fríggjadagur 15. juni 2012síða 19

19 Fríggjadagur 15. juni 2012 · Nr. 68 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðargrein Hans Pauli Strøm Fyrrverandi løgtings- og landsstýrismaður fyri Javnaðarflokkin Avbjóðingin yvir øllum er fráflytingin av ungum ættarliðum Burðaravlopið – tað sum skal skapa fólkavøksturin – er sam­ stundis minkað niður í tað lægsta í 125 ár, og munar nú bara upp móti góðari helvt av fráflytingini. Tí er fólkatalið nú farið at minka á fjórða ári . Tað fer áhaldandi at minka, um landsins myndugleikar ikki taka sær um reiggj. Samfelagið skeiklast á grundini Sjónskt er hvussu fráflytingin og lækkandi burðartalið sein­astu 8 árini hevur skeiklað fram­tíðar­ grundarlagið undir samfelagnum. Sum fyrra myndin vísir, hava vit havt eina stóra fólkaminking av øllum ungum ættarliðum undir 40 ár, og hinvegin ein fólkavøkstur av teim eldru, serliga yvir 60 ár. Tað er minkað stívliga 2.100 av teim ungu og vaksið tilsvarandi av teim eldru. Hetta er ongin prognosa. Hetta ER longu hent - bara tey síðstu 8 árini. Og tykist at halda fram. Næsta myndin er ikki ein fram­skriving, men vísir hvat kann henda, um núverandi gongdin heldur fram. Her er fortreytin, at fráflytingin er 20% minni enn síðstu 8 árini, og burðartalið ikki heilt so lágt, sum tendensurin annars er. Undir hesum fyri­treyt­ um hevði fólkatalið minkað við meir enn 5.000 fólkum fram til 2048. Og avbronglaða fólka­saman­ setingin millum aldursbólkarnar hevði verið sum á myndini. Nakrir tankar um atvoldir Tað er ongin gransking, sum lýsir orsøkirnar til hesi hættisligu demo­grafisku útlitini, ella tíans­ heldur geva nakað boð upp á, hvat kann gerast fyri at venda gongdini. Eg loyvi mær kortini at seta nakrar tankar fram um møguligar atvoldir, og hvat kann gerast, serliga við atliti til vantandi afturflytingina av tí unga fólkinum. • Bara tann veruleikin, at Før­oy­ar eru eitt mikrostøddar út­jaðara­ samfelag í einum globali­serað­ um heimi, gevur okk­um stór handikapp í kapp­ingini um ungu ættarliðini – ikki minst tá tey samstundis hava fría og ómakaleysa at­gongd til norður­ lendsku grannarnar, ið eru lond á hægsta menn­ingar­liga stigi. • Sum pinkuland hava vit eisini so lítlan arbeiðsmarknað við av­markaðum útboði av fjøl­ broyttum starvs­møguleikum. • Av somu orsøk eru eisini møgu­ leikarnir fyri fjølbroyttum hægri útbúgvingum her á landi sera avmarkaðir. • Okkara siðbundna vinnulív hevur ov fáar og smáar vitanar­ tungar vinnur við attraktivum starvsmøguleikum. • Øll eru vitandi um, at vantandi bústaðarpolitiskt fjølbroytni er ein av stóru forðingunum fyri afturflyting. • Somuleiðis at húsarhalds kostn­ aðarstøðið er ovurhøgt, eini 15% hægri enn í grannalandinum, har lønirnar eru eini 20% hægri. • Í okkara pinkusamfelag er sera avmarkaður urbanitetur ella møguleikar fyri tí mentunar- og frítíðarlívi, ið eyðkennir stór­ býar­lívið og er blivin ein partur av lívsstílinum hjá útisetunum. • At enda skerst ikki burtur, at í Føroyum ræður ein kon­serva­ tivur og traditionalist­iskur lívsformur, domineraður av patriarkalskum og átrún­aðar­ ligum virðum, og sum kann vera í beinleiðis mótstríð til modernaðan lívshátt hjá ungu ættarliðunum. Nakrir tankar um hvat kann gerast: Um útbúgving, vinnu og arbeiðsmarknað • Týdningarmesta átakið er ein stórtøkin uppraðfesting av hægri útbúgvingum við tilknýttari fróð­skapar- og vinnugransking, sum einasti háttur at fáa nýggjar vitanarvinnur at spíra, mennast og breiðka inntøkuskapandi grund­ar­lagið. • Fyritreytin fyri at fáa fult gagn av slíkari raðfesting, er at byggja nýtt universitet til tess at savna víðspjaddar bygningar, barakkir og hissini leigumál í ein kraftmiklan miðdepil fyri lær­dóm, hægstu fakligu vitan, in­novatión og gransking í Før­ oyum • Av størsta týdningi eru eisini íløgur í verandi arbeiðsmegina á virkjum og stovnum: - Í staðin fyri tilvildarlig skeið, sum nøkur fá arbeiðspláss kunnu bjóða, má setast á stovn ein sentral skipan fyri eftirútbúgvingar og lív­langa læring. Tað er als ikki kapp­ ingarført at bjóða fólki heim til eitt starv, har møguleikar ikki eru fyri framhaldandi viðlíkahaldi og menning av tí fakligu førleikanum. - Arbeiðsmarknaðardepil sum trípartasamstarv millum vinnufeløg, fakfeløg og land­ ið, m.a. til at fyriskipa og fíggja ein menningargrunn fyri før­leikagevandi arbeiðs­ markn­aðar­útbúgvingum, so arbeiðs­fólk kunnu flyta seg úr ótryggum, ófak­lærd­um og far­ andi vinn­um til fram­komandi før­leika­krevjandi vinnur. - Sonevnd “ísbrótaraskipan” at stuðla og eggja til starvsetan av fólki við hægri útbúgvingum í vinnuligum fyritøkum í eina royndartíð. Hetta er roynd skipan uttanlands, sum hevur prógvað, at tað ber til at “bróta ísin” millum leiðslur í smáum fyritøkum og fólk við aka­ dem­iskum ella øðrum høgum útbúgv­ingum – og at tað hevur lyft og ment fyritøkurnar og økt um inntøkuskapandi virksemið Um familju- og húsar­ haldsumstøður • Eitt ítøkiligt og sterkt familju-, javnstøðu- og arbeiðs­mark­ naðar­politiskt átak, sum beinan­vegin eigur at kunna gera mun í burðar­talin­um, og eisini til tess at fáa ungar útisetar til at venda heimaftur, er at víðka barns­burðar­farloyvi úr hálv­um til eitt heilt ár, so sum gjørt er í Íslandi, har ein partur burturav skal vera til Tórbjørn Jacobsen Jóannes Eidesgaard Hans Pauli Strøm Hergeir Nielsen Jógvan Sundstein Fyrrverandi politikarar skriva upp á skift Tíðargreinar til vikuskiftisblaðið. Síðstu 8 árini hava vit mist útvið 2.000 fólk í bestu ungdómsárum. Kanska eru tey blivin eini 2.300, tá hetta árið er farið. Tað eru ungar kvinnur og menn, sum á hvørjum ári í stórum tali fara av landinum, serliga í lestrarørindum. Stórur partur flytir ikki heimaftur. Framhald á næstu síðu