so stórt, at løgmaður als ikki átti at savna hetta undir seg sjálv- an. Tískil skuldi ein uttan- ríkisráðharri verið settur við egnum aðalráði, mælir Høgni Hoydal til. Hann leggur afturat, at um uttan- ríkismálini endiliga skulu vera undir løgmanni, kundu Vinnumálaráðið og Fiski- málaráðið eisini verið løgd saman. – Men tað avgerandi er sum sagt ikki, hvussu nógv aðalráð eru, men heldur, hvussu samstarvið millum ráðini kann samskipast eff- ektivt. Samgongan hevur flutt runt uppá eitt fótbólts- lið, men spurningurin er, hvussu liðið fær spælt sam- an, tí í løtuni eru nógvar dupultfunktiónir, slær Høgni Hoydal fast. Sam- bært honum er ein sjálv- søgd fortreyt fyri sparing- um, at broytingar vera í sjálvum bygnaðinum, og tískil hava núverandi broyt- ingar als einki endamál. – Løgfrøðingar, fíggjar- stýrið og EDV kunnu t.d. saktans samskipast millum øll aðalráðini í einum øðr- vísi samstarvi, í staðin fyri at hvørt aðalráð hevur sínar løgfrøðingar, fíggjarfrøð- ingar o.s.fr, sigur Høgni Hoydal. Endamálið eigur sam- bært formanni Tjóðveldis- floksins at vera at fáa meiri burturúr samstarvinum millum tey mongu dugna- ligu starvsfólkini í staðin fyri bert at flyta runt á yvir- flatuni. – Endurskoðanin av bygnaðinum er nakað, vit ikki megnaðu at koma til í gomlu samgonguni, og tað er harmiligt, at nýggja sam- gongan heldur ikki hevur fingið viðgjørt spurningin, heldur Høgni Hoydal at enda. – Tað einasta, sam- gongan hevur fingið burturúr skerjingun- um í miðfyrisitingini, er eina veikari polit- iska ávirkan uttan nakrar sparingar, sigur Jenis av Rana. Formaður Miðfloks- ins ávarar eisini samanleggingina av almanna- og heilsu- málum, sum eri eitt alt ov stórt øki til ein landsstýrismann SKERJINGAR Heini í Skorini heini@sosialurin.fo – Tað stóð í yvirskrift í bløðunum ein dagin, at fyrstu vallyftini eru brotin, og tað er júst tað, sum er hent, sigur ein av andstøðu- leiðarunum, Jenis av Rana. Hann vísir á, at skerjingar skuldu gerast við endamál- inum at spara, og tá tað ikki er hent, er einki vunnið. – Tveir landsstýrismenn eru sendir heim, og tað hev- ur sjálvsagt elvt til eina viknaða politiska stýring og eitt sterkari embætisverk, har landssstýrismenninir ikki hava møguleikan fyri sama innliti og yvirliti samanborið við undanfarnu samgongu, sigur Jenis av Rana. Hans Pauli ongan kjans Jenis av Rana er hart ímóti, at almanna- og heilsumál aftur komu undir eitt aðal- ráð, og vísir hann á, at við- komandi landssýrismaður Hans Pauli Strøm als ikki hevur møguleikan at umsita stóra økið einsamallur. Tað var orsøkin til, at Páll á Reynatúgvu og Bill Justin- ussen í undanfarnu sam- gongu býttu økið ímillum sín. – Í staðin fyri at skapa møguleikar fyri visiónum og menningarætlanum, fer Hans Pauli bert at sløkkja eldar, tí hann stutt sagt ikki kann hava yvirskot til ann- að, sigur Jenis av Rana. Hann undirstrikar, at Hans Pauli Strøm er ein sera dugnaligur, arbeiðssamur og nærlagdur politikari, men at almanna- og heilsu- mál einfalt er ov stórt fyri ein politikara at umsita. – Tískil er tað á ein hátt synd í Hans Paula, og sam- gongan kemur at sanna, at samanleggingin av al- manna- og heilsumálum var skeiv, eins og teir nú hava innsæð, at ætlanirnar um sparingar heldur ikki hildu, vísir formaður Mið- floksins á. Vælferðarsamfelagið er dýrt Jenis av Rana trýr ikki løgmanni í útsøgnum hans- ara um, at við skerjingun- um av aðalráðum er nú klárt til víðari sparingar í embætisverkinum. – Í veruleikanum er einki hent í fyrisitingini, uttan, at nakrar funktiónir í aðalráð- unum ikki longur hava eitt politiskt høvd. Annars er støðan júst tann sama, og tá hevur ein ikki ruddað slóð fyri nøkrum, heldur Jenis av Rana. Hann vísir á, at samgongan í staðin skuldi góðtikið, at vælferðarsam- felagið er dýrt, skulu vit halda fast við nakrar grund- leggjandi tænastur, og at hann tískil ikki trýr á nakrar sparingar í kjalarvørrinum av teimum broytingum, sum júst eru framdar. – Frá at vera 42.000 íbúgvar tátta vit nú í 50.000, og tað krevur eisini meiri av fyrisitingini. Tískil kann eg als ikki fylgja løg- manni í ætlanunum um sparingar í framtíðini, hel- dur Jenis av Rana. Størstu broytingarnar higartil í nýggja valskeiðnum tykjast vera tær broytingar, sum eru framdar í miðfyrisitingini. Aðalráðini eru skerd frá níggju niður í sjey, og av hesum hava aðalstjórar og starvsfólk verið flutt runt á ymsu ráðunum. Andstøðuleiðararnir eru samdir um, at skerjingarnar í miðfyrisitingini als ikki tæna nøkrum endamálið. Tíverri fingu vit ikki viðmerking frá Kára P. Højgaard áðrenn evstamark Høgni Hoydal: Spæl fyri gallarínum – Økið hjá løgmanni er sambært stýrisskipanarlógini framm- anundan so stórt, at løgmaður als ikki átti at savna uttanríkis- málini undir seg sjálvan. Tískil skuldi ein uttanríkisráðharri verið settur við egnum aðalráði, mælir Høgni Hoydal til Jenis av Rana: Synd í Hans Paula – Tveir landsstýrismenn eru sendir heim, og tað hevur sjálvsagt elvt til eina viknaða politiska stýring og eitt sterkari embætisverk, har landssstýrismenninir ikki hava møguleikan fyri sama innliti og yvirliti samanborið við undanfarnu samgongu, sigur Jenis av Rana Andstøðan samd C M Y K 9 8