mikudagur 20. juni 2012síða 16

Mikudagur 20. juni 2012 · Nr. 70 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Hvørki uppskrift ella innihald meinlík Eyðgunn Samuelsen tingkvinna Jørgen Niclasen vil verða við, at ilt er komið í and­støð­una tí hann førir fram, at skatta­ politikkurin í Dan­mark og Føroyum er nærum eins. Tvørturímóti, heldur enn at kenna øði, so heldur undirritaða, at tað er næstan synd, at tað skal verða so illa statt, at samgongan má leita sær út um landoddarnar fyri at kunna siga: ”okkurt hava vit gjørt rætt”. Viðvíkjandi kapital­ pensiónunum Danska uppskotið snýr seg, framvegis, bert um kapital­ pen­siónir og ikki lívrentu og lutapensiónir. Sum áður nevnt, so fevnir henda skip­ an bert um 10% av pen­sións­ uppsparingunum í Dan­ mark. Framvegis snýr tað seg eisini um at strika skatta­ frádráttin við inngjald av kapi­ talpensión. Hinvegin so er skipanin at spara upp til lívrentu ella lutapensión óbroytt. Har er ongin forskatting við inngjald. Sum øllum kunn­ugt, verða øll inngjøld í Før­oyum skattaði bein­anveg og frá fyrstu krónu. Ein munur á kapital­pen­ sión og lívrentu/lutapensión er, at tú fær ein skattafrádrátt við inngjald og kann fáa alt útgoldið í einum, uttan at tað verður mótroknað í fólka­ pensiónini. Tí hevði føroyska pensiónsnýskipanin eina áset­ing um, at bert 10% av upphæddini, ið tú sparir upp, kann verða kapitalpensión. Sæð úr hesum sjónar­horn­ið er onki løgið í, at frá­drátturin fyri inngjald til kapitalpensión verður strik­aður í Danmark. Marginalskatturin lækkar líðandi Danska stjórnin ætlar, at hækka markið, fyri nær tú byrjar at gjalda toppskatt, við 58.000 kr eftir sjey árum. Markið fyri at gjalda topp­ skatt verður stigvíst hækk­að frá 409.000 krónum til 467.000 krónur. Tað, ið Jørgen og hans­ ara samgonga gjørdi, var at hækka marginal­skatta­markið úr 250.000 kr upp í 800.000 krónum í einum. Samstundis var skatta­pro­senti lækkað úr 35% til 30% á hesum skatta­ trini­num. Tað er ikki uttan orsøk, at vit hava nevnt hetta fyri heimsmet í ábyrgdarloysið. Hevði samgongan valt at finna semju um marginal­ skattin, allir flokkar, uttan sambandsflokkurin, ynsktu at broytingar, so er sannlíkt, at broytingin hevði líkst meira tí donsku. Í hvussu so er, eri eg sannførd um, at hon hevði verið fíggjarliga forsvarlig. So nei Jørgen, hvussu fegin tú enn vil hava, at tykk­ara skattapolitikkur er mein­líkur tí danska, so kann hann fram­ vegis ikki saman­berast. Við­ víkjandi at fara eftir bóltinum, heldur enn mann­inum, so ferð tú inn á eitt annað lið enn okkara heim­liga, vit onnur ynskja heldur at á spæla á egnum liðið. Science fiction Heri Mohr Í oddagrein í Sosialinum nr. 66 skrivar blaðstjórin Eirik­ur Lindenskov, at ”tað eru sera áhugaverd sjónarmið, sum Uni Arge førir fram í tíð­ar­grein her í blaðnum í dag.” Niðurstøðan hjá blað­stjór­anum er, ”at í Føroyum verða flokkar ikki revsaðir fyri lyftisbrot.” Tað ”áhugaverda” er ætl­ andi, at landsins leiðsla ong­ an kærleika hevur til land­ið, onga heildar­hugsan hev­ur um Føroyar (Før­oya fólk verð­ur als ikki um­røtt), og at sam­gong­an tyk­ist at halda fast um sína arro­gantu støðu. Víst verður eisini á, at menn­ingargongdin, sum byrj­ aði fyri 130 árum síðani, sam­ pakkar ikki við valdið (her og nú), sum í rúsi verður brúkt til primitiv kvett, ið skulu fremja egingirndina, será­hugamálini og løtu­vinn­ingin. Eisini verður fram­hildið, at idealistarnir og tey intellektuellu í okk­ara landi sita uttan fyri ávirk­an. Tað er tessvegna neyð­ugt, at tey andsfátøku í móruni verða stuðlað av teimum in­ tellek­tuellu utt­an fyri ávirkan, til tess at end­ur­reisa viljan at virka fyri tjóð­ini. Aðramáta verður okk­ara lagna at sam­ meta við kor­rup­tión­ina og klien­tel­ism­una, sum hevur for­komið mann­sømiligum kor­um í Spania, Grikka­landi og Italia. Hetta og annað úr somu skuffu má haldast at vera meira óhugnaligt enn ”sera áhuga­vert.” Tann gløggi blað­ stjórin dugur sjálvandi at skilja ímillum veruleika og science fiction? Í einum uppskoti til sam­ tyktar frá Høgna Hoydal, lands­stýrismanni, samtyktu 18 løgtingslimir 20. apríl 2001, ”at stjórnarvald Føroya tekur í seinasta lagi tann 1. januar 2012 við valdinum á øllum málsøkjum ... at dómstólar, kriminalforsorg, almannamál … fara undir føroyskt málsræði í seinasta lagi 1. januar 2006, at tilbúgving og heilsumál fara undir føroyskt málsræði í seinasta lagi 1. januar 2008 at heildarveitingin skuldi lækka umleið 300 – 400 mió. kr. og Íleggingargrunnurin fyri Føroyar (sic!/hm) skuldi yvirtakast í seinasta lagi 1. januar 2002.” etc, etc. Lækkingin av blokkinum varð framd og tað stundisliga: 1. januar 2002 varð fíggingin til skúlaverkið skerd við 274 milliónum um árið og tann al­ menna forsorgin skerd við 92,4 milliónum eisini um árið, uttan tó at útvega landskassanum aðra fígging til skúlaverkið og forsorgina. Í farna 10-ára skeiði (02-11) hava nevndu málsøki mist 3,7 milliardir av lógfestari fígging. Samstundis sum ríkis­ stjórn­in lækkaði blokkin við 366,4 mió., gav landsstýrið stjórn­ini boð um at niður­ binda restblokkin – 615,5 mió. – soleiðis, at tann árliga dýr­ tíðarviðgerðin skuldi halda uppat í 5 ár. Tá ið av­torn­aði varð blokkurin ikki niður­ bundin í 5, men í 10 ár, áðrenn landsstýrið í 2011 bað stjórnina loysa blokkin úr haftinum. Tann nationalistiska epok­ an 1998-2003 setti so djúp og kostnaðarmikil spor í okkara lítla samfelag, sum kanska eingin hevði roknað við. Vit ”andsfátøku” gjørdust so við og við ørkymlað og ikki sørt bangin. Tað er nær­liggjandi at spyrja, um hendan ørkymlingin er or­søkin til, at fólk rýmdu og rýma av landinum? Í Russlandi var ein in­tellek­ tuellur sjarlatanur, Torfim Ly­senko (1898-1976), sum við politiskari hjálp fekk so stórt vald við støði í hansara heila­spuna um sjálvberandi búskap, at vanligt vit og skil varð skúgvað til viks. Hann, ella rættari sagt lysenkisman, varð hevjað til stats­ideologi, sum kom at kosta hesum risastóra landi dýrt, og stórt tal af fólki lótu lív orsakað av hesari ideologi um sjálv­ berandi búskap. Ikki fyrr enn Krusjtjov kom til valdið, varð ørvitisskapurin steðgaður. Vit í Føroyum hava loys­ ing­arpolitikarar, sum í áravís hava terpað upp í saman um sjálvberandi búskap, sum skal verða lykilin til okkara Shangri-La. 80 ára gamli abbi okkara plagdi at siga við okkum børn, at vit skuldu spyrja, tá ið vit ikki vistu og eisini spyrja, tá ið vit vóru í iva: man tað vera satt, at nationalistisk indoktrinering verður framd av persónum í høgum al­menn­ um størvum og av lær­ar­um í okk­ara skúlum? Skuldi spurn­ ing­urin kanska verið settur í per­spek­tiv av skikk­að­um pers­ónum? Í 1937 skrivaði kendi rit­høv­ undurin Albert Camus (1913- 60) í sína dagbók: ”Hvørja ferð eg hoyri politikarar tala ella lesi tað, teir skriva, so ógvist eg, at eg í áravís ikki hoyri nakað menniskjansligt orð. Altíð tey somu orðini, tær somu lygnirnar. Og at fólk lata sær lynda og ikki vísa slíkar sjónleikaradukkur burtur, haldi eg er prógv um, at fólkið heldur, at hesi ráðandi eru týdningarleys, og at tey spæla, ja eg meini spæla, ein stóran part av teirra lívi.” Tað vóru júst politiskir lygnhálsar, sum sorlaði heimin í 1939-1945 við ófrásigandi mannalíðingum. Aftur til oddagreinina. Hvat man blaðstjórin meina, tá ið hann byrjar grein­ina við at siga, at tað er sera áhugavert, at ”tey ands­fátøku” (eisini kallað biddarar /hm) onki mótspæl hava, og at tey mugu lyftast úr móruni við intellektuellari hjálp? Og hvussu skal tað skiljast, at ”í Føroyum verða flokkar ikki revsaðir fyri lyftisbrot?” Áttu teir at fingið stóra bót ella fongsulsrevsing ella vístir av landinum? Loysingarfólk kalla heild­ arveiting og annan almennan pen­ing úr ríkiskassanum til lands­kassan - ikki sørt noncha­ lant og háðandi - fyri bidding. Eisini frá løgtingsins høga røðarapalli. Hetta er í sjálvum sær ræðandi. Tað kundi verið áhugavert at vita, um loysingarfólk og loys­ingarpolitikarar eis­ini halda, at tann stóri studn­ ing­urin (ikki lán) úr Ílegg­ing­ ar­grunn­in­um fyri Før­oy­ar til út- og um­bygg­ing av flog­ vøllinum og terminal­inum vest­uri í Vágum, eisini er bidd­ing? Hesin grunnurin varð annars stovnaður av fólka­tinginum í 1964, meðan Sjálv­stýrislandsstýrið ráddi fyri borgum. (Í 1978 vísti ein veljarakanning, at bert 25% av tjóðveldisfloksins velj­arum vildu hava loysing.) Grunnurin hevur havt ómeta­liga stóran týdning fyri útbygging av okk­ara sam­felagi við stórum og krevjandi lánum, eitt nú til SEV, landskassan (lands­vega­ kervið og berghol), telefon­ verkið, og mundi Atlantic Air­ways ikki eisini fáa lán úr grunninum? Og nú fleiri hundrað milliónir í studningi til nevndu útbygging av okk­ ara flogvølli. Hinvegin mugu vit ikki gloyma, at løgtingið, síð­ani før­oyingar fingu heima­stýri í 1948, hevur játtað milli­ arda­upphædd til nógv­ar al­mennar grunnar við ym­ isk­um endamálum, eitt nú: Vinnu­láns­grunnin, Grunn­in til endur­nýggjan av fiskiskipa­ flot­anum, Grunnin til ellis- og røktarheim, Veðhaldsgrunnin, Upphøggingargrunnin sam- anlagt einar 80 grunnar. Ikki ein av teimum er til. Teir eru allir farnir í søguna – og gloymskuna. Og trúgvið mær: um Íløgugrunnurin fyri Før­ oyar hevði verið yvirtikin í 2002, sum ætlanin var, hevði hann valla verið til í dag, og hvat skuldu vit so gjørt við flogvøllin?