fríggjadagur 22. juni 2012síða 17

17 Fríggjadagur 22. juni 2012 · Nr. 71 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 nøvn samfelag, nú broytingarnar eru nógvar, og tað ivaleyst verður soleiðis, at karmarnir verða støðugt tillagaðir. Millum tey, sum aðra staðni í brøðratjóðum okk­ ara høvdu ábyrgd av útbúgv­ ingunum, varð fregnast um hetta. Í flestu førum var svarið, at hugburðurin hevði verið, at útbúgvingarnar áttu at verið ásettar í lóg, men at tey nú høvdu broytt støðu og í staðin sóu fyrimunirnar í, at ásetingarnar nú vóru í kunngerð. Kunngerðin um pedagog­ út­búgv­ing og lær­ara­útbúgv­ ing varð lýst 13. november 2009, og tað kendist sjálvandi væl, at form­ligu karmarnir nú vóru komnir upp á pláss – fimtan mán­aðir eftir at tey fyrstu vóru farin undir lestur eftir nýggju skipanini. Fyrstu fetini Á vári 2008 heitti Krist­ina Háfoss, sum tá var lands­ stýriskvinna í mentamálum, á Læraraskúlan um at taka fleiri inn á bæði lærara­út­ búgvingina og pedagog­út­ búgvingina enn tað plagdu at verða tikin inn. Hetta varð gjørt fyri at vera við til at byrgja fyri, at fleiri leitaðu av landinum, tí tað ikki var pláss fyri teimum í føroysku útbúgvingarskipanini. Læraraskúlin umrøddi sam­an við MMR, um tað var ráðiligt at halda fram at útbúgva pedagogar og lær­arar sambært lógini um læraraútbúgving frá 1980 og kunngerðunum um peda­ gogút­búgving og lærara­út- búgv­ing, sum vóru grund­ aðar á hesa lógina, ella um vit skuldu fara undir at útbúgva lærarar og peda­ gogar sambært lóg­ini um Fróð­skapar­setur Føroya og teimum ætl­anum um inni­ hald, sum fyri­reik­ingar- nevnd­in arbeiddi við. Avrátt varð at fara undir nýggju útbúgvingarnar á royndarstigi. Formliga vórðu nýggju útbúgvingarnar í fyrstu atløgu grundaðar á gomlu lógina um lærara­út­ búgving, har tað verður sagt soleiðis: § 14. “Landsstýrismaðurin kann víkja frá reglunum í hesi lóg í tann mun, neyð­ ugt er til tess at fremja royndarvirksemi og náms­ frøðil­igt menningar­arbeiði”. Tá ið tey lesandi, sum nú hava tikið prógv, hugagóð fóru til verka í august 2008, var greitt, hvussu bygnaðurin í útbúgvingini skuldi verða, og innihaldið fyrsta árið var lagt til rættis. Fyrsta árið varð arbeitt við innihaldinum tey næstu árini. Vit plagdu at siga, at vit bygdu flúgvaran, meðan vit vóru á flogi. Tað kann vera vandamikið, men prógvhandanin í síðstu viku er staðfesting av, at tað eydnaðist, og tað er ikki minst starvsfólkunum og teim­um lesandi fyri at takka. Báðir partar vóru eldhugaðir, lagaligir og dyggir í ráðum. Skipanin Tey, sum inntil fyri einari viku síðani vóru lesandi, og sum nú av røttum nevna seg pedagogar og lærarar, hava verið til fleiri próvtøkur enn tey, sum áður hava tikið út­ búgving á Frælsinum. So- leiðis eru krøvini í nútíðini og harvið nýggju skipanini av útbúgvingum. Serliga fyri tey pedagoglesandi er talan um stóra broyting. At talan er um nógvar eftirmetingar og próvtøkur tykist ikki hava darvað tey lesandi. Tað var skjótt, at tey lagaðu seg til nýggja veru­leikan, og undir­vís­ ing, starvslæra við fokuser­ að­um málum, vegleiðing, eft­ir­meting og nýggjar læru­greinar og nýggj skeið gjørd­ust partur av ger­andis- degnum. Áður hevur tímatalið tátt­ ast um tey trediu og viðhvørt meiri enn so. Tá ið farið varð frá skúla og undirvísing og til lestur, so varð tímatalið lækkað munandi. Fyrsta árið eru tey lesandi fimtan tímar um vikuna á skúlanum, og seinni er tímatalið lægri enn so. Sum í øllum øðrum lívsins viðurskiftum ræður tað um at finna javnvágir. Í samskifti við útbúgvarar uttanlands vóru ráðini at ansa eftir, at undirvísingin ikki minkaði ov nógv. Tað verður hon søgd at vera aðra staðni – av spariávum. Tey flestu á Lærara­skúl­ anum hava ábyrgd av familju, og nógv búgva á bygd og ferðast til Havnar í skúla. At tað nú varð undirvíst tríggjar fyrrapartar, og at restin av tíðini kundi nýtast til lestur og uppgávuskriving, hava tey lesandi sagt vera kærkomið. Viðvíkjandi innihaldinum í læraraútbúgvingini og peda­gogútbúgvingini verður víst til kunngerðina frá 13. november 2009. Møguleikarnir Í arbeiðnum at skipa nýggju útbúgvingarnar varð dentur lagdur á, at innihaldið skuldi rættast ímóti krøvum og ynskjum, sum stovnsverðin og skúlarnir í Føroyum høvdu. Samstundis varð tað týdningarmikið, at bygn­að­ urin var soleiðis, at tað bar væl til at samlesa millum útbúgvingarnar, at tað var rudduligt at leggja til rættis, um ein partur av lestrinum skuldi vera aðra staðni, at útbúgvingarnar kundi vera bæði lestur og eftirútbúgving, og at innihaldið var á sovornum støði og so væl lýst, at tað ikki vóru trupulleikar við før­ oyskum prógvi at fáa starv aðra staðni og at fara undir víðari lestur aðra staðni. Aðalmálið var og er at útbúgva pedagogar og lær­ ar­ar til føroyska sam­felagið. Men tað varð eisini hugsað um, at trygd skuldi vera fyri, at dygdin var á altjóða støði. Tí varð í arbeiðnum við kunngerðini og við lýsingum av fakum og skeiðum tætt sam­skifti við útlendskar stovnar. Samband var við øll grannalondini, og serliga varð samstarvað við Kenn­ ara­háskúla Íslands, sum nú er partur av Lærda Há­ skúl­anum í Reykjavík, við Roskilde Universitet, RUC, og við Danmarks Peda­gog­ iske Universitet, DPU, sum hevur fingið allar doku­ mentatiónirnar fyri nýggju útbúgvingunum at lesa og gera viðmerkingar til. Fyri at tryggja støðið hava próv­ dómarar verið á Lærara­skúl­ anum bæði frá RUC og DPU. Alt fleiri pedagogar og lærarar fara undir víð­ari lestur. Tá er tað týdningar­ mikið, at lesturin á Frælsinum kann telja við í víðari út­ búgvingini. Hetta letur seg gera. Um allur lesturin telur við, ella hvussu stórur partur telur við, valdast um, hvussu valini undir lestrinum á Frælsinum eru rættað í mun til víðari útbúgvingina. Framtíðin Í PLÚ álitinum varð lagt upp til, at lesturin til lærara og pedagog í fyrstu atløgu var á BED stigi, og at tað seinni varð fokuserað á MA út­búgv­ ingar. Talan er ikki so at siga um ein mikroovn, men um støðuga menning. Í fyrstu at­løgu snýr tað seg ikki minst um kvalifikatiónirnar hjá lærarum. Útbúgv­ar­ar­ nir skulu hava gransk­ingar­ grundaðar útbúgvarar. Tað gongur rætta vegin hesum við­víkjandi, men enn er neyðugt eisini at dúva upp á granskarar aðra staðni frá. Týdningarmikið er, at tað verður lagt soleiðis til rættis, at tað verður granskað so­ leiðis, at granskararnir so at siga granska seg inn í út­ búgvingarnar og ikki út úr skipanini. Aðra staðni eru nógv dømi um hetta síðsta. Ein annar táttur er eftir­ útbúgvingin. Lærara­skúl­in hevur í trý ár havt eftir­út­ búgvingar tilboð klárt, men orsaka av peningartroti eru hesi ikki enn vorðin til veruleika. Tað er spell, tí stovnar og skúlar og peda­ gogar og lærarar eru sera áhugað í eftirútbúgvingum. Ein triði táttur er bóka­ savn við tilboðum, sum nøkta tørvin, ið nýggju út­ búgv­ingarnar bera við sær. Seinastu seks árini hevur tað eydnast at skifta ein stóran part av bókasavninum á Lær­ ara­skúlanuum út. Ser­ligur dentur hevur verið lagd­ur á at fáa til vega tilfar innan nýggju fakini, eitt nú skúla­ búgving/innskúling, ser­ náms­frøði og pedagogiska leiðslu og tilvitanin um peda­gogik og didaktikk – almennan og fakligan – er styrkt. Hetta hevur eisini havt við sær, at pedagogar og lærarar kring landið og onnur við áhuga fyri økinum, hava møguleikar at læna rele­vantar bøkur. Hetta vóru hugleiðing­ar­ nar, nú fyrstu pedaogarnir og lærararnir hava tikið prógv sambært nýggju kunn­gerðini. Fimm ára sátt­ mála­tíðin sum síðsti rektarin á Læraraskúlanum var lið­ug fyri einum ári síðani. Tað var ein fragd at sam­starva við MMR, Løgtingið, fíggj­ arnevndina og Fróð­skapar­ setrið. Nýggju pedagogunum og lærarunum verður ynskt hjartaliga til lukku. Vónandi fáa útbúgvingarnar blíðan byr, og vónandi fer tað altíð at vera soleiðis, at tilvitanin ongantíð fer at kámast um, at tað – eisini á universitetsstøði – er týdningarmikið at hava í huga, at tað snýr seg fyrst og fremst um at útbúgva til professiónirnar at vera pedagogur og lærari. Námsfrøðingar: Tey, ið tóku BEd-prógv, vóru: Annika Zachariasen, Angelina J. Poulsen, Marita K. Egholm, Rita Fransiska Joensen, Gunnleyg Róadóttir, Joan M. Zachariasen, Rakul F. Dalsgaard, Merlie Ocampo, Lovinda Halgaklett, Fríðja í Giljum, Ingun av Kák Steintún, Nikkel Heinesen, Marin Kamban, Jana Hjalgrímsdóttir Poulsen, Elsa Andreasen, Eyðvør Thomsen, Barbara S. Norðbúð, Katrin Patursson, Hansy Petersen, Bergfríð Højsted, Margretha Ludvig Kjelnes, Sýlvia Berg Johansen, Arnleyg í Lon Mohr, Katrin í Gerðinum Olsen, Ása Højgaard, Joan R. úr Dímun, Jana Mouritsen, Ritha Holm Midjord, Elin K. Jacobsen