mánadagur 9. juli 2012síða 4

Mánadagur 9. juli 2012 · Nr. 78 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Áki Bertholdsen Tað gekk ikki heilt so skjótt, sum ætlað. Men tað gekk. Nú hevur tað eydnast at útvega fíggingina til ætlan­ ina at gera svimjihøll við 50 metra langhyli í Vági. Fíggingin hevur verið tann stóri snávingar­stein­ur­ in, men John Hendrik Holm, sum er ein av stig­takarunum, sigur, at nú er greiða fingin á allari fíggingini. Nú verður so síðsta hond løgd á sjálvar fyrireiking­ arnar og farið verður undir útgrevsturin nú í summar. Tað fer at taka eitt ár ella so, at gera høllina, so einaferð í seinnu hálvu næsta ár, stendur høllin liðug. Bíligt Upprunaliga var talan um eina verkætlan upp á 12,7 milliónir, men nú er hon dýrkað nakað upp í 14,3 milliónir, men eisini tað er komið undir land. Eitt nú er luftskiftið vorð­ ið eitt sindur dýrari enn mett. Tað verður eitt samtak av handverkarum og feløgum, sum skal gera høllina. At byggja eina slíka høll fyri 14,3 milliónir, er ómeta­ liga bíligt. Men fyri at gera hana bíl­ iga, er ikki so nógv gjørt burtur úr tí arkitektoniska, tí talan er eina ferhyrnta høll við einum síðubygningi. Samstundis er tað nógv bíligari at gera svimjihylar í dag enn tað var fyrr. Svimjihylar verða ikki grivnir niður longur, men meststum settir oman á jørð­ ina. Tað er ein viður­kendur byggiháttur, sum svimjihylar verða bygdir eftir nú á døg­ um. Sostatt er svimjihylurin í Vági latin sum eitt byggisett úr stáli, ið verður sett oman á eina grund. Og hann er so lættur at seta upp, at norski leveran­ dør­urin sigur, at ein hand­ verkari kemur heim við byggisettinum og saman við tveimum ella trimum hand­ verkarum afturat sær, klára teir at seta hylin upp upp á tríggjar vikur. Tilsamans kostar høllin eina góða millión í rakstri um árið, harav meginparturin er lønir til starvsfólk. Hinvegin verður allur hitin, høllin brúkar, ókeypis, tí avtala er við SEV um at fáa hitan frá elverkinum beint undir liðini á høllini, fyri einki og tað er høvuðsorsøkin til, at hon er so bílig í rakstri. Vælverudepil Ætlanin er ikki, at svimji­ høllin í Vági bara skal vera til úrmælingar at venja og kappast í. – Talan skal eisini vera um ein vælverudepil til almenn­ ingin við barnahyli, heitum pottum, gosbaði, guvubaði og sauna. Fyrireikaarnir gava áður sagt, at ætlanin er eisini at hava samstarv við fysio­tera­ peutar um at at menna vælverutilboð í høllini, bæði til ung og eldri, giktsjúklingar og onnur, sum hava gagn, ella bara fragd, av viðgerð í heit­ um vatni. Í sjálvum 50 metra lang­ hylinum verða seks geilir, so hylurin verður altjóða góð­ kendur til kappingar og rund­an um hann verða 400- 500 sitipláss. Nýggja Svimjihølin í Vági verður ein sjálvognarstovnur, sum ongi privafólk fáa nak­ ran vinning burtur úr. Fyrireikararnir hava áður boðað frá, at tá ið hon er liðug, skjóta fyrireikararnir upp, at tað verða Menta­ málaráðið, Kommunurnar í Suðuroy, Svimjisamband Føroya og svimjifelagið í Suð­ uroy, Susvim, sum velja um­- boð í nevndina. Langhylur nú er greiða fingin á fíggingini til langhylin í Vági og nú verður farið sjálvt undir arbeiðið at gera høllina Klárt at gera langhyl í Vági Við árslok 2011 var skatta­ trýstið í Føroyum 43% av tøku brutto­tjóðarúr­tøku­ ni. Tað vísir ein uppgerð, Hagstovan hevur gjørt. Hagstovan sigur, at frá 2004 til 2008 vaks før­oy­ ska skattatrýstið javnt og í 2008 var tað 45% av tøku bruttotjóðar­inntøku­ni. Síðan fall tað eitt sind­ ur aftur niður í móti 42%, men í fjør vaks skatturin meir enn tøka brutto­tjóð­ ar­inntøkan og er skatta­ trýstið tí økt til umleið 43% við árslok 2011. Men í ár er so skatta­ skipanin broytt, og vit hava fingið flatan skatt, samstundis sum pensjón­ ir eru skattaðar við inn­ gjald og tað kann hava ført til broytingar. Hagstovan sigur sam­ stundis, at danska skatta­ trýstið er eini 48% og tað er sostatt væl hægri enn tað føroyska. Gongdin er tó at mun­ urin minkar alsamt. Danska skattatrýstið var uppá tað hægsta um ár 2000, men er síðan fall­ ið nakað. Samstundis er tað før­ oyska skattatrýstið vaks­ ið í sama tíðarskeiði, úr einum 39% um aldar­skift­ ið til eini 43% við árslok 2011. Í 2011 var annars annað árið á rað, at skattainn­ tøkan hjá tí almenna í Føroyum vaks meiri enn 4% og nú táttar hon í seks milliardir krónur. Tað er skattur av løn­ um, sum gevur vøksturin, tí hinvegin kom minni inn í avgjøldum í fjør vísir ein fyribilsuppgerð hjá hag­ stovuni. Vøksturin tey seinastu tvey árini merkir, at í 2011 kom meira inn í skatti og avgjøldum enn í metári­ num 2008. Meira enn helmingurin av skattinum er inn­tøku­ skattur. Her er talan um skatt av lønum, kapital­ vinningi og frá parta­ feløgum. Í fjør var inntøku­skatt­ urin góðar 3,5 milliardir krónur og tað er ein meir­ inntøka upp á 232 milli­ ónir krónur, aftur ímóti 2010, ella ein vøkstur upp á eini 7%. Orsøkin til at inntøku­ skatturin veksur, er, at lønirnar í sama tíðar­ skeið­ið eisini hækkaðu. Hin stóra skattainn­ tøkan er avgjøld á vørur og tænastur. Í fjør vóru avgjøldini 1.768 milliónir krónur, sum er eitt vet minni enn árið fyri. Inntøkurnar av mvg og øðrum avgjøldum eru fram­vegis væl minni enn í bestu avgjaldsárunum 2007 og 2008. Størsti partur av inn­ tøkuskattinum og allar avgjaldsinntøkurnar fara í landskassan. Landið fær 64% av skatti­num, sum í 2011 var 3,8 milliardir kr. Kom­mun­ urnar fáa bara inntøku­ skatt og tað var 25% av inntøkunum. Kom­mun­ur­ nar fingu 1,5 milliardir kr. inn í fjør. Kravd sosial trygg­ing­ argjøld eru góð 10% av skattainntøkuni og eru um 600 milliónir krónur. Hetta eru inngjøld til samhaldsfasta eftir­løn­ar­ grunnin, Arbeiðsloysis­ skip­anina, Barsils­skip­an­ ina og Heilsutrygd, sigur Hagstovan. Langhylur og vælverudepil Soleiðis sær nýggja svimjihøllin í Vági, út, sæð frá vegnum, eystanífrá. Talan er ikki bara um ein hyl til úrmælingar at venja og kappast í Nú hevur tað eydnast at útvega fíggingina Hinvegin verður allur hitin, høllin brúkar, ókeypis Farið verður undir útgrevsturin nú í summar Føroyska skatta­trýstið nógv lægri enn tað danska