mánadagur 4. juni 2012síða 23

23 Mánadagur 4. juni 2012 · Nr. 63 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Generation X: Svikin av politiska systeminum Jens Hákun Leo 31 mai 2012 játtaði Gransk­ ingar­ráðið stuðul til tólv nýggjar gransk­ingar­verk­ætl­ anir. 6.737.449 kr vórðu latnar til granskingarverkætlanir innan økini mentan, náttúra, náttúrutilfeingi og heilsu. Umsøkjararnir vóru 44 í tali. 12 vórðu útvaldir, með­an 36 vórðu vrakaðir. Gransk­ ingarráðið hevði ikki fíggjar­ ligu orkuna at stuðla meira enn einum ávísum tali av granskingarverkætlanum og varð tískil noytt at velja og vraka ímillum innkomnu uppskotini. Hetta er ár 2012, og hetta er samfelagið, sum skuldi leggja størri dent á gransk­ ing. Gransking er al­neyðug fyri eitthvørt fram­komið sam­felag. Hetta vóru flest allir politikkarir samdir um.Teir lovaðu at raðfesta og gera íløgur í gransking, so hetta kundi skapa vitan, arbeiðspláss og burðardygga menning fyri føroyska sam­ felagið. Men teir hava ikki hildið síni lyfti. Hví skuldu Granskingrráðið bara fáa góðar sjey milliónir at spæla við? Hví ikki 70 milliónir? 32 umsøkjarir vórðu vrak­ að­ir. Var peningurin tøk­ur, kundu nógvir teirra slopp­ið til verka við sínum gransk­ ingarverkætlanum. Men so skuldi ikki vera. Landið hevur ikki gjørt ikki tær neyðugu íløgurnar í gransk­ing, og hetta kemur at fáa vanlukkuligar avleiðingar fyri føroyska samfelagið. Nýggj vitan verður ikki skapt, arbeiðspláss verða ikki skapt, og nógvir aka­dem­ ikarar sleppa harvið at ganga a­rbeiðstøkir. Hetta er ikki nøkur vanlukka fyri teir fáu, sum megna at seta egið virk­ semi í gongd, men veru­leikin er tann, at meirilutin av teimum ikki megnar at seta egið virksemi í gongd, tí teir antin ikki hava førleikarnar ella eydnuna við sær. Nógvir av teimum verða harvið noyddir at seta sína lít til, at tann almenni gerin fær tørv á teirra arbeiðsmegi. Men tann almenni geirin í Føroyum vil ikki vita av teimum. Nýggjasta dømið uppá hetta eru teir 32, sum ikki sluppu til verka, tí pen­ ingur ikki var til taks, og tí pen­ingurin skuldi nýtast aðras­taðni. Tann almenni geirin eig­ ur at skapa arbeiðspláss í ringum tíðum ; ikki fækka um arbeiðsplássini. Men síðan nær hava føroyskir politikk­arar gjørt skynsamar raðfestingar? Teir søpla peng­ar vekk, og tað kann gera teimum tað sama, tí teir eru tryggjaðir, meðan hini, millum annað teir 32 gransk­ ingar­hugaðu, kunnu skíta ella hvørva. Eg fór ikki á val í fjør, tí eg metti ikki, at nakar av politisku flokkunum var verd­ur at atkvøða fyri. ABCDH flokk­arnir hava giv­ ið van­lukku­ligar skatta­lætt­ ar, sum hava kostað sam­ fe­lagnum milliónir om­an­á milliónir. Allar hesar milli­ ón­ir­nar kundu verið nýttar til burðardygga menning og til at stuðla teimum, sum veruliga høvdu tørv á teimum, millum annað teimum 32 granskingarhugaðu. Men hvør fekk hesar milliónirnar? Jú, nøkur fá, ið nnast inni væl vistu, at tey kundu verið tær fyri­uttan. Síðstu 8 árini er fólkatalið í Føroyum minkað, almenni geirin hevur ikki skapt nýggj arbeiðspláss, tað er ikki vorðið meira attraktivt at búgva í Føroyum, og hvat hendir? Ørvitis skattalættar verða latnir, og fiskiloyvi verða lutað burtur í eyst og vest til vinir og kenningar (ókeypis sjálvandi). Allar hesar milliónirnar kundu gjørt mun, skapt menning og økt granskingarvirksemi í sam­felagnum, men ístaðin skapa tær frustratiónir hjá øllum teimum, sum ikki fáa lut í vælferðini, størri gjáir millum priviligerað og minni priviligerað og afturgongd í samfelagnum. Eg havi ikki gloymt Tjóðveldi. Teir hava eisini søplað pening burtur. Hvør minnist ikki tær 300 milli­ ónirnar, teir søgdu frá sær í 2003, tí vit nú skuldu royna at klára okkum sjálvi? Hví skuldu tit skera blokkin nið­ur?! Tað kundi Danmark funnið út av fyri okkum, tá vit vóru búskaparliga búgvin til tess. Vit vóru ikki búskapar­ liga búgvin til ein blokk­ niðurskurð í 2003. Vit skuldu tikið ímóti blokkinum við gleði, takkað Danmark fyri hann og brúkt hann til at ment føroyska samfelagið á burðardyggan hátt – við millum annað at stuðla granskingarverkætlanum. Tað er ikki at bidda. Faktum er, at Føroyar eru lítlar. Vit hava okkara avmarkingar, og vit eiga at taka útgangsstøði í hesum og ikki í tí, at vit eru nakrir ússaligir biddarar, um vit ásanna, at vit ikki klára okkum sjálvi. Tann per­són­liga vælferðin hjá ein­ staklinginum eigur at koma fram um stoltleikan hjá nøkrum fáum sokallaðum “idealistiskum” ríkum loys­ ingar­monnum. Vit eiga at stremba ímóti sjálvstýri, men tað gera vit ikki, sum nú er. Sum nú er, oyðsla vit peningin burtur. Tá vit eru búskaparliga búgvin, eigur Danmark at steðga veitingini til okkara alt fyri eitt. Men so leingi vit ikki eru búskaparlig búgvin (geva ørar skattalættar, lata vera við at stuðla gransking og skapa nýggj arbeiðspláss) er blokkstuðulin ein alneyðug inntøka fyri samfelagið.Tað er ikki eyðmýkjandi at fáa blokkstuðul.Tann ríki eigur at geva tí minni ríka, inntil tann minni ríki klárar seg sjálvan. Hetta er ikki annað enn góður moralur. Enn eru vit tey, sum eru “minni rík”. Orsøkin til hetta er, at okkara politikkarir hava søplað og oyðslað ein alt ov stóran part av landsins peningi burtur. Hetta er galdandi fyri politikkarir frá øllum flokkum. Sum nú er, eru alt ov mong, sum kunnu gera mun, men sum verða hildin uttanfyri, tí 15-20 ríkmenn skulu fáa milliónir í skattalætta, og tí formaðurin í Tjóðveldi ger av, at hann ikki hevur brúk fyri 300 milliónum krónum, tí hansara umsiting hevur tað ivaleysa gott. Hetta er álvarssamt, og hesin ør­ skapurin verður fíggjaður av okkara foreldrum, sum hava uppiborið betur ! Vit eiga at brúka peningin á øðrvísi hátt. Stuðul eigur millum annað at verða játt­ að­ur til gransking, sum heilt ítøkiliga økir um kapp­ ingarførið hjá ymsum vinnu­ greinum, harímillum ferða­ vinnuni, og sum ger tær meira burðardyggar. Har­ umframt eiga landsins fólka­ valdu eisini at seta á stovn ein altjóða lærdan háskúla, sum fæst við slóðbrótandi gransking. Lærdi háskúlin skal lokka útlendsk lesandi til Føroya, fáa fleiri av teim­ um lesandi í Føroyum at verða verðandi í landinum og harvið vera við til at skapa virksemi og størri fíggjarligt avkast fyri landið. Hetta er vegurin fram og ikki núverðandi syrgiliga gongd, sum er niðurbrótandi, hugtyngjandi, og sum skapar eina Generation X, ið verður svikin og fremmandagjørd av politiska systeminum. Milli­ónir verða oyðslaðar burt­ur, men hóast hetta finst enn ein vón fyri mín heim­stað. Latið okkum leggja tað, sum er farið, aftur um okkum og stevna ímóti eini bjartari framtíð, har pláss er fyri øllum í før­ oyska samfelagnum, eis­ini Generation X, og har bú­ skapar­lig ábyrgd verður sett í hásæti. Danska stjórnin hev­ ur almanna kunngjørt upp­skot til eina skatta­ný­skipan, sum í nógv­ar mátar líkist upp­skrift­ini hjá lands­ stýri­s­samgonguni at fáa gongd aftur á føroyska bú­skapin. Skattalættar skulu seta gongd í danska búskapin. Skal loysa seg at arbeiða Danska Javnaðar­stjórn­ in sigur um sína ætlan at: “Skattanýskipanin fer at skapa búskaparvøkstu r og fleiri arbeiðspláss, og samstundis tryggja, at tað altíð skal loysa seg at arbeiða hjá vanligum lønmóttakarum” Fyri vanliga inn­ tøku­skattin merkir skatta­nýskip­anin, at m a r g i ­n a l ­s k a tt­u r ­i n verður lækk­aður, so­ leið­is at ein vanligur løn­mót­tak­ari skal for­ vinna uml. ein hálva milli­ón um árið, áðrenn hann kemur at rinda toppskatt. Eisini verður skattafrádrátturin í inn­ tøkuni hjá vanligum løn­ móttakarum hækkaður, har stakir uppihaldarar fáa ein serliga høgan frá­drátt. S k a tt a l æ tt a r n i r fara, í sjálvum sær, at økja um undirskotið á donsku fíggjarlógini tey fyrstu árini. Fyri at byrgja upp fyri hesum, verður skattingin av kapitalpensjónum flutt frá útgjaldi til inngjald. Hóast landsstýrið er harta, eisini av dønum, fyri okkara broyting at skatta pensjónir við inngjald, so vil danska stjórnin nú fylgja okk­ um við at skatta kapital­ pensjónir við inngjald. Av øðrum tiltøkum, sum skulu venda und­ ir­skotið á donsku fíggj­ ar­lógini til yvirskot kom­andi árini, kunnu nevn­ast, lægri árligar regu­ler­ingar av al­ manna­veitingum, rentu­ frá­dráttir lækk­ast 1% um ár­ið, lægri barna­kekk til tey há­løntu, umframt aðr­ar broyt­ing­ar í frá­ drátt­um, veit­ing­um, av­gjøld­um og herd­um eft­ir­liti. Líkist okkara Skattanýskiapnin hjá donsku Javnaðar­stjórn­ ini líkist tí í nógvar mátar skattanýskipanini og uppskotinum til karmar hjá føroya landsstýri fyri at fáa gongd í aftur før­oyska búskapin, sam­ stundis sum undirskot landskassans, sum frá líður, verður vent til yvirskot. Danir nú skatta pensjónir við inngjald Jørgen Niclasen Fíggjarmálaráðharri Danska Javnaðarstjórnin hevur skotið upp sama leyst sum landdstýrið hevur gjørt, nevniliga skattalætta við fokus á toppskatt og at skatta pensjónir við inngjald. Tað skal loysa seg at arbeiða, siga tey. Kjak