fríggjadagur 10. august 2012síða 18

Fríggjadagur 10. august 2012 · Nr. 92 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Tað er sjón fyri søgn, at norðalaga í Føroyum trívist sjálvbjargnishugurin í størri mun enn syðst í Før­oy­um, soleiðis at vit í gjár, sunnu­ dagin, í Útvarpi Kring­varp­ sins hava hoyrt for­mannin í Norðoya Sam­bands­felag siga, at hann metir, at skipanin, Før­oy­ar liva undir við Heima­ stýris­lóg­ini, er afturúrsigld, í mun til tann tørv Føroyar hava á sambandi við onnur lond! Hetta er politiskt fyri­brigdi, sum vit kundu granskað og vent og snarað av berum áhuga, men heldur eiga vit at heilsa ráki­num, veruleikanum og prag­mat­ isku tankagongdini væl­kom­ num. Føroya løgmaður úttrykti ynski um sjálstøðugar Før­ oyar í síni løgmansrøðu ólav­søku­dag 2012 og kemur út­søgn­in hjá John William Joen­sen í kjalarvørrinum av kjaki­num, sum nú er íkomið í Sambandsflokkinum. Og tað fara vit at lata Sam­bands­ flokkin kjaka seg ígjøgnum, men ímeðan kunnu vit stað­ festa og arbeiða og kunnu rannsaka okkum sjálvi sum ein­staklingar, politiskir flokk­ar, sum fólk og tjóð. Sambandsflokkurin hev­ ur ein liberalan vong á fleiri økjum og at hesin eisini kenn­ir tørv á at hava frítt at fara í mun til tjóðina er væl skilligt og púra logiskt í mun til liberala hugsan. Í stevnu­ ská floksins stendur: »Sambandsflokkurin hev­ur til aðalmál í ríkis­ felags­skapi við Danmark at arbeiða fyri frílýntari og hollari menning av før­oysku tjóðini, stjórnarliga, fíggj­ar­ liga og mentanarliga« Millum kjarnuvirðini á heima­síðu Sam­bands­flok­ sins stendur hetta slagorðið: »Samstarv – millum politik­arar, millum flokkar og millum lond.« Og viðmerkingin til kjarnu­virðini er: »Ofta taka vit hesi politisku kjarnuvirði sum eina sjálvfylgju, men Sam­bands­flokkurin heldur, at tað er neyðugt alla tíðina at eftirmeta kjarnuvirðini og royna at geva teimum veru­ ligt innihald.« Hetta er tað, sum størsti og elsti flokkur á Føroya Løg­tingi hevur sum stevnu og her hómast ein natúrlig fram-drift í mun til tann tørv hetta oyggjasamfelagið í Atlantshavi hevur. Lat okkum stutt hyggja at, hvat hinir flokkarnir siga um tjóðskaparmálið: Fólkaflokkurin Um vit hyggja at stevnu­ mið­um Fólkafloksins hesum við­víkj­andi, so stendur um sjálv­ræði: »Fólkaflokkurin er ein borgar­ligur tjóð­skapar­flokk­ ur og hevur sum stavn­hald, at í Føroyum skulu før­oy­ ing­ar ráða. Vit skulu valda, har vit gjalda. Vit skulu hava tamarhald á føroyska bú­ skapinum, tí polit­iskt sjálv­ ræði kann ein­ans røkkast við bú­skap­ar­ligum sjálvbjargni.« Og síðani koma fleiri punkt, sum meiri og minni ítøki­liga geva boð uppá, hvat skal gerast reint bú­skap­ar­ liga, løgfrøðiliga og polit­ iskt. Her eru stórar ætlanir okkara tjóð at frama – í øll­ um førum á skrift! Tjóðveldi Sokallaði loysingarflokkurin, Tjóð­veldi, sigur um tjóðina og frælsi: »Tjóðarfrælsi er fortreytin fyri at tryggja okkum javn­ støðu millum heimsins tjóð­ ir. Men tjóðarfrælsi er bert eitt amboð. Tað fær bert eitt veruligt innihald, tá ið vit skipa eitt samfelag við frælsi og javnrættindum innan­ hýsis.« (undir ”Hugsjónin” á heima­síðu Tjóðveldis) Í stevnu Tjóðveldis stend­ ur m.a.: »1. Føroyska tjóðveldið verð­ur stovnsett við fólka­ ræði í politiska, vinnuliga, sosiala og mentanarliga lívi land­sins. Einki útlendskt vald eig­ ur nakran rætt til ræði og ognir í landinum. Føroyar verða loystar úr øllum út­ lendskum bondum, soleiðis sum føroyska tjóðin av­gjørdi á fólkaatkvøðuni 14. sep­tem­ ber 1946. 8. Sum tjóð í frælsum landi taka føroyingar lut í altjóða­sam­starvi um slík mál, sum týdning hava fyri tjóð­ina.« Hetta vita øll um flokkin, men spurningurin er: Megn­ ar hann seming um tjóð­skap­ ar­málið? Sjálvstýrisflokkurin Hesin flokkur, sum saman við Sam­bandsflokkinum er elsti flokk­ur á Føroya Løgtingi, sigur í síni stevnuskrá undir yvir­skriftini ”Sjálvstýri og stýris­skipan”: »Virkað verður fyri fullum sjálv­stýri, at føroyingar ger­ ast sjálvbjargnir, og at Før­ oy­ar verða viðurkendar sum tjóð. Grundlóg verður gjørd fyri Føroyar. Ríkisrættarliga støða Føroya verður løgd út til fólkaatkvøðu. Bert lógir, sum í síni heild eru samtyktar av Føroya Løg­ tingi eiga at galda í Føroyum. Føroyskur heimarættur og føroyskt pass eiga at verða staðfest. Fólkatingssessirnir verða tikn­ir av.« Hetta er rættiliga greið tala og eg spyrji meg sjálva, hvørj­um bíðað verður eftir - 106 ár aftaná at flokkurin sá dag­sins ljós. Miðflokkurin Miðflokkurin setir aðra polit­iska stevnu fremri enn tjóðskaparmálið, men undir yvirskriftini ”Stýrisskipan” stend­ur á heimasíðu flok­ sins: »1.Í øllum spurningum og avgerðum eigur føroyska tjóð­in at hava fullan av­ gerðar­rætt og ábyrgd.« Og undir yvirskriftini »Millum­tjóða samstarv« sigur Miðflokkurin: »1. Flokkurin er ímóti ES- lima­skapi. Samarbeiði okk­ ara við onnur lond eigur at byggja á sjálvstøðugar handils- og fiskivinnuavtalur við allar heimsins tjóðir. 2. Samstarvið í útnorði og við norðurlond skal menn­ ast. 3. Miðvíst eigur at verða virka fyri samstarvi við aðrar tjóð­ir á teim kunnleikaøkjum vit eru bestir til.“knohow”, sum t.d. á sjóvinnuøkinum.« Øll hesi punkt kunnu les­ast sum ein fram­eftir­ lít­andi ætlan at finna Før­ oyum fótafesti í altjóða sam­ felag­num, har Føroyar hava ábyrgd og fullan av­gerðar­ rætt. Javnaðarflokkurin Javnaðarflokkurin hevur sum Miðflokkurin ongantíð havt tjóðarfrælsi sum aðal­ mál, men sjálvt í stevnu­mið­ unum hjá hesum sosial­demo­ krat­iska flokki stendur undir punkti­num »Altjóðagerð«: »Føroyar skulu eisini í framtíðini teljast ímill­um heimsins bestu væl­ferðar­ samfeløg. Vit skulu taka ímóti av­bjóð­ingunum og møgu­leik­u­num í altjóða­ gerð­ini, sam­stund­is sum vit stimbra og fjál­ga um okkara egna sam­leika og okkara egnu tjóðar­eyð­kenni í heims­ sam­felag­num.« Sum eg lesi hetta, so er eingin andsøgn hjá Javn­ að­ar­flokkinum í at taka tjóðarfrælsi, um bert atlit verða tikin til væl­ferða­sam­ felag­ið. Framsókn Framsókn er stovnað fyri at nøra um frælsið m.a. tjóðar­ fræls­ið og undir stovnan orð­ aðu vit okkara sjónarmið um tjóðarfrælsi soleiðis: »Tað er í strembanini eftir at standa á egnum beinum, at vit fáa tann størsta fram­ burðin. Tí er føroyskt full­ veldi eitt framtíðarmál hjá Framsókn. Vit skulu sjálvi taka ábyrgd og ræði á okkara eg­ n­a tjóðarbúskapi og seta sjøtil á eina tilgongd, har ríkisveitingin minkar nið­ ur í einki. Tað merkir ikki, at vit byrgja okkum inni, tvørturímóti merkir sjálv­ ræði, at vit gerast sterkari í felagsskapi við onnur. Sjálvræði gevur áræði og sjálvsálit, sum skulu vera sterkasta eyðkenni við okk­ ara samleika. Tí setir Fram­ sókn frælsi fremst. Føroyar eru land og alt vald í Føroyum kemur frá Før­oya fólki. Ein stjórnarskipan, sum gev­ur Føroya fólki hesa heim­ild, skal samtykkjast á eini fólkaatkvøðu.« Og í beinleiðis sambandi við okkara stremban eft­ir hesum máli siga vit í ætlanunum fyri nýggju tingsetuna undir yvirskriftini »Sjálvbjargni«: »Á veg móti einum sjálv­ ber­andi búskapi verður neyðugt at gera breiðar semj­ ur at grunda politisk átøk á. Framsókn vil hava javn­ vág á fíggjarlógina skjótast til­ber, og at hetta verður gjørt við nýskipanum og við nýggjum inntøkum frá okkara tilfeingi. Framsókn fer at leggja fra uppskot um, hvussu vit niður­laða ríkisveitingina í mun til búskaparvøksturin, og at búskapargrunnurin her­eftir skal virka sum kon­ juk­tur­javnari.« Undir yvirskriftini ”Uttan­rík­is­mál” siga vit: »Vit eru í heilum í klem­ mu, tá Danmark ríkisins vegna hugsar og virkar saman við ES. Í heilum gong­ur Danmark ímóti føroyskum áhugamálum. Hetta er sera óheppið fyri okk­um, men tað vísir bert, at uttanríkismál okkara ikki longur kunnu verða skipað, sum tey eru – støðan er ikki haldgóð, hvørki fyri okkum ella Danmark.« Undir yvirskriftini »Tjóðar­fræl­si« siga vit: »Bert einstakar orðingar gjørdu, at steðgur kom í ar­beiðið at gera lóg um stjórnar­skipan fyri Føroyar. Fram­sókn vil hava málið aftur á dagsskrá, soleiðis at lógin kann fáa endaliga við­ gerð og verða samtykt av Føroya fólki. Tað tykist, sum at vit før­ oy­ingar ikki skulu hoyra heima í altjóða sam­felag­ num - sum annað enn dan­ ir. Heimurin flytur seg við fullari ferð, men vit før­oy­in­ g­ar sita at kalla ongantíð við borðini, har avgerðir verða tiknar. Tí er avgerandi, at arbeiðið at gera eina før­oysk­ ari stjórnarskipan verður tik­ ið uppaftur og gjørt liðugt. Okkum føroyingum tørv­ ar at fáa sett orð á okk­ara samleika og í eini grund­ leggjandi skipan lýsa rætt­ indi og skyldur okkara sum fólk. Langt áleiðis eru vit øll - samríkisfólk eins væl og sjálvstýrisfólk – samd um okkara samleika. Eftir er bara at fáa hetta staðfest og lýst.« Eg síggi fleiri líkheitir enn mun­ir, tá tað kemur til vilja flokk­anna á pappírinum at trygg­ja Føroyum teir møgu­ leik­ar, sum vit hava brúk fyri á altjóða pallinum, sum sjálvstøðug tjóð. Júst hvussu vit skulu skipa hetta, haldi eg ikki eigur at vera eitt klandursmál, sum for­kem­ ur endamálinum: at skapa okkara samfelagi betri og fríari møguleikar at vinna og samvinna har og við tey, sum tað loysir seg best. Framsókn hevur boðað frá, at vit av øllum alvi vilja virka fyri breiðum semjum um tey týdningarmiklu polit­isku stórmálini – og tjóð­skap­a­ rmálið er sanniliga eitt av teimum – sjálvt sam­bands­ løg­maður ásannar hetta. Eru vit semjusøkjandi og hava viljan, so koma vit á mál. Fólkakæra skaldið yrkti um okkum: ”saman at halda var ei okkum givið” – kundu vit ikki gjørt hesa orðing til skamm­ar? Er stundin ikki komin til handa, at vit taka lógvatak sam­an – alt fólkið, allir flokk­ ar á Føroya Løgtingi - landi og fólki til frama?w Er stundin komin til handa? Hanna Jensen Framsókn