mikudagur 23. mai 2012síða 17

17 Mikudagur 23. mai 2012 · Nr. 59 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jørgen Niclasen undirgrevur føroyska vinnu Jens Meinhard Rasmussen stjóri, Supply Service Samstundis sum føroyingar stríðast fyri at menna okkara samfelag, roynir landsins fíggjarmálaráðharri miðvíst at undirgrava føroyska vinnu og hjúkla um útlendskar kapp­ingarneytar. Hartil held­ ur hann hánt um føroysk vinnu­lív, ella í hvussu so er partar av tí. Hóast føroyingar eru millum teirra, sum hava nógv tær hollastu royndirnar og vitanina um sjóvinnu, so hevur í nógv ár verið púra øskukalt her heima, tá ræður um at reka skip og sjóvinnu, sum ikki troyta okkara fiska­ stovnar. Allir teir frálíku før­ oysku sjómenninir hava ikki havt annað í at velja enn at sigla við útlendskum skipum og soleiðis verið við til at leggja støði undir útlendskt vinnulív. Tey seinnu árini hava nøkur okkara arbeitt við at byggja upp aftur føroysk skipafeløg í teirri einfaldu sannføring, at tað kann ikki vera annað enn rætt og rímiligt, at føroyska hegnið elvir til føroyskt vinnulív. Um vit hugsa um bara okkara felag, so hava vit gjørt íløgur í skip fyri meir enn 1 milliard krónur. Skipini eru skrásett í Føroyum, manningin er før- oysk, leiðsla og fyrisiting sita í Føroyum, og vit keypa hópin av tænastum í Føroyum. Landskassastuðul til norskar reiðarar Vit hava áður loyvt okkum at vísa á, at tað ikki kann vera rætt, at okkara skattaskipan gevur teimum sjófólkum, sum sigla við norskum skip­um, ein serligan botn­ frá­drátt umframt ein sam­ døg­ursfrádrátt. Hetta er bein­leiðis studningur til út­lendska vinnu mótvegis okk­ara egnu. Samdøgurfrádrátturin er nú tikin burtur, men ístaðin ætlar Jørgen Niclasen at hækka botnfrádráttin. Grund­gevingin er, at ann­ars flyta útisiglarnir av land­ in­um. Eg loyvdi mær í eini samrøðu við Útvarp Før­oya at vísa á, hvussu kapp­ingar­ avlag­andi hetta er móti før­ oyskari vinnu. Tað eg fekk burtur­úr var, at fíggjar­mála­ ráð­harrin sáddi iva um mítt trúð­virði og vardi seg við ósann­indum. Hetta snýr seg um, at norsk reiðarí fáa ein ágóða frá Jørgeni, sum avlagar kapp­ingina. Í fyrstu atløgu var uppá­haldið, at skipini í før­oysku altjóða skipa­ skránni (FAS) fáa aftur­ber­ ing av skatti, meðan tað fáa norsku skipini ikki. Hetta er bein­leiðis ósatt. Í aðru atløgu var grund­ gevingin, at uttan Jørgen­sa botn­frádrátt rýma útisigl­ ararnir av landinum. At lands­stýrismaðurin letur seg taka til gísla á henda hátt er í sær sjálvum merkisvert. Lands­stýris­maðurin leggur hin­vegin einki í, um hann við sínum politikki rekur før­oysku reiðaríini av land­ in­um. Skulu vit stuðla kappingarneytunum? Skipafeløg kappast á al­tjóða marknaðinum. Skulu før­ oysk feløg vera kapp­ing­ar­ før har, mugu tey hava eins góðar treytir sum kapp­ingar­ neytarnir. Føroyar, Danmark og Norra hava nettolønskipanir. Tað er ymiskt, júst hvussu hesar skipanir eru settar í verk. Danmark hevur eina reina nettolønskipan, har mann­ing fær eina nettoløn og ongan skatt. Reiðariíni fáa tískil onga skattaafturbering. Føroyar hava eina skipan, har manningin rindar skatt, sum reiðaríini fáa afturborið. Eisini rinda FAS sjófólk í ALS og barsilskipanina. Norra hev­ur líknandi skipan, har norsku reiðaríini fáa aftur­ bering, eisini fyri føroy­ing­ arnar. Men í Føroyum velja vit so harafturat at geva før­ oy­ingum við norskum skip­ um ein skattafrádrátt upp á 150.000 kr. árliga. Hendan vinnulívsstuðulin til norð­ menn lata vit, hóast okkara sjófólk har siglir undir eini skipan, sum ann­ars hevur somu treytir sum FAS, og sum sostatt longu er fult kapp­ingarfør. Hví skal skatt­ gjaldarin í Før­oyum stuðla útlendskum stór­fyritøkum við kappingarføri og sam­ stund­is gera tað óliviligt í FAS, sum annars er ein góð skipan? Og hví skal landsins fíggj­armálaráðharri stuðla hesum? Hví skulu vit geva fólk­um, sum sigla júst í Norra, ein frádrátt? Hví geva vit so ikki eisini teimum, sum sigla í DIS pengar í hondina? Hvat er grundgevingin? Jørgen sigur, at annars rýma tey av landinum. Um tann grundgevingin heldur, mugu vit so ikki eisini geva teimum, sum sigla undir DIS ella FAS sama botnfrádráttin? Kunnu tey fólkini ikki eisini rýma? Skulu vit oyðileggja FAS aftur? Í fleiri ár hava skiftandi politikkarar tosað dúgliga um týdningin av at menna FAS. Tað hevur eisini givið úrslit – og kann geva nógv stór og góð úrslit afturat. Endamálið var at gera Føroyar kapp­ing­ ar­førar, soleiðis at vit kunnu reka skip hiðani. Hetta er sama endamál, sum norð­ menn og danir hava við ávika­vist, NIS, NOR og DIS. Hesa tíðina hava eisini nógv skip flaggað um til føroyskt flagg og m.o. vit hava bygt upp ein nýggjan flota. FAS er í støðugari kapping við aðrar tílíkar skipanir. Men nú rør fíggjarmála­ ráð­harrin upp undir, at Supply Service og onnur, sum hava skip skrásett í FAS, eru nassarar, sum fáa skatt afturbornan. Hetta vísir, at hann slett ikki hevur skilt skipanina. FAS er ikki ætlað at vera ein skipan, sum skal geva landskassanum bein­ leiðis skatt frá sjófólki. Nøk­ ur útreiðsla er tað heldur ikki fyri lands­kassan. Tað er um­ráðandi, at í minsta lagi land­sins fíggjar­mála­ráðharri skilir hetta. Tað eru reiðaríini, sum sigla inn valuta og gjalda lønir út gjøgnum skatta­skip­ anina. Bjóðar FAS ikki nøkt­ andi karmar, verða skipa­ feløgini skrásett í øðrum skipa­skráum ella niðurløgd. Lands­kassin fær hvørki meir ella minni av beinleiðis skatti burtur úr hesum. Hinvegin gevur eitt reiðarí, sum er skrá­sett í FAS, og sum verður rikið úr Føroyum, munandi størri íkast til búskapin, enn um tað var skrásett og rikið í eini fremmandari skipaskrá. Umframt at sigla inn valuta, skapar eitt FAS-reiða­ rí, sum verður rikið úr Før­oy­ um, fleiri arbeiðs­pláss á landi, eins og tað brúkar eina rúgvu av føroyskum tænastum. Vit kunnu nevna kt, fjarskifti, grannskoðan, løgfrøði, út­ gerð, skeiðsvirksemi, út­ búgv­ingar, gistingarhús, mat­ stov­ur, flutning og annað. Harafturat kann eitt føroyskt rikið felag elva til, at nýggjar maritimar tænastur og loysnir verða mentar. Supply Service hevur verið við í fleiri tílíkum verkætlanum við góðum úrslitum. Hvørjum skulu vit liva av? Fáa fleiri skipafeløg fótafesti í Føroyum, fáa vit eina sterka vinnu her heima, sum spyr eftir fleiri og fleiri før­ oyskum tænastum. Vit fáa nýggjar fyritøkur, sum halda seg framat við tænastum, loysnum og nýskapan. Vit hava longu nakrar í ljósmála. Hví ikki heldur miða eftir at fáa hesar vinnur at blóma, soleiðis at fleiri og fleiri undir­veitarar kunnu leggjast afturat maritimu vinnuni? Vit hava í Føroyum hóp­ in av førleikum og vitan, sum vit í løtuni flyta út sum arbeiðsmegi. Okkara sam­ felag kundi fingið munandi meira burtur úr hesum før­ leikum. Men royna vit ikki at stimbra føroysku vinnuna, so hon veksur, verður trupult at fáa hjávinnur burturúr. Vit mugu tora at hava visjónir um eitt fullfíggjað maritimt umhvørvi í Føroyum. Tað gera vit fyrst og fremst við at geva reiðaríunum góðar treytir at virka undir. Tær hava reiðaríini eisini í dag, men tær verða innanholaður, tí at vit velja at stuðla reiðaríum undir fremmandum flaggi og hetta setur FAS í eina verri støðu. Okkara góðu sjófólk er grundarlagið undir okkara virksemi, og hetta skal ikki skiljast soleiðis, at vit ikki virða útisiglarar, sum geva eitt gott ískoyti til búskapin. Men virðini verða ikki skapt í Føroyum, og tað gevur ikki nakað avleitt virksemi í land­inum, so sum maritimar hjávinnur ella arbeiðspláss á landi. Hyggja vit hinvegin at Norra, so hava tey har allar maritimar vinnur, sum hugsast kunnu – design, skipa­smiðjur, útbúgving og alla útgerð til skip. Norsku reiðaríini hava lagt grundina undir hesar hjávinnur. Vón­ andi kunnu vit læra av teim­ um og menna føroyska sam­ felagið á fleiri økjum. FAS og tilknýtt virksemi kunnu av álvara gerast eitt munandi íkast til føroyska búskapin og kann verða við til at lyfta føroyska sam­ felagið eitt stig longri inn í framtíðina. Føroyski bú­ skap­urin er í dag í ov stóran mun treytaður av gongd­ini í fiskivinnuni og alivinnuni. Hesar vinn­ur hava avmark­ að­ar vakstrarmøgu­leikar, og makrelurin kann hvørva aft­ ur eftir einum ári. Vit ynskja bara møgu­ leikan at kappast við aðrar á jøvnum føti. Við áræði og rætta hugburðinum kunnu vit í Føroyum koma langt fram á leið. Fáa fleiri skipafeløg fótafesti í Føroyum, fáa vit eina sterka vinnu her heima, sum spyr eftir fleiri og fleiri før­oyskum tænastum. Vit fáa nýggjar fyritøkur, sum halda seg framat við tænastum, loysnum og nýskapan. Vit hava longu nakrar í ljósmála. Hví ikki heldur miða eftir at fáa hesar vinnur at blóma, soleiðis at fleiri og fleiri undir­ veitarar kunnu leggjast afturat maritimu vinnuni?