mikudagur 8. august 2012síða 16

Mikudagur 8. august 2012 · Nr. 91 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Onkur hevur undrast á, at eg havi sagt, at Fríðrikur Petersen hevur navngivið Sambandsflokkin. Hetta er tó einki dulsmál. Tann sum tekur fram bókina Fólkaatkvøðan 14. september 1946 kann sláa upp í stílinum, og har stendur, at Fríðrikur Petersen m. a. er nevndur á síðu 293. Har er ein grein endurprentað, sum Oluf Skaalum hevur skrivað í danska blaðnum Nationaltidende tann 26. juli 1946 fyri at heiðra at tá eru fjøruti ár liðin síðan flokkurin varð stovnaður. Sum Oluf greiðir frá í endurminningum sínum “Úr lágari lon”, so var hann í 1906 blaðstjóri á Dimmalætting og var við í øllum tí sum hendi tá flokkurin varð til. Hann er tí ein ósvitalig kelda til hesar hendingar. Hann sigur: “På baggrund af denne alvorlige trussel samledes et stort flertal af Lagtingets medlemmer og stiftede 28. juli 1906 et politisk parti, som Færøernes nationaldigter, provst Fr. Petersen, gav det betegnende navn Sambandspartiet.” Fríðrikur var ein klókur maður, og hann visti hvat ið hann gjørdi. Kjak Nógv verður í hesum døg­um kjakast um tað, sum løgmaður segði á ólav­søku um ríkis­felags­ skap­in. Hann segði mill­ um annað, at 15 máls­ øki eru eftir at yvir­taka sam­bært yvir­tøku­lóg­ ini, og hetta hevur helst givið mongum ta fata­n, at tá hesi 15 máls­øk­i­ni eru yvirtikin, so er ríkis­ felags­skap­urin far­in í søgu­na. Men soleiðis er støð­an ikki. Grein 1 stk. 2 í yvir­ tøku­lógini sigur nevni­ liga, at lógin fevnir ikki um málsøkini stjórnar­ skip­an, heimarætt, hæg­ sta­rætt, uttanríkis-, tryg­ d­ar- og verjupolitikk og gjald­oyra- og peninga­ po­li­tikk. Hesi máls­øki eru kjarn­an í ríkis­felags­ skapi­num, og í teim­um ligg­ur sjálvur »suvereni­ tet­ur­in«. Vit kunnu yvirtaka øll málsøkini sum eru nevnd í yvirtøkulógini, men tað broytir ikki tey ríkis­rættar­ligu viður­ skift­ini, tí suvereni­tet­ur­ in er ikki partur av hesi lóg­ini. Nýskipanar­ uppskotið í verki Tá Sambandsflokkurin í 1999 gjørdi so­kallaða Ný­skipan­a­r­uppskot­ið­, var hetta júst mál­setn­ ing­urin, sum seinni varð staðfestur við yvir­tøku­ lógini. Sam­bands­flokk­in skeyt upp, at øll máls­øki skuldu kunna yvir­tak­ ast, uttan tey sum høvdu við sjálvan suverenitetin at gera. Og har eru vit í dag. Tað at yvirtaka til døm­ is skipaeftirlitið og vita­ verk­ið, fremur ikki nakr­ an suverenitet. Neyð lærir ongan at spinna Tað er einki galið í tí, at yvir­tøkur verða gjørdar eft­ir tørvi og førleika, men fíggjarliga hava yvir­tøkurnar mangan verið ein vanlukka fyri Før­oy­ar. Í 1998 fóru politikarar at marknaðarføra hetta sum kallast »sjálv­ber­andi búskapur«. Vit skul­du »standa á egnum bein­ um,« varð sagt. Men hvat er úrslitið? Um vit saman­ bera árið í ár við 1998, so kunnu vit bara stað­festa, at munurin mill­um lands­ kassa­av­lopið í 1998 og undir­skot­ið nú, er líka stórur (í talvirði) sum allur inn­tøku­skatturin var í 1998. Vit eru far­in eitt heilt tátíðar skatta­ár eftir hali hvat sjálvbjargni hjá lands­ kassa­num við­víkur. Har kom einki ístað­in fyri tað mista – tvørtur­ ímóti. Vit fingu ongan sjálv­berandi búskap, og neyð­in lærdi ongan at spin­na. Ikki eitt mál, men eitt gott amboð Fyri Sambandsflokkin hevur ríkis­felags­skap­ ur­in ongantíð verið eitt mál í sær sjálvum, eins og loysingin er tað fyri loys­ingar­flokk­ar­ nar. Men hann hev­ur altíð verið eitt týdn­ ingar­mikið amboð fyri at røkka málinum, sum er at menna før­oysku tjóðina bæði stjórn­ar­liga, fíggjarliga og mentan­a­ r­liga, og eg haldi avgjørt ikki, at tíð­in er farin frá hesum amboð­num. Yvirtøkur sum bringuprýði Tað er í lagi at gera yvirtøkur, um hesar kunnu vera við til at menna føroysku tjóðina stjórnarliga, fíggjarliga ella mentanarliga. Men yvirtøkur sum bara hava til endamáls at vera okkurt slag av dýrt keyptum riddarakrossi hjá politikarum, geva onga meining. - Vit hava sæð alt ov nógvar av teimum. Ríkisfelags­ skapurin fer ongan veg Helgi Abrahamsen løgtingsmaður »Havnin er ein lítil bygd, ein viti mitt í havi­num« so­leið­ is sig­ur Teitur í væl­kenda sangi­num við sama navni, úr fløgu­út­gávu­ni »Káta hornið«. Jú, Havnin er lítil saman­ borið við aðrar høvuðstaðir, men hevur allíkavæl nógv at bjóða, og hevur ikki minst nógv tilboð, sum í eini skip­ aðari menningartilgongd kun­nu betrast. Ferðavinnan, ein nattúrligur partur av Havnini Tá tosið fellur á hvørt Havnin er lítil ella stór, og teir fyri­ munir og vansar sum eru av hesum, er nærliggjandi at spyrja, um tað ikki júst eru hesi viðurskifti sum gera okkum spennandi sum ferða­ mannaland. Ferðavinnan eigur at fáa bestu karmar at virka undir í høvuðstaðnum. Nógv ferða­ manna­skip leggja leiðina framvið og um­ráðandi er at hava hósk­andi tilboð til ferðafólk, óan­sæð nær á døgninum hesi koma. Býur­ in skal verða virkin á ferða­ vinnu­økinum, og har er tað um­ráðandi at handilslív, mentan­ar­lív og ferðavinnan arbeiða saman, so vitjandi fáa innlit í, hvat vit hava at bjóða – tí vit hava nevniliga sera nógv forkunnugt at vísa fram. Trivnaður í hásæti Útilívið við matsovum og veit­ing­ar­støðum annars er umráð­andi fyri at fáa ein liv­andi bý, har trivnaður er í hásæti – trivnaður hjá okkum sum her búgva og hjá teimum sum koma á vitjan. Umráðandi er, at tey sum skipa fyri hesum átøkum og sum á henda hátt ríka okkara bý, fáa góðar sømdir at arbeiða undir, og kenna á sær at høvuðsstaðurin sam­ an við teimum, arbeiðir fram ímóti einum livandi býi, har bæði ferðafólk og fólk sum búleikast her, trívast og kenna stórbýardám, hó­ast vit liggja fjarskotin í Norður­ atlants­havi. Vit hava brúk fyri ymisk­ leika­num Havnin skal verða stað­ ið, har fólk trívist óan­sæð húðarlit, politiska sann­ føring, kynsliga orientering og trúgv – tí tað er brúk fyri okkum øllum. Havnin má rúma okkum øllum, soleiðis at tað kennist at pláss er fyri ymiskleikanum og fyri at vera saman hóast ymisk. Hettar eru grundleggjandi virð­ir sum okkara høvus­ stað­ur má byggja á, og fer hettar eisini at gera okkara lítla høvusstað enn meira attraktivan hjá ferðafólki at koma til, eins og okkara ungu sum eru uttanlands í lestrar­ ørindum. Havnin sum lestrarbýur Tað er av alstórum týdningi at Havnin livir upp til at vera flaggskipið á út­búgv­ ing­arøkinum.­ Skálatrøð og Vágsbotnur eru sannar perlur í býnum, og upplagt stað at skapa rúm fyri einum virknum lestrar­býi. Vit mugu sum høvu­staður sjálvi taka ábyrgd og loysa tann tørv sum er á einum virknum lestrarumhvørvi. Her eigur Tórs­havnar Kommuna at ganga á odda og skipa so fyri, at hóskandi tilboð eru til teirra, sum ynskja at útbúgva seg í Føroyum. Tilboðini og lestrarumstøðurnar annars, eiga at vera soleiðis hátt­að­ ar, at útlendingar eisini koma hendavegin at nema sær útbúgving, tí vit hava brúk fyri einum altjóða lesatrar­ umhvørvi, sum kann geva okkum neyðugan íblástur til framhaldandi menning. Vágsbotnur/Skálatrøð Økið niðri í Vágsbotni er savn­ingarstað hjá flestu havnar­borgarum, ungum sum eldri, og tað er at fegn­ast um. Økið er sera hugna­ligt og útbyggingar sein­astu árini hava gjørt at Vágsbotnur hevur ment seg nógv. Talið av bátum sum liggja í Vágsbotni og á brúgv­ unum úti á Skálatrøð økist al­samt, og tað er at frøast um, tí hesir og tey sum eiga hes­ar, eru viðvirkandi til at geva økinum ein serliga hugna­ligan dám. Gott er at hesin parturin av okkara ment­an eisini er í menning, og tí má býurin áhaldandi skipa so fyri, at nóg mikið av bátaplássum eru, so vit fult út kunnu njóta friðsælu býar­myndina sum hesir sýna okkum. Arbeiðið at menna Vágs­ botn og at taka endaliga støðu til, hvat skal gerast við øk­ið á Skálatrøð, mugu liggja frammar­laga. Íløgur eiga at gerast, so størri virksemi verð­ur á hesum støðum – virk­semi sum stimbrar fólka­ til­flyting. Menning av høvuðstaðnum – ein avbjóðing! Jú, Havnin er lítil og hev­ ur nógv at bjóða, men um­ ráðandi er ikki at setast hend­ur í favn, men áhaldandi at menna býin eftir eini skip­ aðari ætlan, so Havnin til all­ ar tíðir verður attraktiv fyri tey, ið her búgva, tey ið vitja býin og tey sum ynskja at flyta hendanvegin. Skilagóð, nýhugsað og fram­skygd menning av høvus­staði okkara er ein av­ bjóð­ing, sum er umráðandi at taka í størsta álvara, tí við menning fáa vit fólk at trív­ ast og at flyta heim aftur. Nýhugsan og framskygd menning! Andrea Heindriksdóttir Zakarias Wang Fríðrikur og sambandið