fríggjadagur 8. juni 2012síða 42

nr. 65 · 8. juni 2012 10 VIKUSKIFTI Søga Árni Joensen arni@sosialurin.fo Vietnam, tann 8. juni 1972. Óttin, ræðslan og pínan eru týðilig á andlit­ inum á børnunum á myndini. Men eitt andlit er meiri hjartanemandi enn hini. Tann unga gentan rennur oman eftir høvuðsvegnum frá bygdini Trang Bang í Suðurvietnam. Hon er nakin, og húðin er við at bráðna uttan av kroppinum orsakað av napalm-bumbum, sum eru sleptar oman yvir bygdina, sum hon og fam­iljan hava fjalt seg í teir seinastu dag­ar­nar. Napalm er ein brandbumba. Inni­ haldið er sum gelé. Tað brennur í nógv­ um hita, ræðuliga leingi og er torført at sløkkja. Tann 9 ára gamla Kim Phuc hevur so ilt, at hon varnast ikki teir útlendsku myndamenninar, sum standa longri niðri á vegnum. Hon leggur ikki merki til tann unga AP-myndamannin Nick Ut, sum tekur eina mynd av henni í hes­ari ræðuligu løtuni, sum skelkaði all­an heimin dagarnar aftaná. Beint aftaná at Ut hevði tikið mynd­ina, svímaði gentan, meðan hon skríggjaði »so heitt, so heitt«. – Eg græt, tá eg sá hana koma renn­ andi, segði AP-myndamaðurin í einari samrøðu seinni. Sjálvur hevði hann mist beiggja sín, sum arbeiddi fyri ta somu tíðindastovuna í Vietnamkrígnum. – Hevði eg ikki hjálpt henni, og hon hevði doyð, hevði eg tikið lívið av mær, segði Nick Ut í samrøðuni. Tann 21 ára gamli myndamaðurin tók gentuna við sær til eitt sjúkrahús nær­ hendis Trang Bang, men starvsfólkini har vildu ikki hjálpa henni. Men tá Ut tók sítt amerikanska pressukort fram og kravdi, at tey skuldu hjálpa gent­uni, játtaðu tey. Hetta var eitt lítið sjúkra­ hús, og gentan varð seinni flutt á ein størri sjúkrahús, ið var tað einasta har á leiðini, sum hevði útgerð til at hjálpa henni. Trupul ár Tað næsta árið mátti Kim Phuc ígjøgn­ um eina sera pínufulla viðgerð fyri øll brunasárini av napalminum. Men tey sálarligu arrini vóru nógv djúpri enn tey likamligu. Í einari samrøðu seinni greiddi hon frá, at hon hevði havt sera ilt við at góðtaka øll arrini, sum fjaldu næstan triðingin av kroppinum. – Eg eri ljót og ikki normal longur, hugsaði hon. Eftir óteljandi húðflytingar og skurð­viðgerðir slapp Kim Phuc endiliga av sjúkra­húsinum. Tá hevði Nick Ut longu vunnið Pulitzer-heiðurslønina fyri mynd­ina av henni. Sjálv vildi hon bara sleppa til hús, so hon aftur kundi liva sum eitt barn. Men tann gleðin bleiv stokkut. Tær norðurvietnamisku herdeildirnar og Vietcong løgdu alt Suðurvietnam undir seg, og í apríl í 1975 endaði kríggið. Viðgerðin bleiv dýr, og harafturat bleiv tað torført hjá Kim Phuc at fáa fatur á tablettunum, sum hon mátti fáa hvønn dag ímóti høvuðpínu og pínu í kropp­ inum. Tey næstu árini stríddist hon við at røkka dreyminum um at gerast lækni. Til endans eydnaðist tað henni at sleppa at lesa læknavísindi, men dreymurin gjørdist stuttur, tí teir kommunistisku leiðararnir komu eftir, at teir kundu fáa ágóða av myndini av napalm-gentuni. Hon mátti gevast við lestrinum og bleiv Í dag eru 40 ár, síðani myndamaðurin Nick Ut stóð á vegnum uttan fyri vietnamesisku bygdina Trang Bang og eygleiddi nøkur ræðslusligin børn, sum komu rennandi ímóti honum, meðan tey skríggjaðu av pínu. Hann tók eina mynd av tí, sum hann sá, og teir næstu dagarnar fór myndin um allan heimin sum ímyndin av teirri líðingini, sum Vietnamkríggið kostaði fólkinum har. Myndin var viðvirkandi til, at fólk vendu sær ímóti krígnum og kravdu, at tað fekk ein enda 40 ár síðani napalmgentan skelkaði heimin Myndin, sum Nick Ut tók á vegnum við Trang Bang, skelkaði heimin og fekk fólk at krevja, at kríggið í Vietnam skuldi enda Amerikanararnir brúktu nógvar napalmbumbur í Vietnamkrígnum. Her brestur ein nærhendis Da Nang mynd: Nick Ut AP/Polfoto mynd: Polfoto