mikudagur 16. mai 2012síða 17

17 Mikudagur 16. mai 2012 · Nr. 56 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Andstøðan á løgtingi hevur í dag lagt fram uppskot á ting, ið setur bann fyri at selja og keypa fiskiloyvi á privata marknaðinum. Skotið verður upp at seta hesa grein inn í lógina um vinnuligan fiskiskap: “Veiðiloyvi eru bert tíðaravmarkað brúksloyvi og kunnu ikki avhendast millum eigarar av fiskiførum ella til aðrar privatar ella løgfrøðiligar persónar. Skiftir fiskifar eigara, fella veiðiloyvið og øll fiskirættindi beinanvegin aftur til landið. Tó verður gjørligt hjá loyvishavara at skifta eitt fiskifar út við annað, ið hevur somu ella minni fiskiorku, men ikki millum bólkar. Grundgevingarnr eru m.a. hesar: Tað stendur øllum greitt, at ein stórur og vaksandi handil fer fram við veiðiloyvum og fiskirættindum í føroyska fiskiskipaflotanum. Úrslitið er, at brúksloyvi og fiskirættindi, sum upprunaliga eru givin frá landinum til fiskifør, gerast ein privat søluvøra. Tann, ið fer úr vinnuni, fær stóran vinning, meðan tey eftirverandi fiskiførini sita við stórari og vaksandi skuld. Eldri skip, ið hava eitt lítið og minkandi virði sum veiðtól, verða keypt og seld fyri høgar prísir – og talan er sostatt um, at fiskirættindini undir Føroyum, ið er fólksins ogn, gerast ein spekulasjónsvøra, ið endar á alt færri hondum. Nú makrelurin í føroyskum sjógvi er vorðin mill­um mest virðismikla tilfeingi at sleppa framat, fer handilin við veiðiloyvum umvegis uppkeyp av skipum, og umvegs ymsar kreativar loysnir við at flyta veiðiloyvi og fiskirætindi millum skip, bara at vinda uppá seg. Verður onki gjørt nú, er ongin ivi um, at rættindini til fiskiríkidømið undir Føroyum og á teimum leiðum, ið Føroyar hava samráðst seg til umbýti av rættindum við onnur lond, er endað á nøkrum heilt fáum og útlendskum hondum. Harvið er sjálvt ræðið á føroyska tilfeinginum farið frá føroyska samfelagnum. Løgtingið hevur samtykt, at í 2018 skal ein nýggj skipan gerast. Tí verður við hesum skotið upp at gera eina bráðfeingis broyting i lógini um vinnuligan fiskiskap. Endamálið er – áðrenn tað er ov seint – at geva politisku skipanini og føroyska samfelagnum eitt skotbráð at finna semjur um eina varðandi skipan, ið kann uppfylla endamálini við føroyskum fiski­ vinnu­politikki. 14. mai 2012 Bann fyri at selja og keypa fiskiloyvi Tíðindaskriv frá Tjóðveldi, Javnaðarflokkurin, Framsókn Gelur hanin, ella »djelur« hann? Munur á sunnanfjørðs- og norðanfjørðsmáli!? Eyðun á Borg Starvsfelagi spurdi meg, hvussu vit úttala orðið, »gelur«. Norðan fyri Skopunarfjørð siga vit »djelur«, í hvussu so er í Suðurstreymoy; men eg havi varhugan av, at onkur vestanfyri og norðanfyri eisini sigur »gelur«!? Dugir onkur at siga mær, um høvuðsreglan er, at sunn­an­ fjørðsfólk siga “gelur” og norð­an­fjørðsfólk siga »djel­ur«? Málfrøðingarnir í máltátt­inum hjá Útvarpinum kundu kanska tikið málið upp!? undir Argjahamri á halvarðsøku 2012 Við hanamálskvøðu Fólkavøkstur er aðalmál hjá samgonguni Kaj Leo Holm Johannesen løgmaður Í grein hin 11. mai sókn­ ast Hallur av Rana og Arni Winthereig eftir ætl­an­um í mun til fólka­frá­flyting. Somu­ leiðis leggja teir samgonguna undir at niðurraðfesta út­ búgvingarøkið og fyri at hava skapt gjógv millum rík og fátæk. Til hetta er at siga, at fólkavøkstur er málið und­ ir øllum politikkinum hjá samgonguni. Útbúgving­ar­ økið er raðfest frammarlaga seinnu árini, og Føroyar eru ikki ávegis at gerast eitt stætta­samfelag. Tvørturímóti eru munirnir millum rík og fátæk í Føroyum millum teir minstu í heiminum. Fólkavøkstur er aðal­ mál hjá samgonguni Fólkafráflyting er størsta av­bjóðing fyri føroyska sam­ felagið. Har eru tó ong­ar einfaldar, skjótar ella lætt­ vunnar loysnir, ið lyfta hesa avbjóðing. Fyri at fáa fleiri ung heimaftur eru tað fleiri viðurskifti sum hava týdning, fyrst og fremst arbeiðs­møgu­ leikar og væl­ferðar­tænastur. Men fyritreytin undir øllum hesum viðurskiftum er bú­ skaparvøkstur. Føroyski bú­skapurin er í vøkstri, og vøksturin telist millum teir hægstu í Evropa. Samstundis er hallið á fíggjarlógini mill­ um tey lægstu í Evropa í mun til BTÚ. Megna vit at varð­veita henda vøkstur og ein sunnan búskap, hava vit góðar fyritreytir at skapa fólka­vøkstur. Rationaliseringar eru neyðugar – eisini innan útbúgvingarøkið Samfelagsbúskapurin kann tó ikki liva við halli í eitt longri áramál. Neyðugt er at hyggja eftir øllum økjum, eis­ ini útbúgvingarøkinum við tí endamáli at fáa meira fyri minni. ÚSUN-skipanin eggj­ar mongum lesandi at fara út í heim at nema sær útbúgving. Hóast til­lag­ingar verða gjørd­ar í skip­anini, verður ÚSUN-ski­panin framvegis ein av heim­sins bestu lestrar­ stuðuls­skipanum. Eg eri tí sann­førdur um, at skipanin fram­vegis fer at virka fyri, at før­oy­ingar fara út í heim at útbúgva seg. Samgongan hevur raðfest útbúgvingarøkið. Í samtyktu fíggjarkørmunum er rúm fyri metstórum næmingatali á miðnámi. Játtanin til Fróðskaparsetrið er økt við 4 mió. kr. frá 2010 til í ár. Rationaliseringar og ný­ skapan er sett ovast á dags­ skrá hjá stjórnum kring allan heim. Tað er eitt trýst at skapa meira fyri minni. Og tað ber til, eisini innan hægri útbúgving. Fíggjarliga tilfeingið er avmarkað, og krøvini eru stór. Tí er ný­ hugsan vegurin fram, og eg eri sannførdur um, at Fróð­ skaparsetrið fer at mennast enn meira, hóast játtanin er avmarkað. Føroyar eru ikki eitt stættasamfelag Føroyar eru ikki og eru ei heldur ávegis at blíva eitt stættasamfelag. Tað munnu vera fá lond í heiminum, har ójavnarnir lutfalsliga eru so smáir. Sambært kanning hjá Hagstovuni eru ójavnarnir í Føroyum minni enn í øðrum lond­um. Munurin millum hægstu inntøkur og lægstu inntøkur er munandi lægri enn í grannalondunum. Tí er ræðumyndin um eina risa gjógv millum rík og fátæk, og at Føroyar er blivið eitt stættasamfelag, sum eitt nú andstøðan støðugt førir fram, misvísandi. Samgongan hevur framt eina skattanýskipan. Før­ oy­ar høvdu eitt tað hægsta skatta­trýstið í heiminum á lønum. Fyri eitt nú fólk við longri útbúgving merkti hetta, at tey – við somu inn­ tøku – vildu havt upp í fleiri túsund krónur meira eftir aftan á skatt í Dan­mark enn í Føroyum. Men eftir um­ leggingina fer skatta­trýst­ið í Føroyum at verða meira líkt teimum í hinum Norð­an­ lond­unum og fer at gera tað meira lokk­andi fyri fólk at koma heim­aftur eftir loknan lestur. Eftir um­leggingina fer skatta­trýst­ið í Føroyum at verða meira líkt teimum í hinum Norð­an­lond­unum og fer at gera tað meira lokk­ andi fyri fólk at koma heim­ aftur eftir loknan lestur