týsdagur 9. mars 2004síða 9

16 Nr. 47 - 9. mars 2004 Nr. 47 - 9. mars 2004 17 Fíggjarmálaráðið varð ávarað Hóast bæði aðalstjór- in, Petur Alberg Lam- hauge, og fíggjar- málaráðharrin, Karst- en Hansen, vóru kunnaði um skatta- holið, so varð lógin, sum loyvdi hesum, sett í gildi. Bæði frá eini grannskoðanar- fyritøku, sum hevði málið til hoyringar, og í einum innanhýsis telduposti, har víst varð á trupulleikan SKATTAHOL Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Nýggja kapitalvinnings- skattalógin er neyvan vert tað pappírið, sum hon er skrivað á. Í øllum førum ikki, um endamálið við lóg- ini hevur verið at tryggja eina einsháttaða skatting av virðisbrøvum og tí avkasti, sum hesi geva. Júst hetta var annars ar- beiðssetningurin, tá Fíggjar- málaráðið í september mán- aði í 2000 fór í holt við fyri- reikingarnar til nýggju lóg- gávuna. Eitt arbeiði, sum annars var byrjað eitt ár frammanundan, tá semja varð um, at tað var neyðugt við einum reformi á økinum. Í einum uppriti til broyt- ingar av kapitalvinnings- skatti verður sagt um hetta, at »skatting av kapitalav- kasti so vítt møguligt skal vera eins, uttan mun til slag av íløgu«. Orsøkin til hetta var fyrst og fremst, at tað í gomlu lóggávuni var sera ymiskt, í hvønn mun slíkt avkast varð skattað. Eitt nú var stórur munur á skattingini, um íløgan varð gjørd í Før- oyum ella uttanlands, og tí bar íleggjarastrategiin ofta bráð av skattaspekulatión, heldur enn vánum fyri sjálvari íløguni. Skuldi broytast Sum tað hevur verið frammi í Útvarpinum, so er tó ikki eydnast Fíggjar- málaráðnum at røkka ar- beiðssetninginum. Gaman í er lóggávan gjørd, men sum tað framgongur aðra staðni á hesum síðum, so er tað sum so ein rættiliga einføld arbeiðsgongd, um sleppast skal undan skatting av vinningsbýti. Hetta víkir í øllum førum frá arbeiðssetningum um, at allur vinningur skal skattast javnt, og fyri vanliga føroyska skattgjald- aran man tað eisini kennast lítið hugaligt, at tað soleiðis skal bera til hjá nøkrum at sleppa sær undan skatti. Enntá við fullari lógar- heimild frá stovninum, sum skattgjaldarin sjálvur er við til at fíggja. Tað, sum verri er, at tað sambært teimum skjølum, sum Sosialurin hevur fing- ið innlit í, framgongur, at Fíggjarmálaráðið var vit- andi um, at eitt hol var í lógini. Longu tann 7. september í 2000 var semja um, á hvørjum økjum tað serliga var neyðugt við akuttum ábøtum á skattalógini. Her verður sum fimta punktið nevnt, at »Tað ber til hjá høvuðspartaeigara (> 10 ár) at selja partabrøv til egið felag. Harvið sleppur hann undan at rinda sær vinningsbýti og/ella løn. Ávaringin Soleiðis var ætlanin hjá bólkinum, at einki skatta- hol skuldi verða hesum við- víkjandi, men hesin part- urin av arbeiðssetninginum er so dottin ímillum onkra- staðni. Bólkurin arbeiddi annars hampuliga skjótt, og longu í februar mánaði í 2001 varð uppskot til hoyringar latið Føroya Banka, Føroya Sparikassa, Kaupthing Før- oyar, Kærustovninum og teimum báðum ríkisgóð- kendu grannskoðanarfyri- tøkunum, KPMG og Inpact. Og her koma fyrstu ábendingarnar um, at lógarsmíðið ikki er gjørt nóg væl. Flestu av teimum pørtum, sum hava fingið málið til hoyringar, fýlast fyrst og fremst á, at tíðar- freistin at svara Fíggjar- málaráðnum er somikið stutt. Eina vika er skot- bráðið, og tað meta partar- nir vera alt ov stutt tíð, tá talan er um somikið umfat- andi lógarverk. Hartil kemur eisini ein viðmerking, har átti at sett alarmklokkurnar í sving. Seinast í viðmerking sínari svarar KPMG fylgjandi: »Í lógaruppskotinum eru ongar skiftisreglur. Skulu partaeigarar, sum í dag kunnu selja skattafrítt, skattast við sølu av hesum partabrøvum, tá lógin kem- ur í gildi? Ongar skiftis- reglur eru í tilfarinum, og kunnu vit tískil ikki geva viðmerkingar til hetta.« Við hesi viðmerking hugsar grannskoðarin iva- leyst um §5 í nýggja lógar- uppskotinum. Har verður sagt, at »verða virðisbrøv avhendað til tað felagið v.m., ið hevur givið út virð- isbrævið, skal avhendingar- upphæddin roknast fyri vinningsbýti.« Trupulleikin i hesum er tó framvegis hin sami. Nevnliga at lóggávan ikki fevnir um tey partabrøv, sum eru keypt fyri 18. nov- ember 2001 og eru yvir 10 ára gomul. Altso kunnu hesi framvegis seljast fel- agnum, uttan at skattur skal latast av teirri orsøk. Topparnir fingu boðini Tað er tó einki, sum bendir á, at hendan ávaringin frá grannskoðanarfyritøkuni verður tikin í álvara. Hóast tað verður sagt, at ongar skiftisreglur framganga av uppskotinum, so verða hes- ar ikki senda til hoyringar, og spurningurin um skatta- fría sølu inn í feløgini, verður ikki viðgjørdur. Heilt gloymdur er trupul- leiki tó ikki, tí í november mánaði í 2001 verða bæði Petur Alberg Lamhauge, aðalstjóri, og Karsten Ha- nsen, fíggjarmálaráðharri, kunnaðir um holi. Hetta verður gjørt í teldubrævi tann 9. november, har ein fulltrúi ger vart við trupulleikan. Her verður nágreiniliga staðfest, hvør trupulleikin er, men hóast hetta, so varð lóggávan sett í gildi uttan nakrar broytingar, sum kundu forðað fyri hesum. Avleiðingin er, at føroyski skattgjaldarin í dag bara kann standa spyrjandi og hyggja at, meðan tað hjá nøkrum kann lata seg gera at taka hópin av skattafríum krónum í lummarnar. Í einum notati frá grannskoðanarfyritøkuni, KPMG, varð víst á trupulleikan, samstundis sum funnist varð at, at ongar skiftisreglur vórðu útflýggjaðar saman við lógaruppskotinum, sum tá var til hoyringar Politisk avgerð Hóast Fíggjarmála- ráðið skeyt upp, at skattaholið varð tipt, so varð hetta avvíst av politiskari síðu SKATTHOL Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Petur Alberg Lamhauge avnokar á ongan hátt, at bæði hann og starvsfólk í Fíggjarmálaráðnum vórðu kunnað um skattaholið, sum er umrøtt á hesum síð- um, áðrenn lógin varð sett í gildi. Men hann vil tó ikki geva útsenda blaðmannin- um heilt rætt í, at talan veruliga er um skattahol. – Spurningurin er, um talan er um eitt hol, tí sum tú sigur, so vistu vit full- væl, hvat lógin innibar. Vit høvdu eisini ætlanir um at smíða lógina soleiðis, at allur vinningur frá tí degn- um, at lógin varð sett í gildi, skuldi vera skatt- skyldugur, men hetta fekk ikki politiska undirtøku. Aðalstjórin vísir á, at trupulleikin í hesum var, at tað frá fleiri síðum varð mett, at hetta vildi verið at lóggivi við afturvirkandi kraft. Hetta tí tað vildi við- ført, at virðisøking – sum síðani verður staðfest í reiðum peningi – undir øll- um umstøum vildi verið skattskyldu frá degnum, sum lóggávan kom í gildi. Eisini hjá teimum, sum høvdu partabrøv eldri enn tíggju ár. Hesi hava annars verið frítikin skattskyldu, so leingi tey eru keypt fyri 18. november 2001. – Sjálvir mettu vit ikki, at hetta vildi verið at lóg- geva aftureftir. Okkara hugsan var, at man kundi gjørt eina lóggávu, har tað varð álagt øllum virkjum at gera eina status-uppgerð fyri tann dagin, tá nýggja lóggávan varð sett í gildi. Tað vil siga, at tann pen- ingur, sum eitt virki hevði vunnið sær fram til tá, framvegis varð skattaður eftir gomlu lóggávuni, og tí mettu vit ikki, at talan var um at lóggeva aftur- eftir, sigur hann. Men kundi allur hesin spurningurin ikki verið loystur, um tað bara varð sett ein regla afturat inn í lógarverki, har tað varð staðfest, at frípartabrøv verða dagfest tann dagin, sum tey verða útskrivað, heldur enn eftir keyps- degnum á upprunaligu partabrøvunum? – Prinsippið vildi verið tað sama, men tað var ikki politisk undirtøka fyri hes- um, er einastas svarið, sum aðastjórin vil geva í hesum. Og heldur ikki eru við- merkingarnar serliga nógv- ar, tá vit at enda spyrja, hvørt aðalstjórin ikki situr við einum keðiligum smakki í munninum. Hetta tí ein lóggáva – sum hann sjálvur hevur verið við til at smíða – verður nýtt av fleiri partaeigarum, sum á hendan hátt fáa stórar peningaupphæddir, uttan at lata nakran skatt. Nakað sum nýggja lóggavan ann- ars skuldi forða. – Tað fái eg sum so ikki svarað fyri. Hatta var sum sagt ein politisk avgerð, er einasta viðmerkingin frá aðalstjóranum, sum í aðrar mátar vísir til landsstýris- mannin. Í einum teldubrævið í november 2001 vóru bæði Petur Alberg Lamhauge og Karsten Hansen kunnaðir um trupulleikan, men politiska avgerðin var, at einki skuldi gerast við hetta Helst ov seint Bárður Nielsen, nú- verandi landsstýris- maður í fíggjarmál- um, er samdur í, at talan er um ein trup- ulleika, men hann ber ótta fyri, at tað longu er ov seint við broyt- ingum. Fuglurin er flogin SKATTAHOL Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Enn hevur Bárður Nielsen ikki sitið so leingi í nýggja sessinum, at hann hevur havt nakrar serligar stundir at seta seg inn í júst málið við umrødda skattaholin- um. Og enn er arbeiðið við fíggjarlógini, sum tekur størsta partin av arbeiðs- orkuni, men tað merkir tó ikki, at hann ikki er greiður um trupulleikan, sum hann eisini metir sum verandi rættiliga kompleksan. – Hatta er so ikki eitt mál, sum er so lætt at loysa. Trupulleikarnir eru jú tvinnir. Nevnliga at tú eftr tíggjur ár kanst selja skattafrítt, líkamikið um sølan er til felagði sjálvt ella til onnur. Gera vit t.d. eina lóg, har vit siga at søla til felagið er skattskyldug, so fara somu eigarar helst bara at selja til eitt nú børn- ini, so har er lítið vunnið. Eisini hóast hetta so bara kann gerast einaferð, í mun til tað, sum nú er galdandi, har talan er um eina myllu, sum bara melur, sigur hann. Ivast í heimildini Spurdur, hvørt hetta er ein trupulleika, sum landsstýrið ætlar sær at loysa, sigur Bárður Nielsen, at hann sjálvandi fer at hyggja at málinum. – Vit hava longu umrøtt tað nakað, men enn havi eg so ikki tikið nakra greiða støðu, hvussu hetta skal loysast. Spurningurin er eisini, hvussu nógvan skund málið nú hevur. Eg rokni við, at teir flestu, sum hava havt møguleika at vinna sær eina munandi upphædd á hendan hátt, longu hava handlað, so tað er kanska for seint í so máta. Men sjálvandi skal okkurt gerast, so tað ikki ber til at gera á sama hátt í allar ævir. – Og so leggur landsstýr- ismaðurin afturat, at hann ivast í, hvussu lóglig hend- an útlutanin er, sum er farin fram seinastu tíðina. Við hesum verður helst sipað til, at tað bert er í gamla lógarverkinum, at frípartabrøvini verða nevnd. Hvørki í nýggju lóg- gávuni ella í skiftisregl- unum til hesa, er nakað orð felt um frípartabrøv, og tí er tað kanska ivasamt, hvørt frípartabrøvini veruliga fáa upprunaligu keypsdagfest- ingina, ella um tey skulu roknast eftir degnum, har tey eru útskrivað, og sostatt eru fult skattskyldug. Tað man so undir øllum umstøðum vera ein spurn- ingur, sum má standa sína roynd í rættinum, men tað man standa púra greitt, at fer landsstýrismaðurin í rættin við hesum spurningi, so munnu tað nógva staðni vera partaeigarar, sum fara at halda ondini í langa tíð. Fyrst og fremst tí teir tá kunnu verða noyddir at lata skatt av peningi, sum tey hildu vera skattafrían, og kanska eisini tí skattamál, har skattgjaldarin tilvitað roynir at sleppa undan at rinda skatt, kunnu revsast við bót, sum er ásett eftir álíknaðu upphæddini. Soleiðis rindar tú ikki skatt Nýggja kapitalvinn- ingskattalógin letur upp fyri einum holi, har partaeigarar við virðisbrøvum, sum eru eldri enn lógin, kunnu taka pening út skattafrítt SKATTAHOL Jákup Mørk Seinastu mánaðirnar hev- ur Útvarpið tvær ferðir tikið upp spurningin um pening, sum partaeigarar kunnu taka skattafrítt úr feløgunum sínum. Sum so er einki ólógligt í hesum, og prinsippið aftan fyri hetta byggir á regluna, at tað bara er vinningur av partabrøv- um, sum skal skattast. Hevur tú t.d. goldið 100.000 kr. fyri partabrøv, sum tú síðani selir fyri 200.000 kr., er tað sjálv- sagt bert vinningurin av hesum, sum er skattafríur. Tað man neyvan vera nakar, sum fær ilt av, at íleggjarar fáa upprunaliga innskot sítt aftur, áðrenn skattur skal latast av parta- brævsølu, men í ávísum førum er tó gjørligt, at allur peningurin kemur skattafrítt aftur til ánaran. Trupulleikarnir í hesum eru tvinnir. Annar er, at tað fram til á heysti 2001 var soleiðis, at vinningur av partabrøvum, sum vóru eldri enn 10 ár, var skatta- fríur. Tann reglan varð broytt tann 18. november 2001, men tó bert soleiðis, at broytingin fevnir um partabrøv, sum eru keypt fyri hesa dagfesting. Tað er nevnliga ikki møguleiki at lóggeva við afturvirkandi kraft uttan so, at hetta er til fyrimuns fyri teir borgarar, sum hetta ávirkar. Hetta tí keyparin í hesum førinum hevur ognað sær partabrøv undir teimum til ta tíð galdandi fortreytum. Dagfestingin broytist ikki Tá nýggja kapitalvinn- ingsskattalógin varð sett í gildi 1. januar 2002 kom tó eitt hol í lóggávuna, sum tað nú eru fleiri, ið hava funnið. Hetta hevur við sær, at partaeigarar við partabrøv- um, sum eru eldri enn 10 ár og sum eru keypt fyri 18. november 2001, kunnu fáa frípartabrøv, uttan at hetta verður roknað sum inntøka av nøkrum slag. Frípartabrøv vil í hesum føri siga, at felagið - um tað hevur upparbeitt eitt yvirskot – konverterar part av uppsparda yvirskotinum til partapening. Í kapitalvinningsskatta- lógini verður lagt upp til, at um frípartabrøv verða latin, so skulu hesi rokn- ast við einum útveganar- virði upp á 0 kr., og tí skuldi tað helst verið so, at allur sølupeningurin av hesum er skattskyldugur, tá partabrøvini verða seld. Trupulleikin í hesum er tó, at verða frípartabrøv latin partaeigara, sum hev- ur keypt upprunaligu partabrøvini fyri 18. nov- ember 2001, so verður út- veganardagurin á hesum roknaður sum dagurin, sum upprunaligu parta- brøvini vórðu fingin til vega. Altso verða øll parta- brøvini – eisini tey, ið eru fingin fyri einki – at skatt- ast eftir gomlu lóggávuni, og tað vil siga, at allur vinningur er skattafríur, bara útveganardagurin liggur 10 ár ella meira afturi í tíðini. Nýtist ikki at rinda Hetta gevur tað úrslit, at eigur tú í dag partabrøv, sum eru eldri enn 10 ár, so er eingin orsøk yvirhøvur at taka peningin út sum vinningsbýti og harvið rinda vinningsbýtisskatt. Í øllum førum um endamálið er at rinda sum minst av skatti. Og eru partabrøvini ikki tíggju ár enn, so er bara at bíða. Eru keypið gjørt fyri 18. november í 2001, so stendur gamla lógin við, og tá partabrøvini eru nóg gomul, er einki til hindurs fyri skattafría peninga- streyminum. Er eginpeningurin nóg stórur, eru hyggjuráðini at hækka partapeningin við framfluttum vinningi, fyri síðani at lækka partapen- ingin við útgjaldi til parta- eigarar. Dømi um hetta kann vera fylgjandi ársfrá- greiðing, sum er tikin úr einum av teimum rokn- skapum, sum vit hava hugt at í hesum sambandi: »Á eykaaðalfundi tann xx/yy- 200Z varð samtykt at hækka partapeningin við 300 tkr. Seinni á sama aðalfundi varð samtykt at lækka partapeningin við 100 tkr., við útgjalding til kurs 12.756,13.« Í hesum døminum verða knappar 13 mió.kr. út- goldnar partaeigarunum, uttan at skattur fellur til landskassan. Sambært lóg- ini er einki galið við hes- um. Men moralskt kann stórt spurnartekin setast við, hvussu partaeigararnir eisini eftir hetta framhald- andi kunnu halda fast um teir skattafyrimunir, sum gamla skattalóggávan gav teimum. Tað vil siga, at krógvaða útlutanin hesa- ferð ikki nýtist vera tann seinasta. Er úrslitið hjá felagnum nóg gott, kann sami leistur nýtast aftur og aftur, tá útveganardag- festingin á frípartabrøvum alla tíðina verður sett til út- veganardagin hjá uppruna- ligu partabrøvunum. Hóast flestu partaeigararnir ivaleyst hava hildið seg handlað sambært lóggávuni, so ivast Bárður Nielsen í, hvørt talan í veruleikanum skal vera um skattafría útlutan Karsten Hansen vildi heldur enn fegin tipt skattaholið, men hann fekk ikki polit- iska undirtøku fyri hesum, sigur hann SKATTAHOL Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Tað var Karsten Hansen, sum var landsstýrismaður í fíggjarmálum, tá nýggja kaptialvinningskattalógin varð sett í gildi. Og hann dylir ikki fyri, at tað so als ikki var hansara ætlan, at eitt skattahol skuldi verða misnýtt so dyggiliga, sum tað er blivið hetta seinasta góða árið. – Stutt áðrenn eg »fekk sekkin« vóru fleiri lýsingar, har feløg hækkaðu og lækkaðu partapeningin. Eg bað tá Toll- og Skattstovuna um at kanna, hvørjar flyt- ingar vóru á økinum, men niðurstøðuna av tí ar- beiðinum kenni eg so ikki í dag, sigur hann. Ikki undirtøku í samgonguni Sum nevnt, so varð lands- stýrismaðurin tó kunnaður um trupulleikan, áðrenn lógin varð sett í gildi, og hann er als ikki ósamdur við aðalstjóranum í Fíggj- armálaráðnum. – Talan var um eitt stórt lóggávukompleks, sum skuldi broytast, og júst hvussu vit kundu takla handan spurningin, varð nógv viðgjørt. Mín støða í hesum var, at vit skuldu taka alt yvir ein kamb. Undan hesum høvdu vit jú eina lóggávu, har mest sum alt varð loyvt, og tað vildu vit rætta, soleiðis at øll vórðu skattað eins. Men tað verða tey so ikki, og sambært Karsten Hansen, so er orsøkin til hetta, at hann ikki fekk pol- itiska uppbakning í sam- gonguni fyri at broyta lóg- ina, soleiðis sum Fíggjar- málaráðið ætlaði. – Tað er sjálvandi ikki í tráð við andan í lógini, at nøkur skulu sleppa undan skatti, men í hesum førinum má bara sigast, at tað hevur verið tingsins vilji. Tú skalt so vera púra vísur í, at tað ikki var mín vilji. Hjá øðrum verða skattareglur broyttar uttan nakra sum helst ávaring, og skalt tú samstundis hava nøkur koyrandi á fyrsta flokki í allar ævir, so er tað ikki nóg gott, er greiða staðfestingin frá fyrrver- andi landsstýrismanninum. Og tá hann tosar um tingsins vilja, so er lítið at ivast í, at Karsten Hansen her sipar til, at hann ikki hevur fingið stuðul frá samgongufeløgunum til at fremja ætlaðu broytingar- nar. Broytingar, sum kanska kundu forða fyri skattafría peningastreymin- um, sum hesar seinstu mán- aðirnar hevur floymt niður í nakrar privatar lummar kring landið. Fekk ikki undirtøku Skalt tú hava nøkur koyrandi á fyrsta flokki í allar ævir, so er tað ikki nóg gott, er greiða útmeldingin frá Karsten Hansen C M Y K 17 16