leygardagur 6. mars 2004síða 17

Nr. 46 - 6. mars 2004 33 10 Sosialurin Nr. 46 - 6. mars 2004 Al-Quaeda gjørdi aftur vart við seg í vikuni sum fór. Hesaferð lótu nærum 300 shiamuslimar lív, meðan teir hildu halgidag fyri fyrstu ferð síðani Saddam Hussein varð rikin frá valdinum. Sæð við uttanríkispolitiskum brillum roynir Al-Quaeda at skapa irakiska mótstøðu ímóti vesturlensku hersetingini í Iraq og í einum størri perspektivi megnaði yvirgangsfelagskap- urin aftur at minna heimin á at Al-Quaeda enn er virkið. Síðan 11. september 2001, sum førdi til at kríggj varð lýst móti yvirgangi, er heimurin broyttur. Vit liva í einum heimsumfatandi krígsøki, og um streymurin brádliga fer í einum vesturlendskum stórbýi, sum hendi í New York síðsta summar, kemur yvirgangur beinanvegin til hugs. Hvussu umfatandi, hvar og hvør er Al- Qaeda, og fer vesturheimurin nakrantíð at megna at beina fyri muslimska yvirganginum? Í eini roynd at svara hesum spurningunum havi eg kannað søguna hjá Afghanistan. Í Afghanistan búgva nógvir ymiskir etniskur minniluta bólkar við ættarbondum til grannalondini, hetta kemst av at afghanska landamarkið varð ásett av bretum í hjá landa- tíðini. Ymisku ættarbólkarnar hava ígjøgnum allar tíðir stríðst móti hvørjum øðrum og Afghanistan hevur tískil altíð verið ávirkað av innanlands- stríði. Í 1979 gjørdi Sovjet- samveldið innrás í Afghanist- an, har ein vinstravendur flokkur, PDPA, var við at missa valdið. Vesturheimurin, Pakistan, Iran og flestallir afghanar fordømdu innrðsina. Amerika byrjaði beinanvegin at stuðla krígnum ímóti Sovjetsamveldinum. Ameri- kanar brúktu fregnartænastur í Egyptalandi, Saudiarabia og Pakistan til at venja, vápna, gjalda fyri og byggja upp eitt fleirtjóða net av stríðsfúsum muslimum at berjast í Afghan- istan. Í 1980 vóru lýsingar at síggja í bløðum í Egyptalandi, har heitt varð á ungdómin um at koma við í "ferðamanna- fylgið" til Afghanistan. Hesar vóru umstøðunar tá Osama bin Laden í 1986 byrjaði at útvega fólk til sína nýopnaðu herstøð, Al-Quaeda. Saudiarabia, Pakistan, Bretland og USA fegnaðust yvir at fáa fleiri hermenn, og tað vóru samstundis hesu londini ið vandu og vápnaðu Al-Quaeda. Osama bin Laden, sum var ein ríkur byggiverk- frøðingur frá Saudiarabia, kom til Afghanistan fyri at ganga ð odda fyri heilaga krígnum móti útheiminum. Fyri Osama bin Landen, og mong við honum, var nevniliga ikki einans talan um kríggj móti Sovietsamveldinum. Hann var viðhaldsfólk til eina vaksandi islamiska rørslu, sum tók seg upp sum eitt aftursvar ímóti uppílegging frá vesturlondum í muslimska heimin. Hendan islamiska rørslan kyknaði upp millum vónsvikin lesandi ð fróskapasetrum og tekniskum skúlum í muslimska heim- inum. They vóru troytt av mannminkandi vesturlenskari uppílegging. Meðan Osama bin Laden stóð fyri venjingar- leguni í Afghanistan komu meir enn 15.000 sjðlvboðnir saudiarabiskur menn í venjing hjá honum. Flesu teirra høvdu góðar útbúgvingar og góð almenn størv í heimlandinum. Í Februar 1989 tók Sovjetsam- veldið seg burtur úr Afghanist- an. Amerika og onnur vestur- lendsk lond sóu sigurin sum ein av teimum týdningarmikl- astu í tí Kalda Krígnum, með- an muslimsku stríðsmenninir sóu sigurin sum tann fyrsti væleydnaði islamiski mótdrátt- urin mótvegis vesturlending- um. Nógvir av teimum muslimsku hermonnunum fóru í allar ættir nú kríggið var liðugt, og soleiðis fekk Al- Quaeda eitt fjøltjóða og skapleyst net. Í Afghanistan helt innan- landsstríðið millum ymisku bólkarnir fram. Í 1996 megnaði fundamentalistiski islamiski bólkurin Taliban at takað valdið. Mansjavinistisku Taliban royndu harðhent at stýra Afghanistan, men ruðu- leikin og innanlandsstríðið varð ikki til at basa. Eftir at Taliban tvørnoktaði at flýggja Osama bin Laden til Amerika eftir álopini 11. september vardi ikki leingi fyrr enn teir vóru riknir frð valdinum. Í dag royna ymiskir felagskapir at vísa Afghanistan á vegin til fólkaræði, men tað gongur striltið og innanlandsstríðið er torført at basa. Megnar vesturheimurin at beina fyri muslimska yvir- ganginum? Tað er torført at ímynda sær, at kríggið móti yvirgangi fer at enda hastiliga – vesturheimurin hevur onga skotskivu at skjóta eftir. Al-Quaeda med alla? TELDUBRÆVIÐ Frá: Annika B. Mortensen, thisisannikab@yahoo.com Til: post@sosialurin.fo Evni: Vikuskifti Kemur tú úr einum heimi við ljóðføri? – Ja, massar. Horn, violin, guitar, trummur, klaver, you name it! Spælir tú nakað ljóðføri? – Bert eitt. Kornet! Syngur tú undir brúsuni? – Nei, ongantíð! Hevur tú nakrantíð droymt um at gerast tónleikari? – Nei, tað havi eg ongantíð droymt um! Hvat hevur tónleikur at siga fyri teg? – Onki sum so. Men eg lurti nógv eftir tónleiki! Hvussu nógvar fløgur/plátur/ bond eigur tú? – Nakrar eru í Klaksvík, nakrar í Havn, nakrar í bilinum og so eisini tær, sum onkur hevur lænt, men ikki komin aftur við! So eg veit ikki, hvussu nógvar eru! Hvat er tín yndisfløga? – Havi tíanverri onga yndisfløgu! Men mær dámar fleiri sera væl! Hvørja fløgu hevði tú ikki viljað átt, um tú so fekst pengar afturfyri? – Hehe, tað tími eg ikki at siga. Men tað er ein føroysk fløga! Hvør sangur skuldi ongantíð verið skrivaður? – Kann ikki koma nakran til hugs, so eg veit ikki! Hvat er tann pínligasta plátan, sum tú eigur? – New Kids on the Block Hvønn sang hevði tú valt, um tú skuldi sungið karaoke? – Eg hevði valt onkran vælsving- andi, onkran lættan at syngja! Hvat er tann besti tónleikurin til eitt hugnaligt kvøld? – Góður melodiøsur gemenur mainstream poppur! Hvønn tónleik vilt tú helst hoyra sunnumorgun? – Líka mikið fyri meg, bara tað er melodiøst! Hvør tónleikur fær teg í ringt lag? – Tónleikur, sum ikki hevur nakað ávíst lag, men er gjørdur bert fyri at provokera! Hvør sangur kann fáa teg út á dansigólvið? – Onkur hjá Frændum! Hvat er tann fyrsti sangurin, sum tú minnist teg dáma? – Eg minnist ikki! Men man tað ikki verða onkur fittur barna- sangur! Hvønn sang ert tú fegnast um at hava verið við til at gjørt ella spælt inn? – Tríggir smáir dunnuungar! Hvør sangur skal spælast til tína jarðarfer? – Klaksvíkar Hornorkestur, lag nr. 13 úr reyðubók Hvat er tann besta konsertin, sum tú hevur verið til? – Rammstein á Roskilde festivalinum! Hvønn tónleikara hevði tú viljað hitt? – Aftur veit eg ikki reiðiliga, men kanska Jon Bon Jovi! Kári Sólstein, útvarpsmaður Sáttmáli fyri 50-100 miljónir krónur: Atlantsflog risahál í Noregi – Hetta er størsti ein- staki sáttmálin, sum Atlantsflog nakrantíð hevur gjørt, sigur Magni Arge. Stjórin vil ikki leggja høvdið á blokkin fyri, at sáttmálin í umsetn- ingi er verdur 100 miljónir krónur, men tað er ikki óhugsandi. Tað veldst um, hvat Atlantsflog annars kann fáa burtur úr avtaluni FLÚGVING Eirikur Lindenskov Vilmund Jacobsen eirikur@sosialurin.fo vilmund@sosialurin.fo – Hetta er fantastiskt, og hevur sera stóran týdning fyri Atlantsflog. Tað sigur Magni Arge, stjóri í føroyska flogfelagn- um, sum í harðari kapping hevur vunnið sáttmálan um flúgvingina av starvsfólk- um hjá Aker Stord. Stjórin í Atlantsflogi, Magni Arge, sigur, at fyri- bilssáttmálin, sum Atlants- flog og norska fyritøkan, Aker Stord, undirskrivaðu hósdagin um flutning av ferðafólki úr sunnara parti av Noregi til Alta í Norður- noregi, merkir, at føroyska flogfelagið kemur at flyta eini 35.000 ferðafólk á hesi rutuni komandi tvey árini. Magni Arge sigur, at flúgvingin í Noregi byrjar væntandi um miðjan apríl og heldur fram til mars- mánaða 2006. – Talan verður í minsta lagi um einar 1400 flúgvi- tímar í hesum tíðarskeiði, men óhugsandi er ikki, at flúgvitímarnir verða nógv fleiri, nevniliga heilir 2800 tilsamans. Luturin hjá Atlantsflogi verður at flúgva starvsfólk hjá Aker Stord, Aker Kværner Elektro, Kaefer IKM og Rosenberg Verft úr Stavanger og Stord til Alta. Seinni verður møguliga talan um at flúgva til aðrar floghavnir í Mið- og Suður- noreg eisini. Stian Vemmestad, sum er forstjóri hjá Aker Stord sigur, at tvinnar orsøkir vóru til, at Atlantsflog fekk sáttmálan: – Atlantsflog var kapp- ingarført í prísi, og so hevur felagið eisini sera royndar flogskiparar, sum eru vanir at flúgva í truplum veður- líkindum, sigur hann. Størsti einstaki sáttmáli Magni Arge sigur, at hetta er størsti einstaki sáttmálin, sum Atlantsflog nakrantíð hevur gjørt. – Í peningi verður talan um í minsta lagi 50 miljónir krónur, sigur Magni Arge. Stjórin váttar, at hesar 50 miljónirnar byggja á tað minna tímatalið, sum er 1400, men gongur alt væl, er ikki óhugsandi, at um- setningurin verður munandi størri. – Eg tori tó ikki at leggja høvdið á blokkin fyri, at sáttmálin í umsetningi er verdur 100 miljónir, tí tað veldst eisini um, hvat vit annars kunnu fáa burtur úr avtaluni, sigur Magni Arge. 20% uttanfyri Hann vísir á, at nýggja av- talan saman við sáttmálun- um um flúgving millum Ís- land og Grønland og Dan- mark og Italiu, merkir, at umleið 20% av flúgvingini hjá Atlantsflogi nú liggur uttanfyri Føroyar og ávirk- ast tískil ikki av tí, sum eitt nú hendir í føroyska bú- skapinum. – Sáttmálin kann eisini koma at merkja, at føroysk- ar fyritøkur og føroysk ar- beiðsmegi fær munandi betri møguleikar at taka lut í virkseminum rundan um risastóru útbyggingina, sum Statoil stendur fyri í Norðurnoregi, vísir Magni á. Hann ásannar, at At- lantsflog hevur fingið henda sáttmálan í lag, sum viðurkenning fyri tað ar- beiði, sum bæði núverandi og fyrrverandi starvsfólk og leiðsla hjá felagnum hava lagt í at menna før- oyska flogvinnu. Atlantsflog og Aker Stord vænta, at fyribilssátt- málin um flutning verður endaliga undirskrivaður, 25. mars 2004. Atlantsflog hevur gjørt eitt risahál í Noregi. Avtalan millum føroyska flogfelagið og Aker Stord er í umsetningi verd eitt tal, sum liggur millum 50 og 100 miljónir krónur – Hetta er ein upp- lagdur møguleiki hjá vinnuni at sleppa framat risa arbeiðn- um, sum fer fram í Norðurnorra, sigur Jan Mortensen, stjóri í Vinnuhúsinum, ið ætlar at skipa fyri felags, føroyskum átaki, tá Atlantsflog fer undir flúgvingina FLÚGVING Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Stjórin í Vinnuhúsinum, Jan Mortensen, fegnast um avtaluna, ið Atlantic Air- ways hevur gjørt um at flutning av ferðafólki úr sunnara parti av Noregi til oynna Melkoya uttanfyri Hammerfest. Umfatandi byggingin hjá Statoil har á leiðini, sokall- aða "Snøhvit" ætlanin, kastar sera nógv arbeiði av sær. Og nú ferðamøguleik- arnir úr Føroyum gerast munandi betri, kann tað geva lata dyrnar upp fyri føroyskum fyritøkum og arbeiðsmegi. Nú er sáttmálin hjá At- lantic Airways rættuliga nýggjur, men í Vinnuhúsin- um hava tey longu tosað ítøkiliga um at gera eitt átak, har gjørt verður vart við føroyskar fyritøkur, At- lantic Airways byrjar flúgvingina. – Eg haldi hetta vera ein upplagdan møguleika at gera vart við føroyskt vinnulív og føroyska arbeiðsmegi í samband við avtaluna hjá Atlantic Air- ways, sigur Jan Mortensen. Stjórin í Vinnuhúsinum vísir á, at nú minni arbeiði er í Føroyum kann tað vera kærkomið hjá føroyskum fyritøkum, sleppa tær upp í part í risa arbeiðinum hjá Statoil í Norðurnoregi. Eitt arbeiði, ið verður mett at kosta 45 milliardir norskar krónur. Samband við Statoil Vinnuhúsið ætlar sær eisini at seta seg í samband við Statoil, fyri at bjóða før- oyskar fyritøkur og arbeiðsmegi fram. – Enn er ov tíðliga at siga, hvussu nógv kann fáast burturúr. Men einki er at ivast í, at føroyingar við sáttmálanum hjá Atlantic Airways nú hava fingið ein fyrimun, sigur Jan Morten- sen, ið ynskir føroyska flogfelagnum tillukku við sáttmálanum. Jan Mortensen, stjóri í vinnuhúsinum: Sáttmálin gevur møguleikar Gunvør Balle, stjóri í Pam Offshore Services: Lopfjøl hjá føroyskum handverkarum FØROYINGAR TIL NOREGS Jan Müller Avtalan, sum Atlantsflog hevur gjørt um flúgving av fólki úr Suðurnoregi til Norðurnoregs í sambandi við risastóru Snøvidút- byggingina, kann fáa sera hepnar avleiðingar fyri føroyskt vinnulív. Gunn- vør Balle, stjóri í Pam Offshore Services sigur, at hetta kann vera lopfjøl- in fyri at fáa fleiri før- oyskar sveisarar og elektr- ikarar o.o. í arbeiði í Nor- egi. Fyritøkan hevur longu góðar royndir við at senda síni fólk til at ar- beiða í norsku oljuvinn- uni, men steðgur hevur verið í í eina tíð. Nú sær hon avtaluna hjá Atlants- flog sum ein kærkomnan møguleika at taka hetta uppaftur. Talan kann blíva um at senda eini 10 til 20 fólk til Noregs at arbeiða helst í Hammerfest, har tey gera útgerðina til gassfeltið Snøvid, sum Statoil stendur fyri. Um væl vil til, kann talan blíva um enn fleiri hand- verkarar. Gunnvør Balle sigur, at kappingin er hørð og verð- ur hettta neyvan til nakað gullnám, men kunnu ar- beiðsleysir føroyskir hand- verkarar fáa arbeiði í Nor- egi, so er nógv vunnið, og tað gevur so eisini møgu- leikan at koma inn í eitt arbeiði, sum kann byggjast út uppá longri sikt. Tað ræður um at fáa fótin inn um. Pam Offshore er í sam- ráðingum við Aker um at fáa føroyskar handverkar- ar at fara við Atlangsflog úr Føroyum og víðari til Noregs, har flogfelagið so skal flyta norðmenn til ar- beiðis har norðuri. At kunna brúka rutuna hjá Atlantsflog er fyrsta fyri- treytin fyri at hetta kann bera til. Tá verða ferðaút- reiðslurnar ikki so stórar. Pam hevur havt fólk í fleiri noskum projektum síðani 1998. C M Y K 33 32