týsdagur 16. mars 2004síða 9

16 Nr. 52 - 16. mars 2004 Nr. 52 - 16. mars 2004 17 »Niðurbrótandi siðspilla« var ein av dómunum, ið hótti við at kvala nýggja leikin Sleeping Around í føðingini. Men leikurin yvir- livdi, fullur av banni- orðum, á tremur við sex og við einum boð- skapi, ið gevur moral- inum ein seinasta kjans SJÓNLEIKUR/ UMMÆLI Anna V. Ellingsgaard ave@post.olivant.fo Sleeping Around er ímynd- in av einum sundurpett- aðum heimi, har menniskju eru programmerað til at reika friðleys runt, tí lívið er ein millumstøð, og materialisma er Gud. Lýs- ingar hava hertikið mánan, har eitt Colamerki stendur og blinkar, og á jørðini eru menniskjuni vorðin tilvild- arlig hagtøl. Tað ræður um at fylgja rákinum og minn- ast til, at menniskju, eins og aðrar vørur, skulu brúkast, áðrenn seinasta søludag. Onki innaní Teir seks leikarnir hava allir minst tveir leiklutir. Í løt- um, kann tað vera trupult at halda skil á, hvør er hvør, men tað hevur minni at týða. Hetta eru menniskju, sum skifta samleika alt eftir, hvør støðan er - sum vørur, ið laga seg eftir eftir- spurningi. Tey eru zombies, líka sum brúnu pakkarnir, Kate stendur og pakkar upp, bert fyri at finna uppaftur fleiri akkurát líka brúnar pakkar innaní inntil hon kemur inn í kjarnuna: Eitt telduspæl við eini barnarødd, ið er programm- erað til at siga: »Eg elski teg, mamma.« Menniskju eru sum Coladrykkirnir, Greg skal døma í eini royndarsmakk- ing. Allir smakka líka, men ein líkist framtíðini - tóm, bleik og fær tenninar at rotna. Tað hjálpir ikki, at Annie biður hann saman- líkna drykkirnir við eitt konufólk, hann kundi hugs- að sær at farið í song við. Hann ivast, og tað er tað ikki pláss fyri, á spurnar- blaðnum hjá Annie. Har skulu Coladómarnir hóska inn í teigarnir á spurnar- blaðnum. Um ikki, kunnu teir ikki brúkast. Lívið er ein breyðristari Greg hóskar heldur ikki inn í heimin hjá Helen, tí hon trýr uppá eydnuna. Á út- ferðini saman við Greg tos- ar hon um góða veðrið og fuglaljóð, meðan hann savnar seg um stødd og lit á hundalortum. Hvussu kann hon droyma um at verða lukkulig? Sambært Greg eru góðu løturnar at líkna við ein breyðristara. Teir hava bert eitt ávíst haldføri, so verður tú noyddur at keypa tær ein nýggjan. Greg heldur allatíðina eyga við seinasta salgsdegi og gongur tí við fleiri urum uppi á sær. Í eini ørkyml- aðari roynd at bjarga løtuni og samveruni flytur Helen urið hjá Greg aftur, men sannføringin um avmark- aða haldvirðið av góðu løtunum hevur etið seg inn í hann. Hann fær kvett løt- una av, meðan tíð er, og fer víðari, víðari … Aids-sjúki Pete verðu settur fram, sum eitt náði- leyst prógv um, at Greg nokk hevur rætt. Flogternan Lorraine veit eisini, at lívið bert er smáir steðgir á leiðini, og tað kann kanska ugga Pete, sum veit, at ævinleikin er størsta ræðsl- an. Sex ella orð Kenda In-yer-face leik- skaldið Anthony Neilson varð einaferð spurdur, hví hansara leikir altíð snúðu seg um sex. »Av somu or- søk sum eg altíð brúki orð í mínum leikum. Sex er ein máti at lýsa samskiftið millum menniskju.« Persónarnir í Sleeping Around royna seg við sex, tá orð ikki røkka longur. Ella í staðin fyri orð. Hvørki riggar, og leysrivnu sexsenurnar fáa bara mein- ingsloysið at stinga djúpari. Tær eru allar kaldar, kyn- iskar og ógvusligar, men tær skaka ongan í einum umhvørvi, har alt hevur mist sín týdning. Og tað er skakandi. Ongin útgongd »Sleppið allari vón, tit, ið trína inn higar.« Soleiðis ljóðar fyrsti setningur í modernaða ræðuklassik- aranum American Psycho. »Inn higar« er inn í ein sjúkan heim, har kenslu- loysið og kynisman ráða, tí moralurin er farin í upp- loysn. Í eini seinastu roynd at vekja eitthvørt í hesum heimi, fortelur høvuðsper- sónurin og seriudrápsmað- urin sínum vinfólkum út í æsir, hvussu hann pínir og drepir fólk um náttina. Men ongin reagerar, ongin vakn- ar, tí har er onki at vekja. Vónloysið hevur tikið yvir, tey eru fangað frammanfyri einum skeltiteksti og sein- asta setninginum í bókini, ið sigur: »Hetta er ikki ein útgongd.« Eg dugi heldur ikki rætti- liga at hóma nakra útgongd í Sleeping Around. Sami persónur, sum byrjaði fyrsta leikin byrjar eisini seinasta leikin. Onkurs- vegna tykist leikurin bert at vera enn ein byrjan í ein endaleysari ringrás av somu leikum. Og tó - fyri fyrstu ferð hýsir Sarah, ímillum øll síni hagtøl, tankanum um, at tað er synd í einum øðrum menn- iskja, eini kvinnu, sum eitur Jane. Men Jane er ein ævintýravera og Sarah er skít. Og vit vita væl, at full- um fólkum og ævintýrum, skulu vit ikki trúgva. Størsta ræðuløtan Vandin við einum sjónleiki, ið skal lýsa eitt lív í tóm- gongd er, at leikurin sjálvur fer í tómgongd. Hesin vandin liggur eisini alla- tíðina og lúrir í Sleeping Around, men bert til áskoð- arin fær ætlaða varhugan av keðsemi. So verður leik- brotið kvett av, og eitt nýtt kemur í staðin. Hetta ber til inni í leik- inum, men spurningurin er, hvussu leingi tað ber til at seta nakað nýtt inn í In-yer- face leikgreinina. Enda- málið við henni er at tveita eirindaleysar sannleikar upp í andlitið á áskoðaran- um og soleiðis skaka hann til at taka moralska støðu. Mátin er at taka mest víð- gongdu hendingar og at- burð, vit kunnu ímynda okkum, eitt fet longur. Spurningurin er, hvussu langt tað ber til at fara. Men kanska er júst hetta tann mest víðgongdi sann- leikin, leikgreinin vil for- telja. Greinin yvirlivir, so leingi eitt vet av morali er eftir at taka støðu út frá og í mun til. Løtan, tá tað ikki ber til longur, er løtan, tá allur moralurin er fokin. Og hon er mest skakandi ræðuløtan av øllum. Sleeping around: Skelkandi moralskt Teir seks leikarnir hava allir minst tveir leiklutir. Í løtum, kann tað vera trupult at halda skil á, hvør er hvør, men tað hevur minni at týða Mynd: Maria Olsen Aids-sjúki Pete verðu settur fram, sum eitt náðileyst prógv um, at Greg nokk hevur rætt. Flogternan Lorraine veit eisini, at lívið bert er smáir steðgir á leiðini, og tað kann kanska ugga Pete, sum veit, at ævinleikin er størsta ræðslan Mynd: Maria Olsen – Tað er við ambi- valentum kenslum, at eg nú taki sæti á Fólkatingi. Endamál- ið hjá okkum er, at vit ikki skulu hava hesa umboðanina, og tí er tað er ein andsøgn í sær sjálvum, segði formaður Tjóðveldis- floksins Høgni Hoy- dal, tá hann loysti Tórbjørn Jacobsen av í Fólkatinginum FÓLKATINGIÐ Stefan í Skorini, Keypmannahavn stefan@sosialurin.fo Seinastu tjúgu mánaðirnar av hesum valskeiðnum verður tað Høgni Hoydal, sum saman við Lisbeth L. Petersen fer at umboða Føroyar í Fólkatinginum. Tórbjørn Jacobsen hevur sum næst valdi á tjóðveld- islistanum røkt starvið, meðan Høgni Hoydal sat í landsstýrinum, men tá Tjóðveldisflokkurin endaði í andstøðu eftir seinasta løgtingsval, fer Høgni nú aftur á Fólkating. Grækarismessudag var lítil samkoma á Christians- borg, sum markeraði vakt- arskiftið í Norðuratlants- bólkinum. Nýta allar møguleikar Tjóðveldisflokkurin hevur eitt ambivalent forhold til umboðanina á Fólkatingi, tí flokkurin í veruleikanum stríðist ímóti eini slíkari umboðan. Men Høgni Hoy- dal rættvísger umboðanina við at vísa til endamálið. – Tjóðveldisflokkurin vil nýta allar møguleikar fyri at røkka okkara endamáli. Hetta er eitt kærkomið høvi, har vit kunnu vísa dønum, hvat sjálvstýris- rørslan í Føroyum stendur fyri. Nógvir danir og danskir politikarar vita ógvuliga lítið um Føroyar, og vit vilja greiða teimum frá, at tað er ikki ein spurn- ingur um at vera ímóti Dan- mark, men hinvegin um at vinna fult sjálvræði, greiðir Høgni Hoydal frá, tá hann verður spurdur nærri um tað prinsipiella í umboðan- ini. – Vit halda, at Føroyar ikki eiga at hava sess í danska tinginum, og at Danmark einki lóggávu- vald eigur at hava í Føroy- um. Vit sita her við tí enda- máli at avtaka sessin, legg- ur Høgni Hoydal afturat. Tað var fyrst í sjeytiárun- um, at Tjóðveldisflokkurin broytti støðu og stillaði upp til fólkatingsval, eftir at flokkurin tey fyrstu árini ikki vildi vita av tí føroysku umboðanini í Keypmanna- havn. Erlendur Patursson varð valdur tvær ferðir- í 1973 og 75 - men síðani hevur Tjóðveldisflokkurin ikki verið umboðaður í Danmark fyrr enn við síðsta val í 2001. Norðuratlants- bólkurin Høgni Hoydal stovnaði saman við teimum báðum grønlendsku fólkatingslim- unum, Kuupik Kleist úr Inuit Ataqatigiit og Lars- Emil Johansen úr Siumut, Norðuratlantsbólkin, og hesir tríggir umboða nú ein sjálvstøðugan tingbólk. Endamálið hjá bólkinum er at arbeiða fyri føroyskum og grønlendskum sjálvstýri á Fólkatingi. – Fólkatingið er eitt sera væl skipað parlament. Ein slíkur bólkur fær ógvuliga góðar fíggjarligar karmar at arbeiða undir, og tað gevur bólkinum nógvar møgu- leikar í sínum politiska virksemi, greiðir Høgni Hoydal frá. Bólkurin hevur tí sett ymsar kanningar í verk. Eitt nú hevur bólkurin kannað fólkarættarligu støðuna hjá Føroyum, og tann kanning- in verður almannakunn- gjørd einaferð í vár. Eisini eru ætlanir um at kanna búskaparliga sambandið millum Føroyar og Dan- mark, og ein kanning um tey hernaðarligu viðurskift- ini innanfyri ríkisfelags- skapin verður eisini leys- liga nevnd. Komandi mál Høgni Hoydal hevur nakrar ætlanir, sum hann ætlar at føra út í lívið á Fólkatingi. – Vit ætla at leggja eitt lógaruppskot fyri Fólka- tingið, sum skal staðfesta, at Føroyar og Grønland eru tjóðir við teimum altjóða rættindum, sum tað gevur, sigur Høgni Hoydal. Enda- málið er, at allar samráð- ingar millum Føroyar og Danmark mugu ganga fyri seg eftir altjóða spæliregl- um. – Sum støðan er nú, kann danska stjórnin avgera alt. Tað er sum at spæla ein dyst uttan vøll og dómara, sigur Høgni Hoydal. Spurdur um tað ikki bert er spæl fyri gallarínum at leggja lógaruppskot fyri Fólkatingið, sum eru deyðadømd frammanund- an, svarar Høgni Hoydal, at fólkatingsbólkurin skal gera eitt umfatandi kunn- ingararbeiði, áðrenn lógar- uppskot verða løgd fram. Høgni Hoydal heldur fast við, at lógaruppskotini skulu vera realistisk, og møguleiki skal vera fyri einum positivum úrsliti sæð frá teirra sjónarhorni. Hetta umfatar eitt sokall- að lobby-arbeiði, har fólka- tingslimir og ráðharrar fáa upplýsingar og kunning um málini, sum verða løgd fram til viðgerðar. Harumframt hevur Norð- uratlantsbólkurin ætlanir um at fáa eitt aðalorðaskifti í Fólkatinginum, sum skal útgreina, hví Danmark framvegis vil varðveita yvirvaldsrættin yvir Føroy- um og Grønlandi. Av smærri málum hevur hann ætlanir um at stað- festa tað føroyska málið sum eitt tjóðarmál og ikki bert sum eitt landsparta- mál. Hetta málið var frammi fyri nøkrum árum síðani, tá danska stjórnin í einum ES-sáttmála stað- festi, at føroyska málið er eitt økismál í tí danska rík- inum. Táverandi landsstýri, sum Høgni Hoydal var partur av, kravdi, at danska stjórnin boðaði frá í ES- høpi, at føroyskt er tjóðar- mál og almenna málið í Føroyum, men hesum sýtti danska stjórnin fyri. Fakta Fólkatingsumboðan síðani 1973 1973: Johan Nielsen, Javnaðarflokkurin Erlendur Patursson, Tjóðveldisflokkurin 1975: Johan Nielsen, Javnaðarflokkurin Erlendur Patursson, Tjoðveldisflokkurin 1977: Johan Nielsen, Javnaðarflokkurin Pauli Ellefsen, Sambandsflokkurin 1979: Pauli Ellefsen, Sambandsflokkurin (Johs. M. Poulsen meðan PE var løgmaður 1981-85) Jákup Lindenskov, Javnaðarflokkurin 1981: Pauli Ellefsen, Sambandsflokkurin Jákup Lindenskov, Javnaðarflokkurin 1984: Pauli Ellefsen, Sambandsflokkurin Óli Breckman, Fólkaflokkurin 1987: Óli Breckman, Fólkaflokkurin Atli P. Dam, Javnaðarflokkurin (Jákup Lindenskov meðan A.D var løgmaður 1985- 89) 1988: Óli Breckmann, Fólkaflokkurin Pauli Ellefsen, Sambandsflokkurin 1990: Atli Dam, Javnaðarflokkurin (Jákup Lindenskov meðan AD var løgmaður 1991- 93) Óli Breckmann 1994: Edmund Joensen, Sambandsflokkurin (Johs. M. Olsen meðan EJ varløgmaður 1994-98) Óli Breckmann, Fólkaflokkurin 1998: Óli Breckmann, Fólkaflokkurin Jóannes Eidesgaard, Javnaðarflokkurin 2001: Lisbeth L. Petersen, Sambandsflokkurin Høgni Hoydal, Tjóðveldisflokkurin (Tórbjørn Jacobsen meðan HH var landsstýris- maður 1998-2003) Høgni tekur sæti á Christiansborg Svend Auken sigur Tobba farvæl og ynskir Høgna vælkomnum uttanfyri Fólkatingið fríggjadagin Mynd: Símun J. Hansen Høgni Hoydal hevur nú sett seg í fólkatingsessin, sum Tórbjørn Jacobsen hevur røkt síðani fólkatingsvalið 21. november í 2001 Mynd: Símun J. Hansen C M Y K 17 16